Kurt Goldstein

Курт Голдштеин (1878-йил 6-ноябр — 1965-йил 19-сентябр) немис неврологи ва психиатри бўлиб, организмнинг яхлит назариясини яратди. Тиббиёт соҳасида таҳсил олган Голдштейн Карл Верник ва Людвиг Эдингер қўл остида ўқиган ва у ерда неврология ва психиатрияга эътибор қаратган[1]. Гитлер ҳокимият тепасига келиши билан Голдштейн Германияни тарк этишга мажбур бўлди[2]. Кўчирилгандан сўнг, Голдштейн "Организм" (1934) ни ёзди. Бу психологик касалликларга чалинган беморларга, хусусан, шизофрения ва уруш жароҳати ҳолатларига ва уларнинг танасининг марказий назоратдаги сезиларли йўқотишларга мослаша олиш қобилиятига қаратилган[3]. Унинг инсон организмига яхлит ёндашуви шахснинг йўлини максимал даражага кўтарадиган ва белгиловчи ҳаракатлантирувчи куч сифатида белгиланган ўзини ўзи англаш тамойилини яратди. Кейинчалик унинг принсипи Абраҳам Маслоунинг эҳтиёжлар иэрархиясига таъсир қилди. У шунингдек, Гуманистик Психология журналининг муҳаррири эди[4].
Ҳаёт йўллари
Ёшлик йиллари
Голдштейн яҳудий оиласида тўққиз фарзанднинг еттинчиси бўлиб туғилган. У оиласи билан Германия империясининг шарқий қисмида жойлашган Юқори Силезияда яшаган. Голдштейннинг отаси ёғоч заводининг эгаси эди. Расмий маълумотга эга бўлмаган бўлса-да, Голдштейннинг отаси юқори ҳурматга сазовор шахс бўлган. У яхши таълим ҳаётга тайёргарлик кўришнинг энг тўғри йўли эканлигини ҳис қилди ва шунинг учун барча ўғилларининг олий маълумот олишини таъминлади[5].
Болалигида Голдштейн ўзининг шовқинли муҳитида уятчан, сокин ва китобхон эди. Унинг ўқишга бўлган муҳаббати унга Каттовицдаги давлат мактабида „профессор“ лақабини берди. Голдштейнлар оиласи бир неча йилдан сўнг пойтахт Бреслау шаҳрига кўчиб ўтди, у ерда Голдштейн Ҳуманистисче Гймнасиумда ўқиди. Ўқишни тамомлагандан сўнг, Голдштейн университет даражасида фалсафани ўрганишни режалаштирган. Унинг отаси бу ташаббусни маъқулламади, чунки у буни фойдасиз фан деб ҳисоблади ва Голдштейнни қариндошининг бизнесига ишга юборди[5]
Академик карера
Ушбу бизнесда қисқа вақт ишлагандан сўнг, Голдштейннинг отаси истаксиз равишда унга Бреслау университетига киришга рухсат берди. Голдштейн у ерда фақат бир семестр қолди, у Ҳеиделберг университетига ўтди ва у ерда Нео-Конт фалсафаси ва адабиётини ўрганишга муваффақ бўлди ва у ерда Карл Верник тушунчалари билан танишди. Бир йил ўтгач, Голдштейн Бреслауга қайтиб, у ерда тиббиётни ўрганди, бу отасини мамнун қилди. Верникнинг кўрсатмаси билан Голдштейн ўз тадқиқотини неврология ва психиатрияга қаратди. Голдштейн 25 ёшида тиббиёт даражасини олди[1].
1903-йилда Людвиг Эдингер Голдштейнни Франкфурт университети қошидаги Сенcкебергисчес Неурологисчес Институтига таклиф қилди ва у ерда Эдингернинг ёрдамчиси бўлди (1903-йил октябр — 1904-йил сентябр)[6]. Эдингер Голдштейн фаолиятидаги энг нуфузли шахслардан бирига айланди. Кöнигсбергда ишлагандан сўнг, Голдштейн 1914-йилда Эдингер билан Франкфуртдаги Неврология институтида биринчи ёрдамчи сифатида ишлашга қайтди. Уларнинг мақсади қиёсий нейроанатомия ва невропатологияни ўрганиш эди. 1918-йилда Эдингер вафотидан кейин Голдштейн Неврология институти директори вазифасини бажарувчи бўлди. 1917-йилдан 1927-йилгача Голдштейн неврологик ҳолатларнинг консептуал жиҳатларини, шу жумладан тонуснинг бузилиши, агнозия, афазия, апраксия ва мия шикастланишидан кейин умумий хатти-ҳаракатларнинг ўзгаришини ўрганди[7]. 1922-йил июл ойида у Неврология бўйича доцент ва Неврология институти директори этиб тайинланди[8]. 1923-йилда у неврология профессори лавозимини эгаллади[9].
1926-йилда Фриц Перлс бир йил давомида Голдштейннинг ёрдамчиси бўлди. Перлс 1930-йилда Лаура Познерга уйланди. Улар Гешталт терапиясининг ҳаммуаллифлари бўлишди. Ушбу янги психотерапиянинг шаклланишига Голдштейннинг тадқиқотлари ва назарияси катта таъсир кўрсатди[10]. Ўша йилнинг охирида Голдштейн Берлин университетига[5] ва Берлин-Моабит умумий касалхонасининг неврология директори лавозимига қабул қилинди. Касалхона Голдштейн беморларининг неврологик ҳолатини ўрганиш учун ташкил этилган[9]
1927-йилда Голдштейн Халқаро Психотерапия Жамиятини ташкил этишда муҳим рол ўйнади. У мия жароҳати олган беморларни парвариш қилишда ҳамшира, шифокор ва ижтимоий ишчининг роли ҳақида материал чоп этди. 1938-йилда у Гарвардда Уилям Жеймснинг фалсафа ва психология бўйича маърузаларини ўқиди ва кейинчалик нашр этди. У Туфц тиббиёт мактабида неврология клиник профессори эди. У Бостон диспансерининг асаб касалликлари клиникасида фаол ишлаган[7]
Профессионал карера
1906—1914-йилларда Голдштейн Кенигсбергдаги психиатрия клиникасида ишлаган. Бу ерда у беморларга етарли даражада даволанмаётганини тушунди[4] Биринчи жаҳон уруши пайтида Голдштейн клиникада кўп миқдордаги травматик мия жароҳатларидан фойдаланган ва Адҳéмар Гелб билан яқин ҳамкорликда Мия жароҳатлари оқибатларини ўрганиш институтини ташкил қилган. Иккаласи ўртасидаги ҳамкорлик натижасида 16 та мақола пайдо бўлди, уларнинг энг муҳими визуал агнозия ҳолати ҳақида хабар берди[11].... Голдштейн 1930-йилгача клиниканинг директори бўлиб ишлаган. Айнан шу ерда у мия ва онг муносабатлари назариясини ишлаб чиқди. У идрокдан бошлаб бутун организмга фигура-замин тамойилини қўллаган. Ушбу иловада бутун организм фигурани ташкил этувчи индивидуал стимул учун замин сифатида мавжуд эди. Бу ғоя оддий хулқ-атвор стимули-жавоб-назариясининг дастлабки танқидига айланди.[9]
1933-йилда Гитлер канслер этиб тайинланганида[2] Голдштейн ҳибсга олиниб, ертўлага қамалган. Бир ҳафта ўтгач, у мамлакатни дарҳол тарк этишга рози бўлиш ва қайтиб келмаслик шарти билан озод қилинди. Кейинги йил Голдштейн Амстердамда яшади, Рокфеллер жамғармаси томонидан қўллаб-қувватланди ва ўзининг классик "Организм" ни ёзди.[5]
