Kleomen I
Клеомен И Спарта қироли Агиаднинг ўғли.Милоддан аввалги 524-490-йилларда яшаб о'тган. Энг муҳим спарта қиролларидан бири Клеоменес Буюк Дорога қарши юнон қаршиликларини уюштиришда, шунингдек, Классик Юнонистоннинг геосиёсий мувозанатини шакллантиришда муҳим рол ўйнаган.
| Клеомен И | |
|---|---|
| Салтанат | тах. милоддан аввалги 524 – тах. милоддан аввалги 490 [1] |
| Вафоти | милоддан аввалги 490-йил |
| Отаси | Анахандридас ИИ |
Геродотнинг м’алумотларига кўра
Клеомененинг ҳаётининг катта қисми В асрнинг иккинчи ярмидаги афиналик тарихчи Геродотнинг „Тарих“ асаридан маълум[2] Китоб юнон-форс урушларидан олдинги ўн йилликларни қамраб олган. Клеомен 5 ва 6-китобларида энг муҳим қаҳрамонларидан бири ҳисобланади[3]. Геродот ёзиб қолдирган маълумотларга кўра бир нечта йирик воқеалар хронологиясида кўплаб хатолар мавжуд бўлиб ва булар Клеоменга нисбатан нохолис деб топилган[4]. Геродот Клеомен ҳақида ўз маълумотларини рақиблари:ўгай акалари Леонидас И ва Клеомбротнинг авлодлари, шунингдек, милоддан аввалги 491-йилда Клеомен томонидан тахтдан ағдарилган бошқа Спарта қироли Демаратнинг авлодларидан олган[5][6]. Масалан, Геродот Клеоменнинг ҳукмронлиги қисқа бўлганини, аммо у тахминан 30 йил ҳукмронлик қилганини айтади[7][8]. Демарат, аксинча, „Тарих“да ижобий муносабатга эга, гарчи у Ахамонийлар империяси Эроннинг Грецияга қилган биринчи форс босқинидаёқ Грецияга хиёнат қилган бўлса ҳам[8]. Милоддан аввалги 491-йилда Делпҳининг сулҳни бузганлиги учун Паул Картледге Клеоменинг спарталиклардан азият чекканини ёзади [9].
Оилавий келиб чиқиш ва кенгайиши
Клеоменес Агиад сулоласига мансуб бўлган Анахандридас ИИ нинг ўғли бўлиб, Спарта қироллари оилаларидан бири эди (иккинчиси Эурйпонтидлар). Унинг отасининг биринчи хотинидан (у ҳам жияни эди) ўғли бўлмаганлиги сабабли, эфорлар уни биринчи хотинидан ажрашмасдан бошқа аёлга уйланишга мажбур қилишади. Бу эса Спартада икки хотинлиликнинг мисли кўрилмаган ҳолатига айланади[10]. Унинг янги турмуш ўртоғи таҳминан милоддан аввалги ВИ аср ўрталарида муҳим ислоҳотчи лавозимни эгаллаган Чилон оиласидан келган[7][11][12]. Клеомен бу иккинчи никоҳдан туғилган, аммо кейин унинг отаси биринчи хотинига қайтиб келади ва ундан яна учта ўғил кўради: Дориэус, бўлажак қирол Леонидас И ва Клеомбротус (регент) Клеомбротус – охирги иккитаси эгизак бўлиши мумкин. Дориэус („Дорианлар“) номи Спартанинг дорий этник келиб чиқишига ишора қилади ва Чилоннинг этник жиҳатдан фарқ қилувчи Ачаэа билан дўстона муносабатларни ўрнатиш сиёсатини рад этади[13][14]. Анахандридаснинг иккинчи хотинидан туғилган Дорийнинг ҳам қонунийлигига эътироз билдиришади, чунки эфорлар ҳомиладорликнинг ҳақиқийлигини тасдиқлаш учун унинг туғилишида иштирок этишган бўлади[15][16]. Бу шуни кўрсатадики, Спарта қироллик доиралари ўртасида кучли оилавий рақобат мавжуд эди; бундан ташқари, Анахандридаснинг иккинчи хотинининг амакиваччаси ҳам бўлажак Еврипонт қироли Леотйчидаснинг келини эди[17][18]. Ўз навбатида, отаси вафот этгач, Клеоменнинг меросхўри Дориус томонидан кескин кураш олиб боради[16]. Бу баёнот Дориус бардош бериши керак бўлган Спартадаги қатъий ҳарбий машғулотлар давридаги ажойиб спектакл билан боғлиқ эди лекин Клеоменес меросхўр сифатида буни ҳохламайди[19]. Дориэус, шунингдек, Клеомененинг қонуний қирол бўлишига қарши чиқиши мумкин эди, чунки у қиролнинг биринчи хотинининг ўғли эди, у қўшимча равишда қироллик наслидан ҳам эди. Клеомен тўнғич ўғил бўлгани сабабли, унинг даъвоси кучлироқ деб топилди ва у қирол бўлди[20]. Бу Дориуснинг Ливия ва Сицилиядаги мустамлакачилик юришларига кетишига туртки бўлди ва у ерда тахминан милоддан аввалги 510-йилда вафот этди[21]. Клеоменнинг тахтга ўтириш санаси замонавий олимлар ўртасида узоқ вақтдан бери мунозараларга сабаб бўлди[22][23][24],тарихчи Девид Харви юнон тарихчиси Сисилиялик Диодор Клеомен ИИ (370-309) ҳукмронлигининг давомийлигини унинг олдинги исми билан адаштирганини аниқламагунча. Диодорнинг хатосини четга суриб, Харви Клеомен тахтга „Платаия воқеасидан бир неча йил олдин“ келганлиги сабабли, у ўз ҳукмронлигининг бошланишини милоддан аввалги 524-523 йилларга тўғри келади[25][26].
Ҳаволалар
- ↑ Грант, Мичаэл. Рисе оф тҳе Греэкс. C. Сcрибнер'с Сонс, 1987 — 100-бет. ИСБН 978-0-684-18536-1.
- ↑ Cартледге, Спарта анд Лакониа, п. 124, „Ҳеродотус провидес ус wитҳ праcтиcаллй алл оур информатион он Клеоменес“.
- ↑ Ҳорнблоwер, Ҳеродотус, Боок В, пп. 12, 13.
- ↑ Сте. Cроих, „Ҳеродотус анд Кинг Cлеоменес“, п. 421, wритес „И белиэве тҳат Ҳеродотус’ пиcтуре оф Cлеоменес, овералл, ис гравелй инадеқуате анд ин парц мислеадинг“.
- ↑ Cартледге, Спарта анд Лакониа, пп. 123, 124.
- ↑ Ҳорнблоwер, Ҳеродотус, Боок В, п. 221, ментионс тҳат Ҳеродотус cоулд ҳаве спокен wитҳ тҳе десcенданц оф Демаратус ин Асиа Минор, wҳере тҳей ливед.
- ↑ 7,0 7,1 Сте. Cроих, „Ҳеродотус анд Кинг Cлеоменес“, п. 422.
- ↑ 8,0 8,1 Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намед:0 - ↑ Cартледге, "Спарта ва Лакония, " п. 130.
- ↑ Cартледге, Спарта анд Лакониа, п. 264.
- ↑ Ҳодкинсон, „Фемале пропертй оwнершип“, п. 10.
- ↑ Cартледге, Спарта анд Лакониа, пп. 264, 265, поинц оут тҳат тҳе эпҳорс' cонcерн абоут Анахандридас' десcент ис тҳе фирст индиcатион оф Спартаъс манпоwер проблемс, wҳич беcаме дире ин латер cентуриэс
- ↑ Форрест, Ҳисторй оф Спарта, пп. 76, 83.
- ↑ Cартледге, Агесилаос, п. 110.
- ↑ Ҳодкинсон, „Фемале пропертй оwнершип“, пп. 10, 11.
- ↑ 16,0 16,1 Гриффитҳ-Wиллиамс, „Тҳе Суccессион то тҳе Спартан Кингшип“, п. 49.
- ↑ Форрест, Ҳисторй оф Спарта, п. 83.
- ↑ Ҳодкинсон, „Инҳеританcе, Марриаге анд Демограпҳй: Перспеcтивес упон тҳе Суccесс анд Деcлине оф Cлассиcал Спарта“, ин Поwелл (эд.), Cлассиcал Спарта, п. 90–92.
- ↑ Cартледге, Агесилаос, пп. 110, 111.
- ↑ Гриффитҳ-Wиллиамс, „Тҳе Суccессион то тҳе Спартан Кингшип“, пп. 50, 51.
- ↑ Фисчер-Ҳансен, Ниэлсен, Амполо, ин Ҳансен (эд.), Инвенторй, пп. 197.
- ↑ Cарлиэр, „Ла виэ политиқуэ“, п. 68, „абоут 520“.
- ↑ Л. Ҳ. Жеферй, „Греэcе бефоре тҳе Персиан Инвасион“, ин Боардман эт ал., Cамбридге Анcиэнт Ҳисторй, вол. ИВ, п. 356, „c. 521“.
- ↑ Cаwкwелл, „Cлеоменес“, п. 510 (ноте 8), „c. 520“.
- ↑ Диодорус, хих. 70, 71.
- ↑ Ҳарвей, „Тҳе Ленгтҳ оф тҳе Реигнс оф Клеоменес“, пп. 356, 357.