Kriptonit operatsiyasi
Криптонит операцияси Буюк Британия, Нидерландия ва ИСАФ ва НАТОнинг Афғонистон миллий армияси билан ҳамкорликда қўшма операцияга берилган ном эди. Операциянинг ўзи Ахиллес операциясининг бир қисми эди. Операциядан мақсад Толибон жангариларига тегишли бўлган Кажакай тўғони атрофидаги ҳудудни тозалаш, ушбу муҳим электр ишлаб чиқариш стансиясини қайта эгаллаш эди[1]. Тўғон атрофида вақти-вақти билан тўқнашувлар бўлиб турди ва Толибон Мусо Қал’а шаҳрини тахминан ўн кун давомида назорат қилди. Бу вақтда Иттифоқчи кучлар ҳужумни бошлаш учун ҳудудда мустаҳкам ўрнашиб олишга ҳаракат қилишди.
| Криптонит операцияси | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Афғонистондаги уруш (2001–2021) давридаги Ахиллес операциясининг бир қисми | |||||||
 Коалиция обекти бо'лган Кажакай то'г'они | |||||||
| |||||||
| Рақиблар | |||||||
 Нидерландия  Буюк Британия  Афғонистон Ислом Республикаси
|
Толибон
| ||||||
| Қўмондонлар | |||||||
| Генерал-маёр Тон ван Лоон минтақадаги иттифоқчи кучларга мас’ул бўлган ва жангларда қатнашмаган бўлса-да, ҳужумнинг катта қисмини режалаштирган.
|
Мулла Манан †
| ||||||
| Кучлар | |||||||
| Жами 300 аскар | 700 нафар исёнчилар. Уларнинг кўпчилиги хорижий мужоҳидлар бўлиб, асосан чечен, ўзбек ва тожиклар эди. | ||||||
| Йўқотишлар | |||||||
| Номаълум | 15 қурбон 10 асир | ||||||
Жанг
Иттифоқчи қўшинлар ўз ҳужумларини дам олиш кунларида бошладилар. Тўғон ва унинг атрофидаги инфратузилмага зарар етказмаслик учун ҳужумдан олдин бомбардимон қилинди. Тўғоннинг вайрон бўлиши ҳар икки томон ва афғон халқи учун оғир оқибатларга олиб келган бўларди[1]. Бу Толибоннинг қочиб кетаётганда уни йўқ қилмаганининг натижаси бўлган бўлиши мумкин. Иттифоқчи қўшинлар тўғон томон ҳаракатланар экан, автоматлар, енгил ва оғир қуроллардан, шу жумладан РПГ ва бомбалардан ўққа тутилди. Жанг охирига келиб, иттифоқчи қўшинларнинг сони кўп бўлса-да, душман таъминотини тўхтатиш қобилияти пасайиб кетган эди. Бу вақтда Толибон кучлари жанг майдонидан қочиб қутула бошлагайди.[1] Душанба куни эрта тонгда иттифоқчи кучлар тўғон ва шаҳар ўртасида жойлашган Толибон кучларини бомбардимон қилди ва Толибон қўмондони Мулла Мананни ўлдирди. Бу ўлим Толибон учун жиддий оқибатларга олиб келди. Толибон кучлари ўртасида тартибсизлик юзага келиб, кўп ўтмай улар шошилинч чекинишди. Полковник Том Коллинзнинг ушбу иқтибосида Толибоннинг чекиниши тасвирланган:
Мазкур ҳаракатлар давомида ... Толибон экстремистлари тирик қалқонлардан фойдаланишган. Хусусан, маҳаллий афғон болаларидан ҳудуддан чекинишда яшириниш учун фойдаланилган,
— Полковник Том Cоллинс, НАТО матбуот котиби[1]
Оқибат
Толибон ҳеч қачон тўғонни бузиш ниятида бўлмаган бўлса-да, улар барибир ярим куйдирилган ер тактикасидан фойдаланишди. Улар НАТОнинг олдинга силжишини кечиктириш учун даладан қочиб, тўғоннинг кўплаб мураккаб механик қисмларини йўқ қилишди ёки демонтаж қилишди[1]. Ушбу тўғонни эгаллаб олиш ва уни қайта ишга тушириш Иттифоқчи қўшинлар учун катта аҳамиятга эга эди. Чунки минтақа учун жуда зарур бўлган қувватни тиклаш иттифоқчи қўшинлар ва афғон миссиясини маҳаллий аҳоли томонидан қўллаб-қувватлашга ёрдам берар ва уларни энергетика секторида иш билан таъминларди.
НАТО жангларда ҳеч қандай талофат кўрмагани ва душманнинг талофотлари номаълумлиги ҳақида хабар берди. Улар жанг пайтида ва жангдан кейин ўн нафар гумонланувчи қўлга олинганини айтишди. НАТО шунингдек, бу ҳаракатда тинч аҳоли ҳалок бўлмаганини даъво қилган (тирик қалқонлар қўлланилганини даъво қилганига қарамай). Лекин бу даъволар маҳаллий раҳбарлар томонидан рад этилган.