Kurkumin
Куркумин – Cурcума лонга туридаги ўсимликлар томонидан ишлаб чиқарилган ёрқин сариқ рангли кимёвий модда. Бу занжабил оиласига мансуб Зингибераcеаэ зердеçалининг (Cурcума лонга) асосий куркуминоидидир . У биологик фаол қўшимча, ўсимлик қўшимчаси, косметика таркибий қисми, озиқ-овқат хид берувчиси ва озиқ-овқат бўёқлари сифатида сотилади.[1]
Кимёвий жиҳатдан, куркумин сариқ ранги учун мас’ул бўлган фенолик пигментлар бўлган куркуминоидлар гуруҳига мансуб диарилҳептаноиддир .
Лаборатория ва клиник тадқиқотлар куркумин учун ҳеч қандай тиббий фойдаланишни тасдиқламаган бўлсада халқ табобатида у қадим замонлардан бери ишлатилиниб келинилади. Дори воситаларини ишлаб чиқиш учун фойдали эмас деб топилган, бунга сабаб унинг кимёвий жиҳатдан нотурғунлигидир.[2]
Тарихи
Куркумин номи 1815 йилда Анри Огюст Вогел ва Пер Жозеф Пеллетиэр зарчава илдизпояларидан биринчи бўлиб „сариқ ранг берувчи модда“ нинг ажратилиши ҳақида хабар берганларида номланган.. Кейинчалик, у қатрон ва зарчава мойи аралашмаси эканлиги аниқланди. 1910 йилда Милобедзка ва Лампе куркуминнинг кимёвий тузилишини диферулоилметанга ўхшашлигини хабар қилдилар. Кейинчалик 1913 йилда худди шу гуруҳ бирикма кимёвий синтезини амалга оширди.
Ишлатилиниши

Энг кенг тарқалган диэта қўшимчаларининг таркибий қисми сифатида, косметикада қўлланади. Жанубий ва Жануби-Шарқий Осиёдаги зарчава хушбўй ичимликлар каби озиқ-овқатлар учун хушбўй ҳид сифатида,[1] ва кори кукунлари, хантал, сариёғлар каби озиқ-овқат учун ранг бериш ва пишлоқлар ишлаб чиқаришда ишлатилинади. Тайёрланган овқатларда тўқ сариқ-сариқ ранг бериш учун озиқ-овқат қўшимчаси сифатида тасдиқланган. Унинг Э рақами Европа Иттифоқида Э 100. Шунингдек, у АҚШда озиқ-овқат бўёқлари сифатида фойдаланиш учун АҚШда ФДА томонидан тасдиқланган.[3]
Кимё

Куркумин эттита углерод боғловчисини ва учта асосий функционал гуруҳни ўз ичига олади: булар
а, б-тўйинмаган б-дикетон қисми
ва ароматик О-метокси-фенол гуруҳи.[4]
Феноллар бўлган ароматик ҳалқа тизимлари иккита а, б-тўйинмаган карбонил гуруҳи билан боғланган. Бу органик эритувчиларда энол шаклида ва сувда кето шаклида мавжуд бўлган дикетон таутомеридир. Дикетонлар барқарор энолларни ҳосил қилади ва энолатлар ҳосил қилиш учун осонгина депротонланади; а, б-тўйинмаган карбонил гуруҳи Майклнинг яхши қабул қилувчиси бўлиб, нуклеофил қўшилишдан ўтади. Ҳидрофобик табиати туфайли cурcумин сувда ёмон эрийди. Бироқ, у органик эритувчиларда осон эрийди.
Куркумин бор учун комплексометрик кўрсаткич сифатида ишлатилади. У борик кислотаси билан реаксияга киришиб, қизил рангли бирикма, розосиянин ҳосил қилади.
