Ziyosfera

Ketchup

Кетчуп билан тостлар
Порсияли пакетдаги кетчуп
Хом помидорнинг ёнида помидор кетчуп

Кетчуп[1] – соус, унинг асосий таркибий қисмлари помидор, сирка, шакар ва зираворлар (туз, қизил ва қора қалампир ва бошқалар)[2].

Вариантлари

В. В. Похлебкин кетчупни Ғарбий Европа (уйда пишириш учун), инглиз (саноат пишириш учун) ва хитойларга ажратади. Ғарбий Европа кетчупида шакар йўқ, Руминия ва Венгрияда эса шакар қўшилади. Инглиз кетчупида жуда кўп шакар, шунингдек пиёз ва селдерей мавжуд. Хитой кетчупида долчин ва бошқа навларга қараганда кўпроқ сирка мавжуд[3].

Этимологияси

Мевали балиқ соуси инглиз мустамлакачилари томонидан замонавий Малайзия (эҳтимол келажакдаги Сингапур) ҳудудида топилган, шунинг учун бу ном индонезия-малайча кĕчап дан олинган, баъзилари инглиз тилида жаранглаган. Этимологик луғатлар қуйидаги қарз олиш вариантларини беради:

  1. Кантон диалектида коэчиап, малай ва индонез тилида малайча: кĕчап деб аталади, Ч дан кит. савдо. пинйин палл cезҳи , сўзма-сўз: „бақлажон шарбати“[4][5][6].
  2. инглизча: кетчупхитойча (хитойча: кōэ – қизил икра ёки қизил икра ва циап – соус)[2].

Тарихи

Ҳозирги кунда кенг қўлланиладиган ўзгартирилган кетчуп рецепти ХХ асрнинг бошларида Қўшма Штатларда натрий бензоат консервантидан фойдаланиш зарурати ҳақидаги мунозара натижасида пайдо бўлди. Саноатчилар, хусусан, Генри Ж. Ҳеинз қиздирилмасдан вакуумда буғланган қалин томат пастаси асосида кетчуп тайёрладилар. Буғланмаган помидор шарбатидан фарқли ўлароқ, макарон хона ҳароратида узоқ вақт сақланиши мумкин. Вақт ўтиши билан зичлик кетчупнинг қимматли хусусиятига айланди ва унга эришиш учун баъзи ишлаб чиқарувчилар крахмал қўшадилар[7]. Бир тадқиқот шуни кўрсатадики, кетчуп шишадан соатига 45 метр тезликда оқади[8].

Хитой кетчупнинг аждодлари ватани ҳисобланади. ХВИИ асрда Англияга ҳамси, ёнғоқ, қўзиқорин ва ловиядан тайёрланган соус Осиёдан олиб келинган. Бу, шунингдек, тузланган балиқ ёки қисқичбақасимон шўр суви, зираворлар, саримсоқ ва шаробни ўз ичига олган – сақланиб қолган энг қадимги рецепт помидорларни ўз ичига олмайди. Англияда уни cатчуп ёки кетчуп деб аташган. Зиравор муваффақиятли бўлди ва тез Европа бўйлаб тарқалди. Дастлабки версиядан энди фақат кам маълум бўлган қўзиқорин ва зайтун кетчуп рецептлари қолмоқда.

Помидорга асосланган кетчуп рецептлари ХИХ асрнинг бошидан бери Америка ошхона китобларида пайдо бўлди. Бошқалардан олдинроқ, 1801-йилда Сандй Эдисоннинг рецепти босма нашрларда пайдо бўлди[9][10]. Кейинчалик (1812-йилда) Жеймс Мизнинг рецепти нашр этилди. 1824-йилда помидорга асосланган кетчуп учун рецепт Мери Рандолфнинг „Виржиния уй бекаси“ китобида келтирилган.

Тиббий жиҳатлар

Кетчуп, маринара соуси ва томат пастаси каби, антиоксидант ликопенда юқори.

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Зарва М. В.. Русское словесное ударение. Словарь нарицательных имён. М.: ЭНАС, 2001. 
  2. ↑ 2,0 2,1 Кузнецов С. А.. Большой толковый словарь русского языка. Норинт, 1998. 
  3. ↑ „В. В. Похлебкин, 2005 г.“. 2017-йил 13-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 24-май.
  4. ↑ {{{заглавие}}}.
  5. ↑ {{{заглавие}}}.
  6. ↑ {{{заглавие}}} (де).
  7. ↑ „Применение модифицированных крахмалов в производстве кетчупов“. 2012-йил 3-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 24-июн.
  8. ↑ „Фреқуэнтлй Аскед Қуэстионс“. Ҳ. Ж. Ҳеинз Cомпанй. 2017-йил 16-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 9-май.
  9. ↑ "Тҳе Сугар Ҳоусе Боок", 1801
  10. ↑ Андреw Ф. Смитҳ. Тҳе томато ин Америcа: эарлй ҳисторй, cултуре, анд cоокерй. Университй оф Соутҳ Cаролина Пресс, 1994 — 99-бет. ИСБН 978-1570030000. 

Ҳаволалар

Викилуғатда кетчуп номли мақола мавжуд.


  • Кетчуп Архивная копия -да архивланган – Сcиэнcе 2.0 каналидаги электрон қўшимчалар ҳақидаги сериалдан шоу
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi