Kidonlar

Кидонлар, киданлар, қтойлар — мўғуллар таркибидаги қабила. Қадимда Ички Мўғулистон ва Мўғу-листон жумҳурияти ҳудудида кўчиб юрган. ИВ асрдан манбаларда К. номи учрайди. 907 й. қабила бошлиғи Ела-Буға ўзини император деб эълон қилган, қўшни қабилаларни бўйсундириб, сал-танатни ғарб ва шим.га қараб кенгайтирган. 926 й. шаркда Бохап подшолиги (ўнга шимшарқий Манжурия, Шим. Қурия ва б. кирган)ни бўйсундирган. 947 й. К. салтанати Бюу Ляо, 983 й. Киданларнинг Буюк давлати, 1066 й.дан яна Буюк Ляо деб аталган. У Шарқий Осиёда Япон денгизидан Шарқий Туркистонгача чўзилган қудратли давлат бўлган. 1005 й. Буюк Ляо Хитойни енгиб, ҳар йили ўлпон тўлашга мажбур қилган. ХИ аср охиридан Буюк Ляо таназзулга учраб, 1125 й. чжурчженлар томонидан тугатилган. К.нинг бир қисми Ғарбий Туркистонга қоракидонлар (қаранг Қорахитойлар) номи билан кўчибўтган. К.нинг 2 хил ёзуви бўлган. К. номидан Хитойнинг русча атамаси (Китай) келиб чиққан бўлиб, у мўғул ва туркий халқлар орқали русларга ўтган.