Kiberjinoyat

Кибержиноят — компютер ва тармоқнинг биргаликдаги алоқаси остида содир этилувчи жиноят тури. Компютер жиноят пайтида мақсадли йўналтирилган қурол вазифасини бажариб беради. Кибержиноят кимнингдир хавфсизлиги ва молиявий савиясига зарар етказиш мақсадида содир этилади.

Махфий маълумотлар қонуний тарзда ҳимояланган ҳолатда юз берувчи кибержиноятлар билан боғлиқ кўпгина жиноятлар мавжуд. Халқаро миқёсда ҳукумат ҳам, нодавлат субектлар ҳам кибержиноятлар, жумладан, жосуслик, молиявий ўғирлик ва бошқа трансчегаравий жиноятлар билан шуғулланади. Халқаро чегараларни кесиб ўтувчи ва камида битта миллий давлатнинг хатти-ҳаракатларини ўз ичига олган кибержиноятлар баъзан киберуруш деб аталади. Уоррен Баффет кибержиноятни „инсониятнинг биринчи рақамли муаммоси“деб таърифлайди ва „инсоният учун реал хавф туғдиради“, дея қўшимча қилиб ўтади.

2014-йилда чоп этилган ҳисоботда (МcАфеэ ҳомийлигида) жаҳон иқтисодиётига етказилган йиллик зарар 445 миллиард долларни ташкил қилган. Cйберсеcуритй Вентурес томонидан 2016-йилги ҳисоботда кибержиноятлар натижасида етказилган глобал зарарлар 2021-йилга келиб йилига 6 триллион долларгача, 2025-йилга келиб эса 10,5 триллион долларгача кўтарилиши башорат қилинган эди.

2012-йилда АҚШда онлайн кредит ва дебет карталаридаги фирибгарлик оқибатида тахминан 1,5 миллиард доллар йўқотилган.2018-йилда Стратегик ва халқаро тадқиқотлар маркази (CСИС) томонидан МcАфеэ билан ҳамкорликда ўтказилган тадқиқот шуни кўрсатадики, ҳар йили глобал ЯИМнинг қарийб бир фоизи, яъни 600 миллиард долларга яқини кибержиноятлар туфайли йўқолади. Жаҳон Иқтисодий Форуми 2020 Глобал Риск ҳисоботида уюшган кибержиноятлар идоралари жиноий фаолиятни онлайн қилиш учун кучларни бирлаштираётганини тасдиқлади, шу билан бирга уларнинг аниқлаш ва жиноий жавобгарликка тортилиш эҳтимоли АҚШда 1 фоиздан камроқни ташкил қилади.

Таснифлаши

Анъанавий жиноятчиликнинг камайиши билан глобал ҳамжамиятлар кибержиноятларнинг мунтазам ўсишига гувоҳ бўлишда давом этмоқда. Кибержиноят молиявий жиноятлардан тортиб фирибгарликгача, киберпорнографик савдо ва реклама фирибгарликлари орқали кенг кўламли фаолиятни ўз ичига олади.

Молиявий фирибгарлик жиноятлари

Компютер фирибгарлиги — бу бошқа шахсни йўқотишга олиб келадиган бирор нарса қилиш ёки қилмасликка имкон бериш учун ҳақиқатни ҳар қандай нотўғри кўрсатиш. Шу нуқтаи назардан, фирибгарлик қуйидаги йўллар билан фойда олишга олиб келади:

Рухсациз тарзда ўзгартириш. Бу кичик техник тажрибани талаб қилади ва ходимлар томонидан маълумотларни киритиш ёки нотўғри маълумотларни киритишдан олдин маълумотларни ўзгартириш ёки рухсациз кўрсатмалар киритиш ёки рухсат этилмаган жараёнлардан фойдаланиш орқали ўғирлашнинг кенг тарқалган шаклидир;
Одатда рухсациз транзакцияларни яшириш учун чиқишни ўзгартириш, йўқ қилиш, бостириш ёки ўғирлаш. Буни аниқлаш қийин;
Сақланган маълумотларни ўзгартириш ёки ўчириш.

Бошқа фирибгарлик шакллари компютер тизимлари ёрдамида осонлаштирилиши мумкин, жумладан банк фирибгарлиги, кардинг, шахсни ўғирлаш, товламачилик ва махфий маълумотларни ўғирлаш. Ушбу турдаги жиноятлар кўпинча шахсий маълумотлар ёки пул маълумотларининг йўқолишига олиб келади.

Кибертеррорчилик

Асосий мақола: Кибертеррорчилик

Ҳукумат амалдорлари ва ахборот технологиялари хавфсизлиги бўйича мутахассислар 2001-йил бошидан буён Интернет муаммолари ва сервер фирибгарликларининг сезиларли даражада ошганини ҳужжатлаштирди. Федерал Қидирув Бюроси (ФҚБ) ва Марказий разведка бошқармаси (CИА) каби ҳукумат идоралари орасида бундай босқинлар кибертеррористик ташқи разведка хизматлари ёки бошқа гуруҳлар томонидан потенциал хавфсизлик тешикларини хариталаш учун уюштирилган саъй-ҳаракатларнинг бир қисми эканлигидан хавотир ортиб бормоқда. муҳим тизимлар. Кибертеррорчи — бу ҳукумат ёки ташкилотни компютерлар, тармоқлар ёки уларда сақланган маълумотларга қарши компютер ҳужуми уюштириш орқали ўзининг сиёсий ёки ижтимоий мақсадларига эришиш учун қўрқитадиган ёки мажбурлайдиган шахс.