Голдштейн 1934-йил октябр ойида Америка Қўшма Штатларига кўчиб келди ва 1941-йил апрел ойида фуқаролигини олди[12] У Ню-Ёркдаги Психиатрия институтида, Монтефиоре касалхонасида невролог сифатида ишлаган ва Ню-Ёркдаги Колумбия университети билан алоқа ўрнатган. 1940—1945-йилларда Голдштейн Бостондаги Туфц тиббиёт мактабида неврология клиник профессори сифатида ишлаган. 1946-йилда у Ню-Ёрк шаҳрига қайтиб келди ва у ерда хусусий амалиётни ташкил этди[11]
Қўшма Штатларда бўлганида, Голдштейн „ўз- ўзини намоён қилиш“ иборасини ишлаб чиқди. Голдштейн Брандеис университетида бўлган америкалик психолог Авраам Маслоу билан учрашди. Маслоуга Голдштейннинг ғоялари, хусусан, ўзини-ўзи амалга ошириш катта таъсир кўрсатди. Кейинчалик бу тамойил Маслоунинг „Эҳтиёж — мотивациянинг иэрархик назарияси“да асосий тушунчага айланади[13].. Ўз-ўзини амалга ошириш Маслоунинг эҳтиёжлар иэрархиясининг муҳим таркибий қисми бўлган, аммо Голдштейннинг асл консепсиясидан фарқ қилган. Маслоу ўз-ўзини амалга оширишни ўзининг тўлиқ салоҳиятини рўёбга чиқариш ва шахсий ўсишга интилиш деб таърифлаган. Маслоу, агар барча асосий эҳтиёжлар биринчи навбатда қондирилса, ўз-ўзини англаш қондирилади, деб ҳисоблади[14].
Методология
Голдштейн вазият ёки ҳодисани яккаланиб қолган ҳодисага қараб эмас, балки яхлит таҳлил қилиш усулини ишлаб чиқди. Биринчидан, вазиятни кузатишда, талқинларни ҳодисанинг бир қисмига алоҳида устунлик бермасдан, бир бутун сифатида қабул қилиш керак. Ҳодисани тавсифлашда диққатни ҳодисанинг қизиқ бўлиши мумкин бўлган бир томонига қаратмаслик керак. Яхлит ёндашув, бунинг ўрнига, ҳодисани бир қисмга қарама-қаршиликсиз барча томонлардан тасвирлашни талаб қилади. Ва ниҳоят, Голдштейн ҳар бир ҳодисани бутун вазиятга нисбатан кўриб чиқиш кераклигини таъкидлайди[3][4]
Психологияга қўшган катта ҳиссаси
Шизофрения
Тиббиёт шифокори сифатида ўқитилган бўлса-да, Голдштейн психология соҳасида кўплаб муҳим ютуқларни қўлга киритди. Нейропсихологиянинг дастлабки кашшофи сифатида у мия шикастланишининг абстракция қобилиятига таъсирини ўрганган. Унинг иши уни миянинг жисмоний қисмлари, масалан, фронтал лоблар ва субкортикал ганглиялар зарарланган бўлиши мумкин бўлса-да, психологик травма кўпроқ ташвиш туғдиради деган хулосага келди[15][16].. Унинг шизофрения ҳақидаги хулосалари касалликни органик нуқсон эмас, балки хавотирга қарши ҳимоя механизми сифатида таъкидлади[16]
Уруш травмасı
Немис неврологи Ҳерманн Оппенхаймнинг уруш билан боғлиқ жароҳатлар бўйича тадқиқотидан сўнг, Голдштейн Биринчи Жаҳон урушида хизматдан қайтган аскарларнинг жароҳатларини тушунишга эътибор қаратди. Ўша пайтда шифокорлар аскарлар урушдан кейин нафақа олиш учун фақат аломатлар сохта деб ўйлашган ва аксини исботлаш учун жуда кам тадқиқотлар мавжуд эди[17].. Голдштейн ва унинг жамоаси бунга яхлит нуқтаи назардан қарашга ҳаракат қилиб, барча нейрон тармоқларнинг бир-бирига боғланганлигини ва шу тариқа ташқи дунё билан боғланганлигини исботлашди. Шунинг учун урушдан олинган ҳар қандай жароҳат нейрон тармоқларга бевосита таъсир қилади[18].
