Килаwин (шунингдек Килаwен деб ҳам ёзилади) – майда тўғралган хом, грилда пиширилган ёки қайнатилган гўштдан – масалан, балиқ, чўчқа, эчки, мол гўшти ёки карабаодан тайёрланадиган, сирка ёки цитрус шарбатларида маринад қилинадиган филиппин таоми. У одатда аперитив сифатида ёки алкоголли ичимликлар билан бирга газак сифатида тортилади. Илокос минтақасига хос бўлган килаwин висая ва тагалог кинилаwининг илоканоча эквивалентидир, бироқ кинилаwдан фарқли ўлароқ, фақат хом гўшт билан чекланмайди[1].

Килавин

Килавин а калдíнг, қамиш сиркасида маринад қилинган ва майда тўғралган пиёз, занжабил, туз, мурч ва каламанси билан зираворланган эчки гўштидан тайёрланган килавин таоми.
Тури Аперитив ёки асосий таом
Асосий компонентлари Гўшт, қамиш сиркаси, каламанси, пиёз, занжабил, туз, қора мурч

Килаwен одатда енгил грилда қовурилган эчки гўштидан тайёрланадиган ва анъанавий тарзда одатда ҳайвон ички аъзоларидан олинган ўт ёки химусдан олинадиган аччиқ модда папаит билан бирга истеъмол қилинадиган илокано таоми килаwен а калдíнг (тагалогча: килаwинг камбинг) билан чамбарчас боғлиқ[2][3][4].

Илокано халқи орасида килаwéн сўзи ўтим­сиз феъл сифатида қўлланилиб, озиқ-овқат тайёрлашнинг умумий усулини англатади. Бу усулга хом, енгил пиширилган, грилда қовурилган, қайнатилган ёки тузлаб/қуритиб сақланган таомлар киради. Мазкур таомлар бошқа ҳудудларда одатда кинилаw деб таснифланади[5]. Бунга қарама-қарши равишда, илокано бўлмаган филиппинликлар орасида килаwéн атамаси кўпинча торроқ маънода қўлланилиб, у сирка асосида тайёрланадиган, адобо ёки паксиw услубига ўхшаш пиширилган гўшт таомларини ифодалайди[1][6][7].

Этимологияси

Килаwин (килаwéн шаклида ҳам ёзилади) атамаси илоко тили (илокано) даги килáw сўзидан келиб чиққан бўлиб, у "хом ёки енгил пиширилган гўшт ёки балиқни истеъмол қилиш" деган маънони англатади. -эн қўшимчаси эса бажарилган ҳаракат ёки ҳолатни билдиради ва "килаw услубида тайёрланган", яъни сирка ёки ситрус шарбати билан маринадлаб, зираворланган ва истеъмол қилишга тайёр ҳолат маъносини ифодалайди.

Килаwин тилшунослик ва маданий жиҳатдан Филиппиндаги турли этнолингвистик гуруҳлар таомлари билан чамбарчас боғлиқдир. Жумладан, тагалог, капампанган, себуано ва ҳилигайнон халқлари орасида учрайдиган кинилаw, килаен, кинилнат, кулао, кулаwо ҳамда келагуэн каби ўхшаш таомлар шулар жумласидандир[8]. Ушбу таомлар Филиппин ошхонасида қадимдан мавжуд бўлган анъанани акс эттиради. Бу анъанага кўра, янги ёки енгил маринадланган гўшт ва денгиз маҳсулотлари истеъмол қилинади ҳамда улар одатда сирка ёки ситрус шарбатлари билан сақланади ёки маринадланади[6][9].

Турлари

Шимолий Лузонда, айниқса илоканолар орасида, хом, қайнатилган, енгил грилда қовурилган турли гўштлар, жумладан мол гўшти, карабао, товуқ гўшти, балиқ, эчки, чўчқа (ёки ёввойи чўчқа), моллюскалар ва буғу гўшти одатда килаwин ёки килаwен сифатида тайёрланади[10][9]. Анъанавий равишда бу гўштлар истеъмолдан аввал айнан суканг Илоко (қамиш сиркаси)дан фойдаланиб тузлаб/қуритиб тайёрланган[11]. Ҳозирги амалиётда гўштлар кўпинча енгил пиширилади, одатда грилда қовурилади, сўнгра сиркада маринад қилинади[12].

