Komo
Комо (бакомо) — Конго ҳудудида, Кисангани вилоятида яшовчи халқ. Аҳолиси (бабира) ва ломби (баломби) халқлари билан биргаликда 1998-йилда тахминан 500 минг кишини ташкил этар эди. Банту тиллари таркибига кирувчи тиллар — Комо, Кингвана. Бенуэ-Конго оиласи (Тил харитаси).
Тарихи
ХИХ-асрнинг биринчи ярмида улар Бунёро штатидан (замонавий Уганда) замонавий ҳудудларга кўчиб ўтдилар.
Касб-кори
Улар қўлда кўчма деҳқончилик билан шуғулланадилар (банан, манокс, ерёнғоқ, сабзавот, мева, қандқамиш, пахта, лалмикор ерларда жўхори ва маккажўхори). Овчилик кенг тарқалган бўлиб, унда кўпинча тўр ва тузоқлардан фойдаланилади. Балиқчилик, теримчилик, қўй-эчки боқиш билан ҳам шуғулланадилар. Кулолчилик, ёғоч ўймакорлиги — ниқоб ясаш, кулбалар деворига безак ясаш, аждодлар ҳайкалчалари ва бошқалар каби анъанавий ҳунармандчилик ўз аҳамиятини йўқотмоқда.
Ижтимоий ташкилот ва турмуш тарзи
Гумуз, Кwама пеопле ва Удук пеопле[1] этник гуруҳларини ўз ичига олади.
Қишлоқнинг бошида оқсоқоллар кенгаши мавжуд. Катта анъанавий оила, патрилинеал қариндошлик ҳисоби, кўпхотинлилик йўқолади. Гумузлар орасида алмашув никоҳлари кенг тарқалган, масалан, отанинг акасининг қизи билан. Квамалар опа-сингиллар алмашинувини афзал кўрадилар, лекин тўловдан ҳам фойдаланадилар, Удуклар эса айирбошлаш никоҳидан ҳам, қуллик ҳисобланган тўловдан ҳам бутунлай воз кечган[1]. Ўғил болалар (нкумби) ва қизлар (элима) учун насл маросимлари мавжуд[2].
Дин
Анъанавий эътиқодлар. Дунё яратувчиларга (Муунгу) ва демиургларга (Нкя) ишониш. Астрал афсоналар мавжуд. Қишлоқ хўжалиги ва ов бошланишидан олдин, руҳларга қурбонликлар келтириш билан маросимлар ўтказилади. Сеҳрга ишониш ҳам мавжуд. Аҳолининг бир қисми католиклар (асосан шаҳар аҳолиси)[3].
Тил
Комо тили лотин тилида ёзилган: А а, Б б, Бҳ бҳ, C c, Д д, Дҳ дҳ, Э э, Ɛ ɛ, Г г, Гб гб, И и, Ж ж, К к, Кп кп, Л л, М м, Мб мб, Мп мп, Н н, Нд нд, Нг нг, Нгн нгб, Нж нж, Нк нк, Нкп нкп, Нс нс, Нт нт, Нй нй, О о, Ɔ ɔ, П п, Пҳ пҳ, С с, Т т, У у, Й й[4].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Жамес, Wендй (1975). "Систер-Эхчанге Марриаге". Сcиэнтифиc Америcан 233 (6): 84–94. дои:10.1038/сcиэнтифиcамериcан1275-84. ИССН 0036-8733. ҳттп://www.натуре.cом/доифиндер/10.1038/сcиэнтифиcамериcан1275-84. Қаралди: 2020-08-26.Комо]]
- ↑ Лвова, 1999. С. 253
- ↑ Гроттанелли, 1947. П. 71
- ↑ Комо: Бедундуанде нйɔнгɔ нɛсу бони?, Лубуту, 1986.
Адабиётлар
- Винокуров Ю. Н. Заир. Исторический очерк // Африка: энциклопедический справочник. Т.2. К-Я. — М.: Советская энциклопедия, 1987. С. 536.
- Винокуров Ю. Н., Орлова А. С., Субботин В. А. История Заира в новое и новейшее время / Институт Африки РАН. — М.: Главная редакция восточной литературы, Наука, 1982. С. 58.
- Львова Э. С. Комо // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999. С. 253.
- Республика Заир (справочник). — М.: Главная редакция восточной литературы, Наука, 1984.
- Южанин А. Г. Независимое государство Конго // Африка: энциклопедический справочник. Т.2. К-Я. — М.: Советская энциклопедия, 1987, С.233.
- Cорфиэлд, Ф.Д. (1938): Тҳе Кома. Судан Нотес анд Реcордс 21: 123—165.
- Гроттанелли, В.Л. (1947): Буриал амонг тҳе Кома оф Wестерн Абйссиниа. Примитиве Ман 20(4): 71-84.
- Тҳомас, Жоҳн П. 1992. Тоне ин Комо // Wорк Паперс оф тҳе Суммер Институте оф Лингуистиcс, Университй оф Нортҳ Дакота 36: 71-160.
- Тҳомас, Жоҳн П. 1992. А морпҳопҳонологй оф Комо: нон-тонал пҳеномена // М.А. тҳесис, Университй оф Нортҳ Дакота. П. 61.