Кибертерроризм, умуман олганда, кибермакон ёки компютер ресурсларидан фойдаланиш орқали содир этилган террорчилик ҳаракати сифатида таърифланиши мумкин (Паркер 1983). Шундай қилиб, байрам кунларида бомбали ҳужумлар содир бўлиши ҳақида Интернетда оддий тарғибот материали кибертерроризм деб ҳисобланиши мумкин. Шунингдек, айрим шахсларга, оилаларга қаратилган, тармоқлар ичида гуруҳлар томонидан ташкил этилган, одамлар ўртасида қўрқув уйғотиш, ҳокимиятни намойиш этиш, одамлар ҳаётини барбод қилиш учун зарур бўлган маълумотларни тўплаш, талончилик, шантаж ва ҳоказоларга қаратилган хакерлик фаолияти ҳам мавжуд.

Кибер товламачилик

Кибер товламачилик веб-сайт, электрон почта сервери ёки компютер тизими зарарли хакерлар томонидан қайта-қайта хизмат кўрсатишни рад этиш ёки бошқа ҳужумларга дучор бўлганда ёки таҳдид қилинганда содир бўлади. Бу хакерлар ҳужумларни тўхтатиш ва „ҳимоя“ таклиф қилиш эвазига пул талаб қилади. Федерал Қидирув Бюросига кўра, кибержиноят товламачилар корпоратив веб-сайтлар ва тармоқларга тобора кўпроқ ҳужум қилмоқда, уларнинг ишлаш қобилиятига путур этказмоқда ва хизматларини тиклаш учун тўловларни талаб қилмоқда. Ҳар ой ФҚБга 20 дан ортиқ ҳолатлар ҳақида хабар берилади ва жабрланувчининг исмини жамоатчиликка ошкор қилмаслик учун кўплари хабар қилинмайди. Жиноятчилар одатда тарқатилган хизматни рад этиш ҳужумидан фойдаланадилар. Бироқ, бошқа кибер товламачилик усуллари мавжуд, масалан, доксинг товламачилик ва ҳашаротлар браконерлиги.

Рансомwаре — бу зарарли дастур файлларга киришни чеклаш учун фойдаланиладиган, баъзида тўлов тўланмаса, маълумотларни доимий равишда ўчириб ташлаш билан таҳдид қиладиган кибертўплашнинг бир тури. Каперскй Лаб 2016 Сеcуритй Буллетин ҳисоботига кўра, бизнес ҳар 40 дақиқада Рансомwаре қурбони бўлади. 2021-йилда ҳар 11 дақиқада бизнесга ҳужум қилишни башорат қилган. Рансомwаре дунёдаги энг тез ўсиб бораётган кибержиноятлардан бири бўлиб қолмоқда, 2021-йилда Рансомwаре глобал зарари 20 миллиард долларгача тушиши тахмин қилинмоқда.

Компютерга йўналтирилган

Бу жиноятлар танланган жиноятчилар гуруҳи томонидан содир этилади. Компютерни қурол сифатида ишлатадиган жиноятлардан фарқли ўлароқ, бу жиноятлар айбдорларнинг техник билимларини талаб қилади. Шундай қилиб, технология ривожланиши билан жиноятнинг табиати ҳам ўзгаради. Бу жиноятлар нисбатан янги бўлиб, компютерлар мавжуд бўлган вақтдан бери мавжуд бўлиб, бу жамият ва умуман дунё ушбу жиноятларга қарши курашга қанчалик тайёр эмаслигини тушунтиради. Интернетда ҳар куни содир бўладиган кўплаб жиноятлар мавжуд. Бу камдан-кам ҳолларда ёлғизлар томонидан амалга оширилади, бунинг ўрнига у катта синдикат гуруҳларини ўз ичига олади.

Асосан компютер тармоқларига қаратилган жиноятларга қуйидагилар киради:

Компютер восита сифатида

Агар шахс кибержиноятнинг асосий мақсади бўлса, компютерни мақсад эмас, балки восита сифатида кўриш мумкин. Бу жиноятлар одатда камроқ техник тажрибани ўз ичига олади. Инсоннинг заиф томонлари одатда фойдаланилади. Етказилган зарар асосан психологик ва номоддий бўлиб, вариантларга нисбатан қонуний чоралар кўришни қийинлаштиради. Бу офлайн дунёда асрлар давомида мавжуд бўлган жиноятлардир. Фирибгарлик, ўғирлик ва шунга ўхшаш нарсалар юқори технологияли ускуналар ривожланишидан олдин ҳам мавжуд эди. Худди шу жиноятчига оддийгина восита берилган, бу уларнинг потенциал жабрланувчилар ҳажмини оширади ва уларни излаш ва ушлашни қийинлаштиради.

Фирибгарлик ва шахсий маълумотларни ўғирлаш (гарчи бу зарарли дастурлар, хакерлик ёки фишингдан тобора кўпроқ фойдаланса ҳам, бу „компютер мақсад сифатида“ ва „компютер восита сифатида“ жиноятларига мисол бўлади)
Ахборот уруши
Фирибгарлик
Спам
Ноқонуний одобсиз ёки ҳақоратли контентни, жумладан, таъқиб ва таҳдидларни тарғиб қилиш

Тижорий мақсадларда (спам) оммавий электрон почта хабарларини сўралмаган ҳолда юбориш баъзи юрисдикцияларда ноқонуний ҳисобланади.

Фишинг асосан электрон почта орқали тарқалади. Фишинг электрон почта хабарларида зарарли дастурлардан таъсирланган бошқа веб-сайтларга ҳаволалар бўлиши мумкин.Ёки улар шахсий ҳисоб маълумотларини ўғирлаш учун фойдаланиладиган сохта онлайн-банкинг ёки бошқа веб-сайтларга ҳаволаларни ўз ичига олиши мумкин.

Манбалар