Кокю (японча: 胡弓 кокю:) — анъанавий япон уч торли камонли мусиқий асбоби. Кокю Японияда пайдо бўлган, эҳтимол у Европа ребеки таъсири остида сямисендан пайдо бўлган[1]. Сямисен ва кокю комбинацияси япон халқ ва камера мусиқасида қўлланади; кабуки театрларида бунраку кокю қайғули кайфиятни уйғотиш учун ишлатилади[2][3][4][5].

Тарихи ва номи

Замонавий япон тилида „кокю“ сўзини японча: 胡弓 („варвар камон“, „бегона камон“)[1], камдан кам (японча: 鼓弓, японча: 小弓) („кичик камон“) иэроглифлари билан ёзиш мумкин[5]. Илгари кокюни унга ўхшаш хитойча эрҳу асбобидан фарқлаш учун мўлжалланган „кокю Ямато“ (японча: 大和胡弓 яматогоккю:), „японча кокю“ (японча: 日本胡弓 ниҳонкокю:), сямисен-кокю (японча: 三味線胡弓) ва бошқалар каби японча кокю (японча: 和胡弓 вагоккю:) номлари бўлган[2].

Кокюнинг дастлабки номи — „раҳейка“ (японча: ラヘイカ) — араб рубоби ёки ундан келиб чиққан европа ребекининг таъсирини билдиради[1][2]. Ташқи кўринишидан кокю тай сосамсайини, корейс хегими ва Рюкю „кутёси“ (японча: 提琴 ку:тё:)ни эслатади, охирги иккисининг ўртасидаги ўхшашлик ноаниқ бўлиб қолмоқда[2][1][4].

Дастлаб кокю кичикроқ ўлчамдаги думалоқ корпусга эга эди[1]. Кокю пайдо бўлгандан кейин у аҳолининг қуйи қатламлари орасида ҳам, кокю учун биринчи асарларни яратган кўзи ожиз мусиқачилар гилдияларида ҳам машҳур бўлди[1][5]. Вақт ўтиши билан кокю санкёку камера мусиқасига кирди, у ерда сямисен ва котонинг узуқ-юлуқ ноталари орасидаги бўшлиқларни тўлдириш учун; бунраку ансамбли ва дзиута рақс мусиқаси, шунингдек тенрикё динининг маросим мусиқаси учун ишлатилган[1][5].

ХВИИИ-аср ўрталарида тўрт торли кокю пайдо бўлди (қўшимча тор энг юпқасини такрорлайди)[1][5]. 1871-йилдан кейин сякухати флейтасини чалишга рухсат этилганларга нисбатан чекловлар юмшатилган ва у камера мусиқасида кокюни деярли ўрнини босган бўлса-да, баъзи асарлар, хусусан, „Қор“ (японча 雪 юки) асари кокю билан ижро этилиши афзал кўрилади[5]. Кокю учун бошқа машҳур асарлар „Лойхўрак қўшиғи“ (японча: 千鳥の曲 тидори но кёку), „Сакаэ-дзиси“[5] (японча: 栄獅子) камера мусиқалари, „Эттю-овара-буси“ ва „Мугия-буси“ халқ асарлари аталган[5]. Кокю Овара кадзе-но-Бон фестивалида ижро этилади.

ХХ-аср мусиқачилари 1920-йиллардан бошлаб кокю билан тажриба ўтказишни бошладилар: Ҳисао Танабе рейкинни (японча: 玲琴) ўйлаб топди, Сейкин Томияма чолғунинг акустик сифатларини яхшилаш учун котода виолончел каби тешик очди[5].

Ташқи кўриниши

Кокю сямисендан кичикроқ: одатда унинг узунлиги тахминан 70 сантиметр, камон узунлиги 95 дан 120 см гача[1][5]. 8 сантиметрли шпили, тор ушлагичи бўсағачасининг жойлашиши ва шакли ва сямисеннинг „савари“ овози учун мас’ул бўлган ўзига хос структуравий элементнинг йўқлигини инобатга олмаганда дизайнига кўра, кокю сямисен билан деярли бир хил[1][5].

Кокю корпуси олди тарафдан мушук териси, орқа тарафидан эса ит териси билан қопланган[2]. Камон отнинг соч толасидан ясалади[5].

Кокю вертикал ҳолда, тиззада ёки (кам ҳолларда) ўз олдида ушлаб турилади[1][4]. Чалинганда корпуси қимирламайдиган скрипка ва эрхудан фарқли ўлароқ, кокю бошқа техникани талаб қилади: керакли торни танлаш учун ижрочи бутун асбобни ўз ўқи атрофида айлантиради, камоннинг ҳаракатлари бир текисликда амалга оширилади; шунга ўхшаш техника яван рубоби ва тай сосамсайи[2][1][5] билан қўлланади.

Манбалар

  1. ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 Ҳугҳес.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 若林 2007.
  3. ↑ 大辞泉.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 音楽用語ダス.
  5. ↑ 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 Гарланд 2001.

Адабиётлар

  • Давид W. Ҳугҳес „Кокйū“, . Грове Мусиc Онлине. Охфорд Университй Пресс. 
  • 若林 擴. 胡弓の話 (жа) // 知恵の話. — 2007. — 第60巻, 第5数. — 第86 頁.[сайт ишламайди]
  • „デジタル大辞泉“ (жа). Сёгакукан. Қаралди: 2016-йил 7-август.
  • „音楽用語ダス“ (жа). ヤマハミュージックメディア. Қаралди: 2016-йил 7-август.
  • Роберт C. Провине, Ж. Лаwренcе Wитзлебен, Ёсиҳико Токумару. Эаст Асиа: Чина, Жапан, анд Кореа (Гарланд Энcйcлопедиа оф Wорлд Мусиc). Роутледге, 2001. ИСБН 978-0824060411.