Кейинчалик Голдштейн уруш жароҳатларидан азият чеккан беморларни реабилитация қилишга ҳаракат қилди. Ўша пайтда азоб чекаётган фахрийлар жазони ўташ муассасалари ва бошпаналарга жойлаштирилган. Голдштейн тиббий, ортопедия, физиологик ва психологик ходимлардан иборат мултидисиплинер ёрдам гуруҳларини, шунингдек, беморлар учун устахоналар билан таъминлаш учун мактаб муассасасини жорий этиш орқали беморларнинг нормал фаолиятини тиклашга ҳаракат қилди. Унинг саъй-ҳаракатлари натижасида кўплаб аскарлар муваффақиятли реабилитация қилинди: беморларнинг 73 фоизи эски ишларига қайтишга муваффақ бўлди, фақат 10 фоизи касалхонада қолди[19][20].
Нашрлар
Китоблар ва монографиялар
- Голдстеин, Курт. (1908). Зур Леҳре вон дер моторисчен Апрахиэ. Ж. мўйнали психолог. ва Неурол., ХИ., 169-187, 270-283.
- Голдстеин, Курт. (1934). Дер Ауфбау дес Органисмус. Эинфüҳрунг ин диэ Биологиэ унтер бесондерер Берücксичтигунг дер Эрфаҳрунген ам кранккен Менсчен. Ден Хааг, Нижхоф, 1934-йил
- Голдстеин, Курт. (1939). Организм: инсондаги патологик маълумотлардан олинган биологияга яхлит ёндашув. Ню-Ёрк: Америка китоб компанияси.
- Голдстеин, Курт. (1940). Психопатология нурида инсон табиати. Кембриж: Гарвард университети нашриёти.
- Голдстеин, Курт; Счеэрер, Мартин. (1941): Абстракт ва конкрет хулқ-атвор: махсус тестлар билан экспериментал тадқиқот. Ин: Психологик монографиялар, эд. Жон Ф. Дашелл, жилд. 53/1941-сон, 2-сон (бутун Но 239), п. 1-151.
- Голдстеин, Курт. (1942) Урушдаги мия жароҳатлари оқибатларидан кейин. Ню-Ёрк: Груне ва Страттон.
- Голдстеин, Курт., Ҳанфманн, Э., Риcкерс-Овсианкина (1944). Cасе Ланути: Мия кортексининг шикастланиши туфайли хатти-ҳаракатларнинг ҳаддан ташқари аниқланиши. Ин: Психологик монографиялар, эд. Жон Ф. Дашелл, жилд. 57/1944, Но 4 (бутун Но 264), п. 1-72.
- Голдстеин, Курт., Счеэрер, М., Ротҳманн, Э. (1945). "Идиот Савант" иши: шахсият ташкилотининг экспериментал тадқиқоти. Ин: Психологик монографиялар, эд. Жон Ф. Дашелл, жилд. 58/1945, Но 4 (бутун Но 269), п. 1-63.
- Голдстеин, Курт. (1948). Тил ва тил бузилишлари: афазик симптом комплекслари ва уларнинг тиббиёт ва тил назарияси учун аҳамияти. Ню-Ёрк: Груне ва Страттон.
- Голдстеин, Курт. (1967). Танланган ёзувлар. эд., Арон Гурwицч, Элсе М. Голдстеин.
