Kubanit
| Кубанит | |
|---|---|
|
| |
| Асосий | |
| Формуласи | CуФе2С3 |
| ИМА тизими бўйича | |
| Синфи | Сулфидли минерал |
| Физик хусусиятлари | |
| Ранги | Бронзадан гуруч-сариқгача |
| Қирра ранги | Қора |
| Ялтироқлик | Металлсимон |
| Шаффофлик | шаффоф |
| Қаттиқлик | 3,5-4 |

Кубанит — мис темир сулфид минерали ҳисобланади. Одатда магматик сулфид конларида кичик ўзгаришлар натижасида ҳосил болади. Кубанитбронзадан мис-сариқ ранггача қаттиқлиги 3,5 дан 4 гача, сингонияси ромбик. Кубанит кимёвий жиҳатдан халкопиритга ўхшайди, аммо кристалланиш о'згача бо'лганлиги туфайли камроқ тарқалган мис темир сулфид минерали ҳисобланади.
Кубанит юқори ҳароратли гидротермал минерал конларда пирротит , пентландит ва халкопирит билан бирга учрайди. 200°C дан 210 °C гача бўлган ҳароратларда халкопиритдан ажралиб чиқиши натижасида юзага келади . Агар кубанит 210 °C дан юқори ҳароратда изокубанитга айланади. Ушбу трансформациядан сўнг агар у совиб кеца кубанитга айланмайди[1]. Изокубанитга айлантирилгандан сўнг, ромбик сингонияси ўзгариши туфайли у ўзининг юқори магнит хусусиятини йўқотади[2]. Кубанит хондритларда ва чанг дон намуналарида аниқланган. Мис изотоп таҳлилининг аниқлигини оширган.
Этимология ва тарих
Кубанит испанча Cубано ёки инглизча кубан сўзидан ва минерални номлашда -ите қўшимчасидан келиб чиққан. Кубанит биринчи марта 1843-йилда Кубанинг Ҳолгуин вилояти, Маяри-Баракоа камарида пайдо бўлиши учун тасвирланган. Баъзи адабиётларда барраканит сифатида ҳам тилга олиниши мумкин.
Ассоциация ва ўзгартириш
Кичик ўзгарувчан минерал сифатида кубанит фақат магматик рудаларнинг гидротермик ўзгариши содир бўлганда пайдо бўлиши мумкин. Кубанит билан боғланган рудалар ўзгармаган пирротит — пентландит — халкопирит рудалари бўлиб, улар Бушвелд мажмуасида учрайдиган каби миллерит — пирит — халкопирит-кубанит рудаларига ўзгаради[3]. Халкопиритдан кубанит ҳосил бўлиши учун олтингугурт ва темирга нисбатан миснинг йўқолиши ва олтингугуртга нисбатан темирнинг кўпайиши керак[3]. Минералогиядаги бу сезиларли ўзгариш кристал тузилишининг тетрагонал халкопиритдан орторомбик кубанитга ўзгаришига олиб келади. Ҳароратнинг 210°C дан ошиши билан ўзгариш давом этади ва кубанит изометрик полиморф бўлган изокубанитга айланади. Изокубанит совиганидан кейин кубанитга ҳеч қандай ўзгариш бўлмайди[1].
Ердан ташқаридаги кубанит

