Kobra effekti
Кобра эффекти — маълум бир муаммони ҳал қилиш учун қабул қилинган ечим бу муаммони ҳал қилмасдан, кўпинча унинг акси бўлган натижага олиб келадиган вазиятни тавсифлаш учун ишлатиладиган идиоматик иборадир[1][2].
Тарихи
„Кобра эффекти“ атамаси Ҳиндистондаги Британия мустамлакачилиги даврида пайдо бўлган. Инглизлар кобралар жуда кўпайиб кетганини аниқлайдилар. Заҳарли илонлардан қутулиш учун губернатор ҳар бир ўлдирилган илон боши учун мукофот пули тайинлайди. Дастлаб, уларнинг йўқ қилиниши натижасида илонлар сони тезда камаяди. Бироқ, ҳиндлар тезда бу вазиятга мослашиб, мукофотни пули олиш учун кобраларни кўпайтиришни бошлайдилар. Охир-оқибат, ўлдирилган кобра учун мукофат пули бекор қилинганда, ҳиндлар илонларни ёввойи табиатга қўйиб юборишди. Бунинг натижасида заҳарли кобралар сони камаймайиш ўрнига, аввалгисидан анча кўпайиб кетади.
Шунга ўхшаш вазият Ханойда Франсиянинг Ветнамдаги мустамлакачилик даврида ҳам содир бўлган. Мустамлака ҳукумати ҳар бир ўлдирилган каламуш учун мукофот тўлаган ҳолда каламушларни йўқ қилиш дастурини ишлаб чиқади. Натижада аҳоли пул топиш мақсадида каламушларни кўпайтиришни бошлади[3].
Машҳур немис иқтисодчиси Ҳорст Зиберт[2] китобида иқтисод ва сиёсат соҳасига оид кўплаб мисоллар мавжуд. Унда ҳукуматлар муайян тартибга солиш чораларини кўраётганда, бу шахсларга қўлланган чоралар оқибатини қандай қилиб бошқариш мукинлигини тўлиқ ҳисобга олмайдилар. Муаммони тўғри таҳлил қилмасдан қабул қилинган ва керакли натижа бера олмайдиган қарорлар „кобра эффекти“ деб аталади.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Буренин А. „Эффект кобры. Целеполагание – стержень бюджетной политики“ (ру). Политический журнал. 2013-йил 2-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 3-январ. (Wайбаcк Мачине сайтида 2013-05-02 санасида архивланган)
- ↑ 2,0 2,1 Хорст Зиберт. „Эффект кобры: Как избежать заблуждений в политике /Пер. с нем.“ (ру). М: Новое издательство, 2005. 2012-йил 13-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 3-январ.
- ↑ Ванн, Мичаэл Г. Оф Рац, Риcе, анд Раcе: Тҳе Греат Ҳанои Рат Массаcре, ан Эписоде ин Френч Cолониал Ҳисторй (эн) // Френч Cолониал Ҳисторй : жоурнал. — 2003. — Вол. 4. — П. 191—203. — ДОИ:10.1353/фч.2003.0027.