Голдстеин ҳақида
- Бензенхофер, Удо. „Курт Голдстеин — эин ҳераусрагендер Неурологе унд Неуропатҳологе ан дер Университäт Франкфурт ам Маин“ Бензенҳöфер, У., Эҳрлич, Эдингер, Голдстеин ва бошқалар: Эриннерунгсwüрдиге Франкфуртер Университäцмедизинер. Мунстер/Улм 2012, бет. 43-65
- Брунс, Катжа, Антҳропологиэ зwисчен Тҳеологиэ ва Натурwиссенсчафт, Паул Тиллич ва Курт Голдстеин. Ҳисторисче Грундлаген унд Сйстематисче Перспективен. Контехт. Неуэ Беитрäге зур ҳисторисчен унд сйстематисчен Тҳеологиэ, жилд. 41. Гöттинген: Рупречт нашри, 2011-йил,ИСБН 978-3-7675-7143-3
- Героуланос, Стефанос ва Тодд Меерс. Фалокат давридаги инсон танаси: мўртлик, интеграция, фан ва буюк уруш. (Чикаго: Чикаго университети матбуоти, 2018)ИСБН 978-0226556598
- Героуланос, Стефанос ва Тодд Меерс, Индивидуал тажриба: Курт Голдстеин ва Фраге дес Органисмус. (Берлин, август Влг., 2014-йил)
- Харрингтон, Анне: Қайта ишланган фан: Вилгелм ИИ дан Гитлергача немис маданиятидаги ҳолизм, Принстон университети нашриёти, 1999-йил. (Энн Харрингтон Курт Голдштейнга ва унинг „организм назариясига“ кенг қамровли боб бағишлайди. )
- Стаҳнисч, Франк W., Ҳоффманн, Томас: Курт Голдстеин ва урушлараро йиллардаги ҳаракат неврологияси. Ин: Хоффстадт, Чристиан уа (Ҳрсг. ): Беwегт унс эди? Менсчен им Спаннунгсфелд зwисчен Мобилитäт унд Бесчлеунигунг. Бочум/Фрайбург: Прожект Верлаг, 2010, бет. 283-311
- Теубер, Ҳ.-Л. (1966) Курт Голдстеиннинг нейропсихология ривожланишидаги роли, Неуропсйчологиа 4, 299-310.
- Бензенхофер, Удо, Ҳаcк-Молитор, Гисела: Нейролог Курт Голдштейннинг эмиграцияси. Улм 2017 (Франкфуртер Студиэн зур Гесчичте унд Этҳик дер Медизин, Неуэ Фолге 5)
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Ҳаррингтон, Анне. „Америcан Натионал Биограпҳй Онлине: Голдстеин, Курт.“ Америcан Натионал Биограпҳй Онлине: Голдстеин, Курт. Охфорд Университй Пресс, Феб. 2000. Wеб. 08 Нов. 2015.
- ↑ 2,0 2,1 „Ҳитлер Cомес то Поwер“. www.ушмм.орг. Қаралди: 29-ноябр 2015-йил.
- ↑ 3,0 3,1 Голдстеин, Курт. Тҳе органисм: А ҳолистиc аппроач то биологй деривед фром патҳологиcал дата ин ман. (эн-УС), 1939. ДОИ:10.1037/10021-000.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 „Сеэинг Тҳингс Ригҳт-сиде Уп: Тҳе Имплиcатионс оф Курт Голдстеин'с Ҳолисм“. натуреинституте.орг. Қаралди: 7-ноябр 2015-йил.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Симмел, Марианне. Тҳе Реач оф тҳе Минд: Эссайс ин Меморй оф Курт Голдстеин. Неw Ёрк: Спрингер Верлаг, 1968 — 3–11-бет.
- ↑ Бензенҳöфер, Удо. „Курт Голдстеин — эин ҳераусрагендер Неурологе унд Неуропатҳологе ан дер Университäт Франкфурт ам Маин“ Бензенҳöфер, У., Эҳрлич, Эдингер, Голдстеин эт ал.: Эриннерунгсwüрдиге Франкфуртер Университäцмедизинер. Мüнстер/Улм 2012, п. 43-65, п. 48. Wеб. 2017-8-17
- ↑ 7,0 7,1 Меиэрс, Жосепҳ (1990-йил октабр). „Курт Голдстеин, 1878–1965“. Cонтемпорарй Псйчоаналйсис. 26-жилд, № 4. 654–659-бет. дои:10.1080/00107530.1990.10746683. ИССН 0010-7530. ПМИД 5326126.
