Cомпониум ― бу берилган бир мавзу бўйича вариациялар яратиш ва ижро этиш қобилиятига эга механик мусиқа асбобидир. Оркестрнинг бир тури[1]. 1821-йилда голландиялик механик Дитрих Николаус Винкел (1773, Липпстадт, Германия — 1826, Амстердам, Голландия) томонидан ясалган. Бу икки силиндрли автоматик органдир. Силиндрлар бир вақтнинг ўзида айлана олади. Уларнинг ҳар бири ўз навбатида тасодифий танланган мусиқанинг иккита тактини чалади ёки ҳеч нарса чалмайди ва кейинги вариацияни танлаш учун ўқ бўйлаб горизонтал ҳаракатланади. Кейинги вариация танланишини рулеткага ўхшаш ғилдирак белгилайди. Соз 80 тактли мусиқа асарини чалишга қодир, ҳар икки такт учун саккиз хил вариация мавжуд.

Шундай қилиб, компониумнинг имкониятлари унинг силиндрларида кодланган мусиқадан олиниши мумкин бўлган янги комбинациялар сони билан чекланган.

Ушбу соз Ёҳанн Непомук Мелзел пангармоникада амалга оширган баъзи ғояларни нусхалаши мумкин, аммо уларга мусиқа яратишнинг алеаторик усули қўшилади, деб ҳисобланади.

Компониум ҳозир анча ёмон ҳолатда Брюссел мусиқий асбоблар музейи коллексиясида сақланади.

Манбалар

  1. ↑ БРЭ 2014.

Адабиёт

  • Оркестрион // Катта Россия энсиклопедияси. 24-жилд. — М., 2014. — С. 421.
  • Орд-Ҳуме, W. Ж. Г.. Баррел Орган. Георге Аллен & Унwин, 1978. ИСБН 0-04-789005-3.  (компониум тасвири мавжуд).
  • Чапуис, Алфред. Тҳе Ҳисторй оф тҳе Мусиcал Бох анд оф Мечаниcал Мусиc. Мусиc Бох Соcиэтй, Интл., 1955. ИСБН 0915000016. 

Дискография

  • Номаълум оҳанг. 1967 ёки 1969-йилларда ёзилган. Дастлаб ЛП ёзувида нашр этилган Опнаме уит де верзамелинген ван ҳет Инструментенмусеум те Бруссел/Регистременц де ла cоллеcтион ду Мусéэ инструментал де Брухеллес ([Брюссел? ] : Натионале Дискотеэк ван Белгиë, [1972? ]. ДНБ 30.007), у Р. Брагард ва Ферднинг " Лес инструменц де мусиқуэ данс л’арт эт л’ҳистоире " китобига ҳамроҳ бўлади. Ж. де Хен (Брюксел, 1973); CД ёзувида қайта нашр этилган Инструменц инсолитес/Музикале меэстерстуккен/Ғайриоддий товушлар (Брюксел: Мусéэ дес инструменц де мусиқуэ (мим), ©2013. мим МИМ015)