Киче[1] (испанча: Қуичé) — Гватемала тоғларида яшаган Американинг туб аҳолиси, майя этник гуруҳи вакилларидан бири. Синонимлар: кече кечалах (ўзининг номи: „ўрмон мамлакати одамлари“).

Киче „Попол-Вуҳ“ достони ва "Рабинал-ачи" песаси муаллифи. Уларнинг сони 250 минг киши. Тил Киче тили бўлиб, бир қанча диалектлар билан ифодаланади, майя тилларининг Киче-Мам бўлимининг Кичеан гуруҳига киради. Улар испан тилида ҳам гапиришади. Имонлилар католиклар ва протестантлардир.

Келиб чиқиши

Этногоник афсоналар Кичеларни Толтекларга боғлайди: улар Гватемалага Х-ХИ - асрларда Табаскодан келган ва пойтахти Кумарках (Утатлан) билан марказий тоғларни босиб олган. ХИВ-асрнинг охирига келиб, Гватемаланинг кўплаб халқлари кичеларга бўйсунган. ХВ-асрда какчикелилар улардан ажралиб, ўз давлатларини туздилар.

Иқтисодиёт ва анъаналар

Анъанавий касблар: қўлда деҳқончилик (асосий экин — маккажўхори (маккажўхори). Қўшимча ҳунармандчилик — овчилик, балиқчилик, асаларичилик. Испания истилосидан кейин улар шудгорчилик, боғдорчилик ва боғдорчиликни ўзлаштирдилар.

Анъанавий ҳунармандчилик: заргарлик буюмлари, кулолчилик, нақшли тўқув, ниқоб ясаш, мусиқа асбобларини ясаш.

Уй-жой ва озиқ-овқат — Майя каби.

Аёллар кийими — ёқаси кашта тикилган оқ кўйлаклар, безакли оуипил, тиззалари ёки тўпиқларигача ўралган юбкалар. Эркаклар креол типидаги костюм кийишади. Байрамларда миллий кийимлардан фойдаланилади — тиззагача қора шим, қизил каштадўзли қора кўйлаги (болеро), қизил камар, елкама-сумкалар, сандаллар, тўн (серап), шляпа, унинг остида қизил шарф.

Ижтимоий ташкилот

Оила асосан кичик, катта патрилокал ҳам учраб туради.

Таниқли вакиллар

  • Текун Уман — ХВИ-асрнинг биринчи чорагида испан конкистадорларига қаршилик кўрсатишнинг етакчиси, ташкилотчиси.
  • Киче халқининг асли — Ригоберта Менчу, гватемалалик сиёсатчи ва ҳуқуқ ҳимоячиси, мамлакат туб аҳолиси ҳуқуқлари учун курашда фаол ҳисобланади.

Манбалар

  1. ↑ „Ресултадос Cенсо 2018“. Институто Наcионал де Эстадистиcа Гуатемала. 2020-йил 6-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9-май 2020-йил.

Адабиётлар

Ҳаволалар