Kino terapiya
Кино терапия тиббий ва руҳий саломатлик муаммоларида қўлланадиган санъат, мусиқа ва рақс терапияси каби экспрессив терапия шаклидир. Бундан ташқари, у ўз-ўзига ёрдам бериш шакли сифатида ҳам қўлланади. Кино терапияси филмлардан терапия сифатида фойдаланиш ҳақида биринчи бўлиб доктор Гари Соломон томонидан яратилган ва оммалаштирилган.
Таърифи
Кино терапия Сегеннинг тиббий луғатида қуйидагича таърифланган:
Терапевтик воситалар сифатида филмлардан, хусусан, видеолардан фойдаланадиган терапия ёки ўз-ўзига ёрдам кўрсатиш шакли. Кино терапия филмлар одамларга қандай таъсир қилишини ўрганишга ва маълум филмларни онгли равишда томоша қилиш орқали шифо ва ўсиш катализаторига эга бўлиш мумкин. Кино терапия инсонга филмлардаги тасвир, сюжет, мусиқа ва бошқаларнинг психикага таъсиридан тушунча, илҳом, ҳиссий бўшаш ёки енгиллик ва табиий ўзгариш учун фойдаланиш имконини беради. Психотерапиянинг бир қисми сифатида ишлатиладиган кино терапия анъанавий терапевтик тамойилларга асосланган инновацион усулдир.[1]
Кино терапиянинг бир неча турлари мавжуд бўлиб, улар турли даражадаги ўйин-кулги ва терапевтик аҳамиятга эга. Попкорн кинотерапияси, биринчи навбатда, кинода ўйин-кулги бўлиб, бу ҳиссий озодликка олиб келиши мумкин. Уйғотувчи кино терапияси одамларга ҳикоялар ва филм қаҳрамонлари билан боғланишга ёрдам беради. Бу жараёнда улар „ўзлари ҳақида чуқурроқ маълумотга эга бўлишади“. Катартик кино терапияси одамга ўз ҳис-туйғуларига киришга ёрдам беради, масалан, агар у руҳий тушкунликда бўлса ва бу психотерапиянинг дастлабки босқичида қўлланиши мумкин.[2]
Умумий кўриниши
Кино терапия тиббий, руҳий саломатлик ва ҳаётни бошқариш учун кино ёки филмлардан фойдаланишдир. У ўз-ўзига ёрдам бериш ва маҳбусларни реабилитация қилишда ёрдам бериш учун ишлатилган.[2] Кино терапия ва унинг тарафдорлари томонидан инсоннинг фикрлари, ҳис-туйғулари ва ҳаётий воқеаларни бошқариш қобилиятини ўзгартириш учун айтилган.[2] Айрим қамоқхоналарда одамларга уларни жиноят содир этишга ва айбдор деб топишга нима сабаб бўлганини тушунишга ёрдам бериш учун филмлардан фойдаланилади.[2]
Филмни томоша қилгандан сўнг, филмга бўлган муносабатингизни баҳолаш тавсия этилади, масалан: Филм сизга нима учун ёқди ёки ёқмади? Сиз кимни жозибали ва ёқимсиз деб топдингиз? Филмда кимга кўпроқ ўхшашни хохладингиз?[2]
Психоаналист ва психиатр доктор Брюс Скаларюнинг сўзларига кўра, санъат, мусиқа ва рақс терапияси каби кино терапия анъанавий терапия доирасида қўлланадиган қўшимча терапия воситасидир.[2]
Кинотерапия (бир сўз) турли филмлардан фойдаланган ҳолда аёллар учун ўз-ўзига ёрдам бериш шакли сифатида Ненси Песке ва Беверли Уэстнинг кулгили сериялари орқали оммалашган. Кинотерапия „Романтика классикаси“ (кейинчалик „Аёллар ўйин-кулги“)даги худди шу номдаги телекўрсатувни яралишига сабабчи бўлган.[3]
Филмлар
Кино терапияси тоифалари ва филмларига мисоллар:[4]
| Туркум | Кино | Бошқа мавзулар | |
|---|---|---|---|
| Гиёҳвандлик | 28 кун (2000) | Алкоголизм, бошидан бошланади | |
| Гиа (1998) | |||
| Лас-Вегасни тарк этиш (1995) | Алкоголизм, ўз жонига қасд қилиш, ишдан бўшатиш ёки ҳайдаш | ||
| Неэдле Паркдаги ваҳима (1971) | Ўз-ўзини бузадиган романтика | ||
| Эркак аёлни севганда (1994) | Алкоголизм, никоҳ | ||
| Оиладаги зўравонлик ёки зўрлаш | Айбланувчи (1988) | Ўтмиш, қутқариш, ижтимоий адолацизлик томонидан таъқиб қилинган | |
| Етарли (2002) | Сталкерлар | ||
| Френки ва Жонни (1991) | Ўтмишдан хафа бўлган, ишқий муносабатлардаги кураш, бошидан бошлаш, иш жойидаги романтика | ||
| Душман билан ухлаш (1991) | Ўтмишнинг таъқиби, сталкерлар, бошидан бошлаш | ||
| Тҳелма ва Луиза (1991) | Қасос, ўз-ўзини кашф қилиш | ||
| Обсесив-компулсив бузуқлик | Қанчалик яхши бўлса (1997) | Севги, қарама-қаршиликлар жалб қилади, қутқаради, ишқий муносабатлардаги кураш, эҳтимолдан йироқ дўстлик | |
| Матчстиcк эркаклар (2003) | Минуслар ва фирибгарлар, оталар ва қизлар, терапия | ||
| Боб ҳақида нима дейиш мумкин? (1991) | |||
| Романтик муносабатлардаги қийинчиликлар | Тасодифий сайёҳ (1988) | Ўтмишдан хафа бўлган қарама-қаршиликлар бошидан бошланади | |
| Чиройли аёл (1990) | Золушка ҳикоялари, қарама-қаршиликлар, фоҳишаларни жалб қилади | ||
| Тҳе Wай Wере (1973) | Бузилган никоҳлар, қарама-қаршиликлар ўзига жалб қилади | ||
| Стенли ва Ирис (1990) | Шерикнинг ўлими, қарама-қаршиликлар, ўқитувчилар ва талабаларни жалб қилади | ||
| Гарри Саллй билан учрашганда… (1989) | Сохта дўстлик, қарама-қаршиликлар, ёлғиз ҳаёт | ||
Бошқа тоифаларга хурофот билан курашиш, болалик травмасı, овқатланиш бузилиши, ўз жонига қасд қилиш, оилавий муаммолар ва муносабатлар, йўқотиш, психологик триллер, гей ва лесбиян муносабатлари киради.[4]
Клиник натижалар
Филмларни томоша қилиш учун касалхонанинг изоляция қилинган палаталарини тарк этишнинг кўнгилочар қийматидан ташқари, беморнинг тузалиши „ўзини яхши ҳис қиладиган“ ёки беморни кулдирадиган филмларни кўриш орқали яхшиланади, деб кўпроқ ишонилади.[5]
Адамс ва МакГуайр (1986) узоқ муддатли тиббий муассасада яшовчи кекса фуқаролар кулгили филмларни томоша қилгандан кейин камроқ оғриқ ҳис қилишларини ва ҳазилсиз филмни томоша қилган назорат гуруҳига қараганда камроқ режадан ташқари дори-дармонларни талаб қилишларини аниқладилар. Бироқ, Адамс ва МакГуайр иштирокчилар кундалик ишининг бир қисми сифатида қўшимча терапияда қатнашганми ёки йўқми, муҳокама қилишмади. Эҳтимол, қўшимча даволаш усуллари оғриқни камайтиришга ёрдам берган бўлиши мумкин ва агар улар қўшимча даволаш усулларини назорат қилмаган бўлса, тадқиқотнинг ички ҳақиқийлигига таҳдид солиши мумкин.[6]
Думтраче (2014) гуруҳ шароитида кинотерапиядан фойдаланиш ва унинг ёшлардаги ташвишларни камайтиришда самарадорлигини аниқлаш мақсадида тадқиқот ўтказди. У назорат гуруҳидагилар ва кинотерапия гуруҳидагилар ўртасида хавотирнинг сезиларли даражада пасайишини аниқлади.[7]
Гари Соломон, ПҳД, МПҲ, МСW ва Тҳе Мотион Пиcтуре Пресcриптион анд Реэл Тҳерапй муаллифи, телевидение ёки кино филмларини кўриш „психотик касалликларга чалинганлардан ташқари кўпчилик одамларга ижобий таъсир кўрсатиши мумкин“ дея таъкидлаган.[2]
Эг ̆эcи & Генcöз томонидан олиб борилган тадқиқот шуни кўрсатдики, фақат филмларни томоша қилиш тушунча ва ўзгаришларни келтириб чиқармайди. Бироқ, терапевтик сеансдан кейин ўтказилганда, иштирокчига „филмлар ўртасидаги идрок этилган алоқалар ва иштирокчиларнинг ўзаро муносабатлари муаммолари назарий жиҳатдан ўзгаришларга олиб келиши кутилган босқичлардан ўтишга имкон беради“ (2017). Бу топилмалар шуни кўрсатадики, турли муаммоларга ёрдам бериш учун аниқланган баъзи филмларни томоша қилиш аслида терапевтик ўзгаришларни келтириб чиқармайди. Бироқ, кейинги чуқур терапия сеансларини ўтказиш ҳиссий боғланиш ва филмнинг баъзи жиҳатларини аниқлаш орқали тушунишни осонлаштириши мумкин, бу эса терапевтга ҳиссий хулқ-атвор ўзгаришини текшириш ва тарғиб қилиш имкониятини беради.[8]
Дастурлар
МедиCинема
МедиCинема Буюк Британияда жойлашган рўйхатдан ўтган хайрия ташкилоти бўлиб, у касалхона биноларида кинотеатрлар жойлаштиради ва бемор касалхонада бўлган вақтида беморлар, парвариш қилувчилар ва оила аъзолари учун филмлар намойиш этади. Биринчи марта1999-йилда Лондондаги Сент-Томас касалхонаси ўрнатилган эди. Бу одамларга ўйин-кулги учун алоҳида хона ва палаталарни тарк этишга имкон беради.[9][10]
Бошқа комплекслардан яна бири Ҳеадлей Cоуртдаги Мудофаа тиббий реабилитация маркази. Британия қироллик легионининг саломатлик ва фаровонлик бўйича директори Сю Фрит шундай деди: „Реабилитация нафақат катта жисмоний қийинчилик, балки руҳий тикланишни ҳам ўз ичига олади.“[11]
Чикагодаги ҳаракатланувчи тасвир институти
Чикаго Ҳаракатланувчи Тасвир Институти (CИМИ) депрессия, амнезия, шизофрения ва бошқа психиатрик касалликлар билан терапевтик ёрдам кўрсатадиган шахсларга терапия воситаси сифатида филмлар яратишдан фойдаланади. CИМИ ижрочи директори Жошуа Фландерснинг сўзларига кўра, филмларни ёзиш, ишлаб чиқариш ва режиссёрлик қилиш „психологик касалликлари бўлган одамларга маълум миқдорда терапия, ташкил этиш ва тартибни таъминлайди ва бу терапевтга уларнинг беморлари ҳаётидаги зиддиятларни кўришга ёрдам беради“. Натижа кино ижодкорининг дунёсини кўриш имконини беради ва „катта ютуқлар“га олиб келди.[2]
Филм ва видеога асосланган терапия