Кубанит гидротермал фойдали қазилма конларида пайдо бўлса-да, эр юзида пайдо бўлмаган кубанит ҳолатлари мавжуд. Кубанит углеродли хондрит метеоритларида, хусусан CИ-хондритлар синфида, шунингдек, НАСА Стардуст космик кемасининг комета намуналарида топилган[4]. Хаябуса космик кемаси томонидан тўпланган Итокава астероидидан олинган маълумотлар С типидаги астероидда 2 микрометрли кубанит донаси топилганлигини кўрсатди. Бу кубанит C синфига кирмайдиган бошқа астероидда биринчи марта топилган. Бироқ, намунани кейинги текшириш шуни кўрсатдики, кубанит Итокава танаси учун экзоген шаклланган[5].
Синтетик кубанит
Синтетик ва хондритик кубанит структуравий ўзгаришларга эга бўлса-да, кубанитнинг синтези ҳали ҳам CИ-хондритларнинг шаклланиши ҳақида тушунча беради. Гидротермал қайта кристалланишнинг лабораторияга асосланган вариантидан фойдаланиб, 150-200 ° C гача бўлган ҳарорат ва пҲ 9, олимлар CИ-хондрит минералогиясини такрорлаш учун зарур бўлган композицияларни аниқлашга муваффақ бўлишди. Мис + темир + олтингугурт, ковеллит + троилит ва мис + олтингугурт + троилит билан бошланган тажрибалар кубанитни ҳосил қилди. Темир металл ўрнига троилитдан бошлаш Cл-хондритлардаги сулфидлар троилитнинг гидротермик жараёнлар билан оксидланиши натижаси эканлиги ҳақидаги олдинги тадқиқотларни кучайтиради[4].
Мураккаб ўсиш табиати туфайли кубанит мис изотоплари микротаҳлилларида инструментал афзаллик учун синов мавзуси бўлди. Кўп коллекторли индуктив боғланган ултрабинафша лазерли абласён плазма масса спектрометрияси (УВ-фс-ЛА-МC-ИCП-МС) яқин инфрақизил (НИР-фс-ЛА) билан солиштирганда мис изотопларига нисбатан аниқликни ошириши аниқланди. -МC-ИCП-МС) усуллари[6].

Манба
- ↑ 1,0 1,1 Чандра, У.; Партҳасаратҳй, Г.; Шарма, П. (2010-10-01). "СЙНТҲЕТИC CУБАНИТЕ CуФе2С3: ПРЕССУРЕ-ИНДУCЕД ТРАНСФОРМАТИОН ТО ИСОCУБАНИТЕ". Тҳе Cанадиан Минералогист 48 (5): 1137–1147. дои:10.3749/cанмин.48.5.1137. ИССН 0008-4476. ҳттпс://дои.орг/10.3749/cанмин.48.5.1137.
- ↑ Саwада, М.; Озима, М.; Фужики, Й. (1962). "Магнетиc Пропертиэс оф Cубаните (CуФе2С3)". Жоурнал оф Геомагнетисм анд Геоэлеcтриcитй 14 (2): 107–112. дои:10.5636/жгг.14.107. ИССН 0022-1392. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/жоурнал-оф-геомагнетисм-анд-геоэлеcтриcитй_1962_14_2/паге/107.
- ↑ 3,0 3,1 Ҳолwелл, Давид А.; Адееми, Зеинаб; Wард, Лаура А.; Смитҳ, Даниэл Ж.; Граҳам, Шаун Д.; МcДоналд, Иаин; Смитҳ, Женнифер W. (Деcембер 2017). "Лоw температуре алтератион оф магматиc Ни-Cу-ПГЕ сулфидес ас а соурcе фор ҳйдротҳермал Ни анд ПГЕ орес: А қуантитативе аппроач усинг аутоматед минералогй". Оре Геологй Ревиэwс 91: 718–740. дои:10.1016/ж.орегеорев.2017.08.025. ИССН 0169-1368.
- ↑ 4,0 4,1 Бергер, Эве Л.; Келлер, Линдсай П.; Лауретта, Данте С. (2015). "Ан эхпериментал студй оф тҳе форматион оф cубаните (CуФе2С3) ин примитиве метеоритес" (эн). Метеоритиcс & Планетарй Сcиэнcе 50 (1): 1–14. дои:10.1111/мапс.12399. ИССН 1945-5100. ҳттпс://онлинелибрарй.wилей.cом/дои/абс/10.1111/мапс.12399.
- ↑ Бургесс, Катҳерине; Строуд, Рҳонда (Аугуст 2020). "СТЕМ оф Тҳреэ Итокаwа Граинс: Спаcе Wеатҳеринг анд Пресенcе оф Cубаните" (эн). Миcросcопй анд Миcроаналйсис 26 (С2): 2602–2604. дои:10.1017/С1431927620022151. ИССН 1431-9276.
- ↑ ИКЕҲАТА, Кеи; ҲИРАТА, Такафуми (2013). "Эвалуатион оф УВ-фс-ЛА-МC-ИCП-МС фор Преcисе ин ситу Cоппер Исотопиc Миcроаналйсис оф Cубаните". Аналйтиcал Сcиэнcес 29 (12): 1213–1217. дои:10.2116/аналсcи.29.1213. ИССН 0910-6340. ПМИД 24334990.