Лимон, даяп ёки каламанси шарбати каби ситрус шарбатлари кўпинча сиркага муқобил сифатида ишлатилади. Таомнинг таъмини бойитиш учун пиёз ёки шаллот (кичик пиёз) билан бирга занжабил ҳам кўп қўшилади. Аччиқроқ қилиш учун мурч ёки қалампир ҳам ишлатилади. Бу хилма-хилликлар килаwин ёки килаwеннинг илокано ошхонасидаги серқирра ва доимий машҳурлигини намойиш этади[9][13].

Илокано килаwинининг машҳур турларига қуйидагилар киради:

  • Килаwин а Калдинг – енгил грилда қовурилган эчки гўшти ёки қўй гўшти (эчки) ва терисидан тайёрланиб, сирка ичида маринад қилинади ҳамда шаллот, занжабил, қалампир, туз билан зираворланади.
  • Килаwин а Ипон – янги ипон (майда камсах ёки кичик балиқлар)дан тайёрланиб, сирка ичида маринад қилинади ва шаллот, занжабил, қалампир, туз билан зираворланади.
  • Кудил (Cалиэнте) – қайнатилган мол ёки карабао терисидан тайёрланиб, юмшатилади, сирка ичида маринад қилинади ва шаллот, занжабил, қалампир, туз билан зираворланади.
  • Динакдакан – сирка, шаллот, занжабил, қалампир, туз ва чўчқа мияси билан зираворланган грилда қовурилган чўчқа гўшти[14].
  • Инсарабасаб – динакдаканга ўхшайди, аммо чўчқа миясисиз[15].
  • Ата-ата (Каппукан) – папаит, шаллот, занжабил, қалампир ва туз билан зираворланган хом ёки ярим хом мол ёки карабао гўшти.

Капампанган халқи орасида килайин тўлиқ пиширилган чўчқа гўшти, юрак, жигар ва ичакдан тайёрланади[16]. Каwитеда шунга ўхшаш таом тўлиқ қайнатилган чўчқа қулоқларидан тайёрланиб, кулао ёки килаwин на таинга нг бабой, ёки қовурилган тофу кубиклари билан аралаштирилганда токва'т бабой деб аталади[17]. Замонавий вариантларда бу таомга бошқа масаллиқларга қўшимча равишда соя соуси ҳам қўшилади[18].