{{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим:|дате=(ёрдам) - ↑ Бензенҳöфер, Удо. „Курт Голдстеин — эин ҳераусрагендер Неурологе унд Неуропатҳологе ан дер Университäт Франкфурт ам Маин“ Бензенҳöфер, У., Эҳрлич, Эдингер, Голдстеин эт ал.: Эриннерунгсwüрдиге Франкфуртер Университäцмедизинер. Мüнстер/Улм 2012, п. 43-65, п. 59. Wеб. 2017-8-17
- ↑ 9,0 9,1 9,2 Поw, Степҳен; Стаҳнисч, Франк W. (18-июл 2013-йил). „Курт Голдстеин (1878—1965)“. Жоурнал оф Неурологй. 261-жилд, № 5. 1049–1050-бет. дои:10.1007/с00415-013-7020-1. ИССН 0340-5354. ПМC 4008788. ПМИД 23864397.
{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат () - ↑ „Гесталт Тҳерапй анд Гесталт Псйчологй“. www.сонома.эду. Қаралди: 17-ноябр 2015-йил.[сайт ишламайди]
- ↑ 11,0 11,1 „Жудй Дучан'с Ҳисторй оф Спеэч - Лангуаге Патҳологй“. www.аcсу.буффало.эду. Қаралди: 17-ноябр 2015-йил.
- ↑ Бензенҳöфер, Удо, Ҳаcк-Молитор, Гисела: Зур Эмигратион дес Неурологен Курт Голдстеин. Улм 2017, эсп. пп. 49, 77. Wеб. 2017-8-17
- ↑ Боэреэ. „Шиппенсбург Университй“. Абраҳам Маслоw (2006).
- ↑ „Маслоw, Абраҳам Ҳ - Псйчологисц анд Тҳеир Тҳеориэс фор Студенц“. Энcйcлопедиа.cом. Қаралди: 20-ноябр 2015-йил.
- ↑ Голдстеин, Г. (1990а). Cонтрибутионс оф Курт Голдстеин то неуропсйчологй. Тҳе Cлиниcал Неуропсйчологист, 4 (1), 3-17.
- ↑ 16,0 16,1 Голдстеин, К. (1939). Тҳе сигнифиcанcе оф спеcиал ментал тесц фор диагносис анд прогносис ин счизопҳрениа. Америcан Жоурнал оф Псйчиатрй, 96 (3), 575-588.
- ↑ Стаҳнисч, Франк (2010). „Курт Голдстеин анд тҳе Неурологй оф Мовемент дуринг тҳе Интерwар Еарс“. Wас Беwегт Унс.
- ↑ Курт Голдстеин: Зур Тҳеориэ дер Функтион дес Нервенсйстемс. Ин: Эуропеан Арчивес оф Псйчиатрй анд Неуросcиэнcес 74 (1925б), И. 1, пп. 375-376.
- ↑ Ҳаррингтон, Диэ Суче нач Ганзҳеит, п. 282.
- ↑ Голдстеин, Курт эт ал.: Псйчологисче Аналйсен ҳирнпатҳологисчер Фäлле ауф Грунд вон Унтерсучунген Ҳирнверлетзтер. И. Абҳандлунг. Зур Псйчологиэ дес оптисчен Wаҳрнеҳмунгсунд Эркеннунгсворгангс. Ин: Зеицчрифт фüр диэ гесамте Неурологиэ унд Псйчиатриэ 41 (1918), И.1, пп. 1-142, эсп. 124
Ҳаволалар
- Ачим Воцмеиэр: Курт Голдстеин ва Ҳолизм
- Аллен Р. Барлоу: Гесталт терапияси ва Гесталт психологияси. Гесталт-олдинги таъсир ёки тарихий воқеа