Kutixa
Кутиха (қозоқча: Кутиха) — Қозоғистоннинг Шарқий Қозоғистон вилояти Зирянов туманига қарашли қишлоқ. Парйгинский қишлоқ округи таркибига киради.
Тарихи
Кутиха ҳақида биринчи ҳужжатли эслатма 1882-йилга то'г'ри келади. Олтой ўлка давлат архивида “Олтой округи деҳқон волостларининг иқтисодий ва статистик тавсифи”да Буқтирма волостининг Кутиха қишлоғи рўйхатга олинган. 1875-йилда ташкил топган. Аммо 1761-йилда, прапоршник Зелений қидирув тог'лари билан Буқтирмага кетаётиб, унинг ирмоқларидан бири –Тург'усун яқинида кулба ва иккита яширин одамни ко'ради. ХВИИИ асрнинг 40-йилларидан бери Олтой тог'лари қа'ридан қочиб кетган ко'чманчиларнинг яширин манзилгоҳлари ҳақида гапирилади. Кейинчалик бундай аҳоли пунктларидан Буқтирмага қуйиладиган Тург'усун дарёси бо'йида Тайга қишлог'и вужудга келган. Унинг аҳолиси аосан балиқчилик, овчилик, деҳқончилик билан шуг'улланган[1].
Аҳоли
1999-йилда қишлоқ аҳолиси 196 киши (101 эркак ва 95 аёл) эди[2]. 2009-йилги аҳолини ро'йхатга олиш ма'лумотларига ко'ра, қишлоқда 69 киши (39 эркак ва 30 аёл) истиқомат қилган[2].
Иқтисодиёт
ХХ аср бошларида франсуз ва инглиз консессионерлари Кутиха яқинидаги Турғусун дарёсида ГЕС қуришга ҳаракат қиладилар. Аммо баҳорги тошқин сабабли тўғонни бузди. 1930-йилларда совет муҳандислари бу ерда кичик Тург'усунская ГЕСини қурадилар. Аммо 1950-йилларда Иртишда йирик Буқтирма ГЕСи қурилиши муносабати билан унинг атрофидаги дарёлардаги кичик ГЕСлар ёпилди. Яқин атрофдаги қишлоқлар харобага айланди.
2013-йилда Турғусун дарёсидаги Турғусун ГЕСини қайта тиклаш тўғрисидаги ҳукумат қарори қишлоқ ҳаётига янги оқим киритди. Кутихада 200-250 кишилик ишчилар учун шаҳарча қурилган. Префабрик уйлар сендвич панелларидан ясалган. ГЕС қурувчилари учун ҳаммомдан тортиб, дўконгача бўлган барча инфратузилма барпо этилган. Паригино туман марказидан Кутихагача бўлган йўл ва ундан кейин ГЕСга олиб борувчи йўл реконструксия қилинди ва 10 км электр узатиш линиялари узайтирилди[3].
Манбалар
- ↑ „Точка на карте ВКО: непокоримый Тургусун“. 2016-йил 28-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 27-май.
- ↑ 2,0 2,1 „Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года“. Агентство Республики Казахстан по статистике. 2013-йил 13-майда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „Запуск Тургусунской ГЭС в ВКО запланирован на 2016 год“. 2017-йил 23-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 23-май.