Хавфлар

1960-йилларнинг охирларида гуджон балиғидан тайёрланган килаwин истеъмоли 1 884 та ҳолат ва 110 та ўлим қайд этилган ичак капилляриози эпидемиясига ҳисса қўшган[19].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Юсоф, С.; Зҳао, Й.; Қуаҳ, Ж.; Эу, C. Э. Эрнест; Wанг, Л. М. (1 Жануарй 2020). "Амоэбиc тохиc мегаcолон wитҳ полй-ҳелминтҳиc cоинфеcтион: Cасе пресентатион анд ревиэw оф интестинал полйпараситиc инфеcтионс". Интернатионал Жоурнал оф Сургерй Cасе Репорц 71: 151–154. дои:10.1016/ж.ижсcр.2020.04.032. ИССН 2210-2612. ПМИД 32450374. ПМC 7251492. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=7251492. 
  2. ↑ Элена Пеñа. „Wоw! Кинилаw“. Тҳе Пҳилиппине Стар (2016-йил 24-июн). Қаралди: 2017-йил 16-январ.
  3. ↑ Алежандро, Рейналдо Г.. Фоод оф тҳе Пҳилиппинес (эн). Туттле Публишинг, 8 Деcембер 2015. ИСБН 978-1-4629-0545-4. Қаралди: 2023-йил 8-октябр. 
  4. ↑ Форонда Жр, Марcелино А (1993). "Регионал cултуре ас парт оф Пҳилиппине натионал cултуре". Трансаcтионс Натионал Аcадемй оф Сcиэнcе Течно 15: 55-63. ҳттпс://www.наст.дост.гов.пҳ/имагес/пдф%20филес/Публиcатионс/НАСТ%20Трансаcтионс/НАСТ%201993%20Трансаcтионс%20Волуме%2015/Сймпосиум%20ВИ.пдф. Қаралди: 8 Оcтобер 2023. Килаwин]]
  5. ↑ Голангcо, Лаурен „До Ёу Кноw тҳе Дифференcе Бетwеэн Кинилаw анд Килаwин?“ (эн). Татлер Асиа (2022-йил 17-феврал). Қаралди: 2023-йил 8-октябр.
  6. ↑ 6,0 6,1 „Ҳисторй оф Кинилаw“. www.кинилаwмих.cом. Қаралди: 2023-йил 8-октябр.
  7. ↑ „Wоw! Кинилаw“. Пҳилстар.cом. Қаралди: 2025-йил 29-декабр.
  8. ↑ Банзуэло, Неил „Со, wҳат wере wе эатинг бефоре Магеллан cаме?“. БусинессWорлд Онлине (2021-йил 11-август). Қаралди: 2023-йил 8-октябр.
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 Алваро Лимос, Марио „Филипинос Wере Эатинг Адобо Бефоре Тҳе Спаниардс Cаме, Сайс Спаниш Cулинарй Сcиэнтист“. Юммй ПҲ (2019-йил 15-апрел). Қаралди: 2023-йил 8-октябр.
  10. ↑ Зиалcита, Фернандо Н. (2000). "Wҳй Инсист он ан Асиан Флавор?". Пҳилиппине Студиэс 48 (4): 523–548. ИССН 0031-7837. ҳттпс://www.жстор.орг/стабле/42634425. Қаралди: 8 Оcтобер 2023. Килаwин]]
  11. ↑ Фених, Мичаэла. Cоунтрй Cоокинг: Пҳилиппине Регионал Cуисинес (эн). Анвил Публишинг, Инc., 2017-10-02. ИСБН 978-971-27-3044-3. 
  12. ↑ Арналдо, Степҳ „Каин на! Муст-трй Филипино дишес ат Магинҳаwа'с Провенcиано“ (эн-УС). Рапплер (2023-йил 1-феврал). Қаралди: 2023-йил 27-феврал.
  13. ↑ Гарcиа, Жосепҳ Л. „Леарнинг абоут Cавите cуисине тҳроугҳ тҳе Трес Мариас“ (эн-УС). БусинессWорлд Онлине (2022-йил 22-июн). Қаралди: 2023-йил 27-феврал.
  14. ↑ Ангелес, Мира „Динакдакан Реcипе“. Юммй ПҲ (2016-йил 28-июн). Қаралди: 2023-йил 8-октябр.
  15. ↑ „Инсарабсаб Реcипе“. Кнорр. Қаралди: 2023-йил 8-октябр.[сайт ишламайди]
  16. ↑ „Реcипе: Порк Килайин“. АБС-CБН (2014-йил 25-август). Қаралди: 2023-йил 8-октябр.
  17. ↑ „Килаwинг Токаwа'т Бабой“. ФоодРеcап (2001-йил 24-сентябр). 2017-йил 18-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 17-январ.
  18. ↑ „Кулао“. Лутонг Cавите (2013-йил 28-январ). Қаралди: 2017-йил 17-январ.
  19. ↑ Cросс, Ж Ҳ (Април 1992). "Интестинал cапиллариасис" (эн). Cлиниcал Миcробиологй Ревиэwс 5 (2): 120–129. дои:10.1128/CМР.5.2.120. ИССН 0893-8512. ПМИД 1576584. ПМC 358231. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=358231. 

Ҳаволалар