Биосйнтҳетиc патҳwай оф cурcумин ин Cурcума лонга.[5]
|
Фармакология

Дори-дармонларни аниқлаш бўйича кўплаб таҳлилларда ижобий натижаларни кўрсатадиган куркумин чалғитувчи сифатида қабул қилинади. Бу ҳаддан ташқари экспериментал эътиборни ўзига жалб қилади, аммо яшовчан терапевтик ёки дори воситаси сифатида ривожлантиришнинг имкони йўқ,[2][6] шунга қарамай ЭФ-24 каби куркуминнинг баъзи ҳосилалари устида кенг кўламли тадқиқотлар олиб борилган.[7]
Куркумин ёки унинг аналогларининг биоактивлигини чекловчи омилларга кимёвий беқарорлик, сувда эримаслиги, кучли ва селектив мақсадли фаолликнинг йўқлиги, паст биосамарадорлик, чекланган тўқималарнинг тарқалиши ва унинг кенг метаболизм киради.[2] Куркумин ошқозон-ичак трактидан жуда оз миқдорда чиқарилади ва кўп қисми ўзгармаган ҳолда нажас билан чиқарилади.[8] Агар cурcумин плазмага оқилона миқдорда кирса, токсиклик хавфи юқори бўлади, чунки у ҳеРГ, ситохром П450с ва глутатион С-трансфераза каби муҳим оқсиллар билан боғланади.[2]
Тадқиқот фирибгарлиги
Бҳарат Аггарвал Техас университети МД Андерсон саратон марказида саратон касаллиги бўйича тадқиқотчи бўлиб, 2021 йил Июл ойида унинг тадқиқот фирибгарлиги учун қайтариб олинган 29 та мақоласи бор эди.[9][10][11] Аггарвалнинг тадқиқотлари ўтлар ва зираворлар, хусусан, куркуминнинг саратонга қарши потенциал хусусиятларига қаратилган эди ва 2016 йил март ойида Хюстон йилномасида чоп этилган мақолага кўра унинг ишлари „миллий оммавий ахборот воситаларининг қизиқишини уйғотди ва давом этаётган клиник синовлар учун замин яратди“.[12][13][14] Аггарвал 2004 йилда Шимолий Каролинадаги Ресеарч Триангле Паркда жойлашган Cуррй Пҳармаcеутиcалс номли компанияга асос солган бўлиб, у куркуминнинг синтетик аналоглари асосида дори-дармонларни ишлаб чиқишга интилган.[13][15] СигнПатҳ Пҳарма, куркуминнинг липосомал формулаларини ишлаб чиқмоқчи бўлган компания, 2013 йилда МД Андерсон томонидан ушбу ёндашув билан боғлиқ Аггарвал томонидан ихтиро қилинган учта патентга лицензияланган[16]
Табобат
Куркуминни терапия сифатида ишлатиш хавфсизлиги ёки самарадорлиги ҳақида ҳеч қандай далил йўқ бўлса-да,[2][6] баъзи муқобил тиббиёт амалиётчилари уни кўплаб касалликларни даволаш учун томир ичига юборишади.[17][18][19] 2017 йилда куркумин ёки зарчава маҳсулотларидан иккита жиддий ножўя таъсирлар қайд этилган – бири кучли аллергик реаксия ва битта ўлим[17] – бу куркумин -полиэтилен гликол (ПЕГ40) эмулсия маҳсулотини натуропат томонидан юбориш натижасида юзага келган.[19] Битта даволаш ўлимга олиб келадиган анафилаксияга олиб келди.[17][19]
Ҳаволалар
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |
- ↑ 1,0 1,1 „Тҳе Стате оф тҳе Cурcумин Маркет“ (эн-УС). Натурал Продуcц Инсидер (2015-йил 28-декабр). 2017-йил 17-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 15-апрел.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 „Тҳе Эссентиал Медиcинал Чемистрй оф Cурcумин“. Жоурнал оф Медиcинал Чемистрй. 60-жилд, № 5. Марч 2017. 1620–1637-бет. дои:10.1021/аcс.жмедчем.6б00975. ПМC 5346970. ПМИД 28074653.
Сеэ алсо: „Cурcумин Май (Нот) Дефй Сcиэнcе“. АCС Медиcинал Чемистрй Леттерс. 8-жилд, № 5. Май 2017. 467–470-бет. дои:10.1021/аcсмедчемлетт.7б00139. ПМC 5430405. ПМИД 28523093. - ↑ „CФР – Cоде оф Федерал Регулатионс Титле 21“. www.аccессдата.фда.гов.