Жошуа Ли Коэн, "Психотерапия сифатида видео ва кино яратиш: тадқиқот ва амалиёт " (2015-йилда Роутледге томонидан нашр этилган) муаллифи ва ҳаммуаллифи, кино ва видеога асосланган терапияни шакллантиришда ҳамкорликни йўлга қўйишга ёрдам берди. Терапиянинг ушбу шакли филмларни томоша қилиш ҳақидаги кино терапиядан фарқли ўлароқ, мижозлар билан филмлар суратга олишдир. Доктор Коэн, шунингдек, 1997-йилда Колорадо коллежида доктор Сулаймон учун семинар ўтказди. Доктор Коэн доктор Сулаймоннинг кинотерапия концепсиясига асосланиш учун қилган ишларидан илҳомланган. Доктор Коэн терапевтик мақсадларда филмлар яратиш йўлларини излай бошлади ва охир-оқибат кино ва видеони психотерапиянинг бир қисми сифатида ишлатган олимлар ишларини қидирди. Кейин у ушбу мавзу бўйича номзодлик диссертациясини ёзди ва охирида юқорида тилга олинган илмий китобни нашр этди.[12][13]
Манбалар
- ↑ „Cинема Тҳерапй дефинитион фром Сеген'с Медиcал Диcтионарй“. Фреэ Диcтионарй - Медиcал Диcтионарй. Қаралди: 11-июн 2013-йил.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 „Мовиэ Тҳерапй: Усинг Мовиэс фор Ментал Ҳеалтҳ: Тҳераписц реcомменд мовиэс то ҳелп чанге тҳе wай wе тҳинк анд феэл.“. Wеб МД. Қаралди: 11-июн 2013-йил.
- ↑ Демпсей. „'Cинематҳерапй' он cоуч“ (инглизча). Вариэтй (9-феврал 2000-йил). Қаралди: 20-феврал 2020-йил.
- ↑ 4,0 4,1 „Псйҳо Cинема“. Cоунселинг анд Псйчологиcал Сервиcес (CАПС), Флорида Институте оф Течнологй. 31-октабр 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 12-июн 2013-йил.
- ↑ Руперт Ҳамер. Cоминг Соон То А Ҳоспитал Неар Ёу.... Сундай Миррор. Лондон, Энгланд: МГН Лтд. (4-январ 1998-йил).
- ↑ „Ис лаугҳтер тҳе бест медиcине? А студй оф тҳе эффеcц оф ҳумор он перcеивед паин анд аффеcт“. Аcтивитиэс, Адаптатион, & Агинг. 8-жилд. 157–167-бет. дои:10.1300/Ж016в08н03_17.
- ↑ Думтраче, Сорина Даниэла (2014). „Тҳе эффеcц оф cинема-тҳерапй гроуп он диминишинг анхиэтй ин ёунг пеопле“. Проcедиа - Соcиал анд Беҳавиорал Сcиэнcес. 127-жилд. 717–721-бет. дои:10.1016/ж.сбспро.2014.03.342.
- ↑ Эğэcи, İ. Сине; Генçöз, Фарук (2017). „Усе оф cинематҳерапй ин деалинг wитҳ релатионшип проблемс“. Тҳе Арц ин Псйчотҳерапй. 53-жилд. 64–71-бет. дои:10.1016/ж.аип.2017.02.004.
- ↑ Карен Шеад. МедиCинема пуц а неw таке он ҳоспитал тҳерапй. Тҳе Сcоцман (аccессед виа ҲигҳБеам Ресеарч). ЭCМ Публишерс, Инc. (16-июн 2003-йил).
- ↑ „МедиCинема ат Ст Тҳомас' Ҳоспитал“. Ст Тҳомас' Ҳоспитал. Қаралди: 6-июн 2013-йил.
- ↑ Неw МедиCинема то Ҳелп Реҳабилитатион ат Ҳеадлей Cоурт. Статес Неwс Сервиcе (аccессед виа ҲигҳБеам Ресеарч) (17-май 2013-йил).
- ↑ „Cинема Тҳерапй: Усинг тҳе Поwер оф Мовиэс Ин тҳе Тҳерапеутиc Проcесс, Онлине CЕ (cонтинуинг эдуcатион) Cредит Ҳоурс фор псйчологисц, МФЦ, псйчотҳераписц“ (инглизча). Зур Институте. Қаралди: 20-феврал 2020-йил.
- ↑ „Сеарч Ресулц“. Тайлор & Франcис. 24-сентабр 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 12-август 2015-йил.