Kvant-1
Квант-1 1995 йил | |
| Модул статистикаси | |
|---|---|
| Миссия номи | Мир |
| Ишга тушириш | 1987-йил 31-март 00:06:16 УТC ЛC-200/39, Байқўнғир космодроми, СССР |
| Автомобилни ишга тушириш | Протон-К |
| Стансия билан бирлаштирилган сана | 1987-йил 9-апрел 00:35:58 УТC |
| Қайта учириш | 2001-йил 23-март 05:50:00 УТC |
| Орбитадаги вақт | 5106 кун, 5 соат[1] |
| Узунлик | 5,3 м |
| Диаметри | 4,35 м[2] |
| Массаси (ишга туширилганда) (ФСМни ўз ичига олади) | 20 600 кг[3] |
| Модул массаси | 11 000 кг (ишга чиқарилганда) |
| ФСМ массаси | 9600 кг (ишга тушурилганда) |
| Яшаш мумкин бўлган ҳажм | 40 м 3 |
Квант-1 (русча: Квант-1; Инглиз тили: Қуантум-1) (37КЕ) 1987-йилда совет космик стансиясининг асосини ташкил этган Мир Cоре модулига бириктирилган биринчи модул эди. 2001-йилда бутун космик стансия орбитадан чиқарилгунга қадар Квант-1 модули Мир билан боғланган эди[4].
Квант-1 модули астрофизик кузатишлар ва материалшунослик тажрибалари учун илмий асбобларни ўз ичига олган. Квант-1 модули фаол галактикалар, квазарлар ва нейтрон юлдузлар физикаси бўйича тадқиқотлар ўтказиш учун ишлатилган эди. Шунингдек, модул коинотда Супернова СН 1987А ни ўрганиш учун жуда қулай тарзда жойлаштирилган эди. Бундан ташқари, Квант-1 модули антивирал препаратлар ва фраксияларда биотехнологик тажрибаларни ўтказишда асқотди.
Квант-1 модули ТКС космик кемасининг бир қисми бўлиб, „37К“ типидаги модулларнинг режалаштирилган сериясининг биринчи ва экспериментал версияси эди. „37К“ типидаги модулларда ТКС-Э типидаги ҳаракатлантирувчи модул мавжуд бўлиб, бу модул функционал хизмат кўрсатиш модули (ФСМ) деб ҳам аталаган. Квант-1 модулининг бошқарув тизими „Элеcтроприбор“ НПО (Харков, Украина) томонидан ишлаб чиқилган[5].
Салют 6 ва Салют 7 космик стансиялари (ва Космос 1267, Космос 1443 ва Космос 1686 каби вақтинча бириктирилган ТКС космик стансия модуллари) билан олдинги муҳандислик синовларидан сўнг, космик парвозлар тарихи Квант-1 модули биринчи модулли космик стансияга доимий равишда бириктирилган биринчи космик стансия модулига айланди[6]. Дастлаб Квант-1 модулини Салют 7 космик стансиясига улаш режалаштирилган эди. Аммо кейин Квант-1 модули Совет космик кемаси бортидаги Мирга учирилди.
Фон
Квант космик кемаси 37К деб белгиланган янги турдаги Совет космик стансия модулидан биринчи марта фойдаланишни намойиш этди. Квант-1 модули тайёрланишига рухсат берувчи буйруқ 1979-йил 17-сентябрда чиқарилди. Асосий 37К дизайни 4,2 м диаметрли силиндрдан иборат бўлган. Дастлабки модул ўзининг ҳаракатлантирувчи тизими билан жиҳозланмаган эди. Дастлабки рухсатнома жами саккизта 37К туридаги турли хил конфигурациялар учун рухсат берган эди:
- Салют 7 космик стансиясининг олдинги портига ўрнатиладиган битта экспериментал 37КЕ (бекор қилинган Челомеи ТКС бошқариладиган паромнинг ортиқча ФГБ модулидан фойдаланган ҳолда).
- Мир учун тўртта 37КС модули. Улар янги енгилроқ оғирликдаги ФГО тиркамаси орқали стансияга етказилади ва ўрнатилади.
- 37 КБ ҳажмли учта модул. Улар Буран космик кемасининг фойдали юк бўлимида ташилади. Улар стансияга бириктирилган ҳолда қолиши ёки (37КБИ конфигурациясига ўзгартирилган) Буран манипулятори қўли ёрдамида Мир ёки Мир-2 космик станцияларига ўрнатилиши мумкин бўлган.
37КЕ модули Квант номини олди ва астрофизик юк билан жиҳозланди. Шунингдек, би модул Салют-5Б рақамли парвозни бошқариш компютери ва Алмаз модули учун ишлаб чиқилган Гйродйне воланини йўналтириш тизимидан фойдаланди. Модул якунланиши арафасида Салют 7 кўплаб техник муаммоларга дуч келди ва Квант Мир билан бирга учириш учун қайта йўналтирилди. Аммо ўша пайтда Мир 65 даража орбитада бўлиши режалаштирилган эди, Квант эса 800 кг эди. Бундай оғирлик протон ракетасини орбитага жойлаштириш учун жуда оғирлик қилди. 1985-йил январ ойида Мир 51,6 даража орбитага ўзгартирилди. Шу билан битта муаммо ҳал қилинди. Аммо энди Квант модулининг Мирнинг орқа порти билан туташиши режалаштирилган эди, бу эса Прогресс космик кемасидан Мир сақлаш танкларига ракета ёқилғисини ўтказиш учун линияларни қўшишни талаб қилади. Бу эса яна оғирликни оширди. Шу туфайли ФГБни юқори босимли танкларда ва паст босимли танкларда ёқилғи юкини 60% гача камайтиришга мажбур қилди. Маълумотларга кўра, учишнинг умумий оғирлиги 20,600 анд 22,797 килограм (45,415 анд 50,259 лб) ўзгариб турди[7][8].
