Krabat
Крабат — Сербал Лужицкий фолклорининг қаҳрамони, афсонанинг қаҳрамони, сеҳргарнинг шогирди мавзусидаги эртак қаҳрамони. Крабатнинг келиб чиқиши ва муаллифлиги ҳақида тўғри манбаси йўқ.
Халқ томонидан ифодалангани
Сербча манба
Элба, Одер ва Наисе ўртасида яшовчи Лусатиан серблари (Сорблар) талқинида у кучли сеҳргарга машғулот учун келган деҳқон эди. Бироқ, ўқитувчисидан фарқли ўлароқ, Крабат ижобий феъл атворга эга бўлиб, деҳқонларга сеҳр ёрдамида ёрдам беради. Бошқа маълумотларга кўра, Крабат ҳақиқий шахс, келиб чиқиши хорват — Иоханн Шадовиц эди. У 1691-йилда туркларга қарши урушдаги хизматлари учун унга Грос-Серчен мулкини берган Саксония сайловчиси Август армиясида полковник унвонига эга бўлган аскар эди. Бундан ташқари, фолклорнинг серб манбасига Šдовитзе сеҳрли китобнинг афсунлари ёрдамида кучли сеҳргарни мағлуб этган чўпон болага айланади. Шундан сўнг, у деҳқонларга ёрдам бериш учун юқорида тилга олинган китобдаги афсунлардан фойдаланган[1].
Немис манбасида
Немис манбасига кўра Фауст ва Крабат афсоналари бир-бири билан чамбарчас боғланган. Фауст сингари, Крабат ҳам олинган билим ва ғайритабиий кучлардан нафақат ўз эҳтиёжлари учун, балки деҳқонларга ёрдам бериш учун ҳам фойдаланади. Сеҳр-жоду билан далаларни унумдор қиладилар, ботқоқларни қуритади ва қурғоқчилик билан курашади. Крабат сайловчи Августнинг шахсини унутмайди, вақти-вақти билан уни масхара қилади[2].
Зикр
Крабат афсонасининг немис фолклоридаги қаҳрамон сифатида машҳурлиги кўплаб ёзувчилар учун илҳом манбаи бўлиб хизмат қилади. ХХ-асрда ўз саҳифаларини ушбу қахрамонга бағишлаган биринчи муаллифлар орасида лусатиялик ёзувчи Мерcин Ноwак-Неҳорнски сорб тилидаги романи — Миштер Крабат (1954) эди.
Бироқ, Крабат 1971-йилда "Крабат ёки эски тегирмон афсоналари" эртакини нашр этган немис Отфрид Преуслернинг иши билан машҳур эди[3].
Унинг тўртта экран версияси мавжуд:
- де: Диэ счwарзе Мüҳле (филм) — Юрий Брезаннинг Крабат, Шарқий Германия ҳақидаги романи асосида филм;
- Крабат — сеҳргарнинг шогирди;
- Крабат. Сеҳргарнинг шогирди;
- Дер Сиэбенте Рабе („Еттинчи қарға“) — 2011-йил мултфилми, де:Жöрг Ҳеррманн.
Манбалар
- ↑ Наталья Будур. Сказочная энциклопедия. ОЛМА Медиа Групп, 2005. ИСБН 9785224048182. Wайбаcк Мачинедаги асл нусхадан архивланган архив нусхаси. (11-август 2017-йил)
- ↑ Чристопҳ Счмитт. Эрзаҳлкултурен Им Медиэнwандел. Wахманн Верлаг. ИСБН 9783830965640. Wайбаcк Мачинедаги асл нусхадан архивланган архив нусхаси. (2-май 2018-йил)
- ↑ Жаcк Зипес. Тҳе Сорcерер'с Аппрентиcе: Ан Антҳологй оф Магиcал Талес. Принcетон Университй Пресс, 2017-03-27. ИСБН 9781400885633.
Адабиётлар
- Мариэ-Луисе Эҳрҳардт: Диэ Крабат-Саге. Қуэлленкундличе Унтерсучунг зу Üберлиэферунг унд Wиркунг эинес литерарисчен Стоффес аус дер Лауситз, (= Култур- унд геистесгесчичтличе Остмиттелеуропа-Студиэн; Банд 1), Н. Г. Элwерт Верлаг, Марбург 1982, ИСБН 3-7708-0715-4
- Сусанне Ҳосе: Эрзäҳлен üбер Крабат. Мäрчен, Мйтҳос унд Магиэ. Лусатиа-Верлаг, Баутзен 2013, ИСБН 978-3-936758-81-8
- Кристин Лубан (Ҳрсг.): Крабат: Аналйсен унд Интерпретатионен (Wайбаcк Мачине сайтида 2013-10-15 санасида архивланган), Бранденбургисче Течнисче Университäт Cоттбус, ИКМЗ-Университäцбиблиотҳек, Cоттбус 2008. ИСБН 978-3-940471-08-6 (ПДФ; 4,1 МБ)
- Паул Недо: Крабат. Зур Энцтеҳунг эинер сорбисчен Волксерзäҳлунг. ин: Деуцчес Жаҳрбуч фüр Волкскунде. Зwеитер Банд Жаҳрганг 1956, ҳераусгегебен вом Институт фüр деуцче Волкскунде ан дер Деуцчен Академиэ дер Wиссенсчафтен зу Берлин дурч Wилҳелм Фраэнгер, Академиэ-Верлаг, Берлин, Дигиталисат беи www.диги-ҳуб.де (Университäцбиблиотҳек дер Ҳумболдт-Университäт Берлин)
- Крабат — Аспекте эинер сорбисчен Саге (Wайбаcк Мачине сайтида 2013-10-15 санасида архивланган), Зентрум фüр Леҳрербилдунг дер Университäт Поцдам, Ҳераусгебер Мартин Неуманн; Дас Документ энтҳäлт диэ Инҳалте версчиэденер Крабат-Саген унд ҳисторисче Безüге. (ПДФ; 10,9 МБ; CC БЙ-НC-СА 2.0)