Kokyu
Кокю (японча: 胡弓 кокю:) — анъанавий япон уч торли камонли мусиқий асбоби. Кокю Японияда пайдо бўлган, эҳтимол у Европа ребеки таъсири остида сямисендан пайдо бўлган[1]. Сямисен ва кокю комбинацияси япон халқ ва камера мусиқасида қўлланади; кабуки театрларида бунраку кокю қайғули кайфиятни уйғотиш учун ишлатилади[2][3][4][5].
Тарихи ва номи
Замонавий япон тилида „кокю“ сўзини японча: 胡弓 („варвар камон“, „бегона камон“)[1], камдан кам (японча: 鼓弓, японча: 小弓) („кичик камон“) иэроглифлари билан ёзиш мумкин[5]. Илгари кокюни унга ўхшаш хитойча эрҳу асбобидан фарқлаш учун мўлжалланган „кокю Ямато“ (японча: 大和胡弓 яматогоккю:), „японча кокю“ (японча: 日本胡弓 ниҳонкокю:), сямисен-кокю (японча: 三味線胡弓) ва бошқалар каби японча кокю (японча: 和胡弓 вагоккю:) номлари бўлган[2].
Кокюнинг дастлабки номи — „раҳейка“ (японча: ラヘイカ) — араб рубоби ёки ундан келиб чиққан европа ребекининг таъсирини билдиради[1][2]. Ташқи кўринишидан кокю тай сосамсайини, корейс хегими ва Рюкю „кутёси“ (японча: 提琴 ку:тё:)ни эслатади, охирги иккисининг ўртасидаги ўхшашлик ноаниқ бўлиб қолмоқда[2][1][4].
Дастлаб кокю кичикроқ ўлчамдаги думалоқ корпусга эга эди[1]. Кокю пайдо бўлгандан кейин у аҳолининг қуйи қатламлари орасида ҳам, кокю учун биринчи асарларни яратган кўзи ожиз мусиқачилар гилдияларида ҳам машҳур бўлди[1][5]. Вақт ўтиши билан кокю санкёку камера мусиқасига кирди, у ерда сямисен ва котонинг узуқ-юлуқ ноталари орасидаги бўшлиқларни тўлдириш учун; бунраку ансамбли ва дзиута рақс мусиқаси, шунингдек тенрикё динининг маросим мусиқаси учун ишлатилган[1][5].
ХВИИИ-аср ўрталарида тўрт торли кокю пайдо бўлди (қўшимча тор энг юпқасини такрорлайди)[1][5]. 1871-йилдан кейин сякухати флейтасини чалишга рухсат этилганларга нисбатан чекловлар юмшатилган ва у камера мусиқасида кокюни деярли ўрнини босган бўлса-да, баъзи асарлар, хусусан, „Қор“ (японча 雪 юки) асари кокю билан ижро этилиши афзал кўрилади[5]. Кокю учун бошқа машҳур асарлар „Лойхўрак қўшиғи“ (японча: 千鳥の曲 тидори но кёку), „Сакаэ-дзиси“[5] (японча: 栄獅子) камера мусиқалари, „Эттю-овара-буси“ ва „Мугия-буси“ халқ асарлари аталган[5]. Кокю Овара кадзе-но-Бон фестивалида ижро этилади.
ХХ-аср мусиқачилари 1920-йиллардан бошлаб кокю билан тажриба ўтказишни бошладилар: Ҳисао Танабе рейкинни (японча: 玲琴) ўйлаб топди, Сейкин Томияма чолғунинг акустик сифатларини яхшилаш учун котода виолончел каби тешик очди[5].
Ташқи кўриниши
Кокю сямисендан кичикроқ: одатда унинг узунлиги тахминан 70 сантиметр, камон узунлиги 95 дан 120 см гача[1][5]. 8 сантиметрли шпили, тор ушлагичи бўсағачасининг жойлашиши ва шакли ва сямисеннинг „савари“ овози учун мас’ул бўлган ўзига хос структуравий элементнинг йўқлигини инобатга олмаганда дизайнига кўра, кокю сямисен билан деярли бир хил[1][5].
Кокю корпуси олди тарафдан мушук териси, орқа тарафидан эса ит териси билан қопланган[2]. Камон отнинг соч толасидан ясалади[5].
Кокю вертикал ҳолда, тиззада ёки (кам ҳолларда) ўз олдида ушлаб турилади[1][4]. Чалинганда корпуси қимирламайдиган скрипка ва эрхудан фарқли ўлароқ, кокю бошқа техникани талаб қилади: керакли торни танлаш учун ижрочи бутун асбобни ўз ўқи атрофида айлантиради, камоннинг ҳаракатлари бир текисликда амалга оширилади; шунга ўхшаш техника яван рубоби ва тай сосамсайи[2][1][5] билан қўлланади.
-
Кокю, 19-аср бошларидаги гравüр
-
Шамисен, кото ва кокю ансамбли
-
Гейша кокю ўйнамоқда, 1904-йил
Манбалар
Адабиётлар
- Давид W. Ҳугҳес „Кокйū“, . Грове Мусиc Онлине. Охфорд Университй Пресс.
- 若林 擴. 胡弓の話 (жа) // 知恵の話. — 2007. — 第60巻, 第5数. — 第86 頁.[сайт ишламайди]
- „デジタル大辞泉“ (жа). Сёгакукан. Қаралди: 2016-йил 7-август.
- „音楽用語ダス“ (жа). ヤマハミュージックメディア. Қаралди: 2016-йил 7-август.
- Роберт C. Провине, Ж. Лаwренcе Wитзлебен, Ёсиҳико Токумару. Эаст Асиа: Чина, Жапан, анд Кореа (Гарланд Энcйcлопедиа оф Wорлд Мусиc). Роутледге, 2001. ИСБН 978-0824060411.