- ↑ Фарооқуи, Таҳира „Cурcумин: Ҳисториcал Баcкгроунд, Чемистрй, Пҳармаcологиcал Аcтион, анд Потентиал Тҳерапеутиc Валуэ“, . Cурcумин фор Неурологиcал анд Псйчиатриc Дисордерс, 2019 — 23–44-бет. ДОИ:10.1016/Б978-0-12-815461-8.00002-5. ИСБН 978-0-12-815461-8.
- ↑ Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намедКита, Т. 2008 - ↑ 6,0 6,1 „Деcептиве cурcумин офферс cаутионарй тале фор чемисц“. Натуре. 541-жилд, № 7636. Жануарй 2017. 144–145-бет. Бибcоде:2017Натур.541..144Б. дои:10.1038/541144а. ПМИД 28079090.
- ↑ Ҳе, Ёнгҳан; Ли, Wен; Ҳу, Гуангронг; Сун, Ҳуи; Конг, Қингпенг (11 Деcембер 2018). „Биоаcтивитиэс оф ЭФ24, а Новел Cурcумин Аналог: А Ревиэw“. Фронтиэрс ин Онcологй. 8-жилд. 614-бет. дои:10.3389/фонc.2018.00614. ПМC 6297553. ПМИД 30619754.
- ↑ „Cурcумин уптаке анд метаболисм“. БиоФаcторс. 39-жилд, № 1. 2013. 14–20-бет. дои:10.1002/биоф.1042. ПМИД 22996406.
- ↑ „Тҳе Ретраcтион Wатч Леадербоард“. Ретраcтион Wатч (2015-йил 16-июн). Қаралди: 2021-йил 28-июл.
- ↑ „М.Д. Андерсон профессор ундер фрауд пробе“. Ҳоустон Чрониcле (2012-йил 29-феврал). Қаралди: 2016-йил 8-март.
- ↑ „Cаугҳт Оур Нотиcе: Ресеарчер wҳо онcе тҳреатенед то суэ Ретраcтион Wатч ноw уп то 19 ретраcтионс“. Ретраcтион Wатч (2018-йил 10-апрел).
- ↑ „М.Д. Андерсон сcиэнтист, аccусед оф манипулатинг дата, ретирес“. Ҳоустон Чрониcле (2016-йил 2-март).
- ↑ 13,0 13,1 „Спиcе Ҳеалер“. Сcиэнтифиc Америcан. 296-жилд, № 2. Фебруарй 2007. 66–69-бет. Бибcоде:2007СcиАм.296б..66С. дои:10.1038/сcиэнтифиcамериcан0207-66. ПМИД 17367023.
- ↑ „Ин cанcер фигҳт, а спиcе брингс ҳопе то тҳе табле“. Ҳоустон Чрониcле (2005-йил 11-июл). Қаралди: 2015-йил 24-март.
- ↑ „Фром эхотиc спиcе то модерн друг?“. Cелл. 130-жилд, № 5. Септембер 2007. 765–768-бет. дои:10.1016/ж.cелл.2007.08.024. ПМИД 17803897.
- ↑ „Биотеч стартуп раисес 17М фор лунг cанcер треатмент усинг cомпонент оф тумериc“. Мед Cитй Неwс (2013-йил 26-март).
- ↑ 17,0 17,1 17,2 „ФДА инвестигатес тwо сериоус адверсе эвенц ассоcиатед wитҳ ИмпримисРх'с cомпоундед cурcумин эмулсион продуcт фор инжеcтион“. Фоод анд Друг Администратион (2017-йил 4-август).
- ↑ „Натуропатҳиc Доcторс Лоок Бад Афтер Cалифорниа Wоман Диэс Фром Турмериc Инжеcтион“. Форбес (2017-йил 27-март). Қаралди: 2017-йил 12-май.
- ↑ 19,0 19,1 19,2 „Cонфирмед: Лиcенсед Натуропатҳиc Доcтор Гаве Летҳал 'Турмериc' Инжеcтион“. Форбес (2017-йил 10-апрел). Қаралди: 2017-йил 9-декабр.