Тавсиф

Квант-1 модули иккита босимли иш бўлими, битта босимсиз тажриба бўлими ва телескопларга кириш ва плёнкани алмаштириш ва плёнкани олиш учун битта кичик ҳаво қулфидан иборат эди. Шунингдек, у қўшимча электрон кислород генераторини ва карбонат ангидридни ҳаводан олиб ташлаш учун мослаштирилган ускуналар билан жиҳозланган эди[9].
Квант-1 бортидаги жиҳозлар[10][11]:
- Роэнтген — тўрттта асбобга эга рентген астрономия телескопи:
- ТТМ, кодланган ниқобли тасвир спектрометри / кенг бурчакли камера (Голландия/Британия)
- Сирене 2, газ синтиллаш пропорционал спектрометри (ЭСА)
- ҲЕХЕ, юқори энергияли рентген текшируви (Германия)
- Пулсар Х-1, рентген/гамма нурлари (20-1300 кеВ) детектори
- Глазар, ултрабинафша телескопи
- Мария, магнит спектрометр
- Светлана, электрофорез бирлиги
- ва ниҳоят Арфа-Э — Ернинг ионосфераси ва магнитосферасини ўрганиш учун 1990-йил январ ойида модулнинг ташқи қисмига ўрнатилди.
Астрономик кузатишларни амалга ошириш учун Квант-1 модули иккита Ер горизонти сенсори, иккита юлдуз сенсори ва учта юлдуз кузатувчисидан[12] ташқари, бутун Мир комплексини жуда аниқ кўрсатишга имкон берадиган олтита гироскопни олиб юрди. Гироскоплар электр қуввати билан таъминланганлиги сабабли, улар Мир таянч блокининг бошқарув тирговичлари учун зарур бўлган таъминотни назорат қилувчи пропеллант миқдорини сезиларли даражада камайтирди. Шу туфайли дастлабки икки йилда 15 тонна ёқилғи тежалди. Бироқ, улар жуда кўп электр энергиясини истеъмол қилишди. Масалан, Квант-1 модулининг ўртача истеъмоли 6,90 кВт ни ташкил этди[13].
Ишга тушириш ва улаш


Квант-1 модули дастлаб коинотга учириш ва Салют 7 модулига қўшиш учун мўлжалланган эди. Аммо кечикишлардан сўнг, модул унинг ўрнига Мир модулига учирилди. Квант-1нинг ўзига хос қўзғалиш тизими йўқ эди. Шунинг учун у Мирга этиб бориш учун Квант-1 модули космик тиргак вазифасини бажариш учун қўзғалиш ва электр тизимларини ташувчи функционал хизмат модули (ФСМ) билан бирлаштирилди.
Квант-1 ва унинг ФСМ модуллари учирилиши 1987-йил 30-мартда амалга оширилган. Учириш жараёни Мир стансиясида Союз ТМ-2 космик кемасини жойлаштиришган ЭО-2 экипажи томонидан бошқарилган. 9-апрел куни Квант-1 модули Мир стансиясидаги орқа портга бирлаштирилди. Бироқ Квант-1 модули Мир стансиясига маҳкам боглана олмаган эди. Бу эса тасвирга олиш ва уни узатиш жараёнини қийинлаштирилишига олиб келарди.
ЭО-2 экипажи муаммони ўрганиш учун 11-апрел куни фавқулодда ЭВА ўтказди. Бу жараёнда экипаж „Прогресс 28“ томонидан қолдирилган ахлат сумкаси бўлган парчани топди. Уни олиб ташлагандан сўнг, Квант-1 модули ниҳоят ўша куни стансия билан мустаҳкам боғланишга эриша олди. Квант-1 модулининг (ҳозирда керак бўлмаган қўзғалиш мосламаси) Квант-ФСМ модули 12-апрел куни ўчирилди[14].
1997-йилги ёнғин
1997-йил 23-февралда Квант-1 модулида заҳирадаги қаттиқ ёқилғи кислород қутиси ёниб кетди[15]. Ёнғин эриган металлни стансия бўйлаб тарқатди. Бу ёнғин туфайли экипаж космик стансиянинг корпуси эриши мумкинлигидан хавотирда эди[16]. Стансияни тутун тўлдирди ва экипаж аъзолари нафас олиш учун респиратор кийишди. Ёнғин ўн тўрт дақиқадан сўнг, учта ўт ўчиргич ёрдамида ўчирилди[16][17]. Ёнғин ўчирилгандан кейин қирқ беш дақиқа давомида стансияни тутун қоплаб турди. Нафас олиш аппаратларида кислород тугаб, тутун тозалана бошлаганидан сўнг экипаж филтр ниқобларидан фойдаланишга ўтди[16][18].
Манбалар
- ↑ Аникеэв. „Модуле "Квант" оф орбитал статион "Мир"“. Маннед Астронаутиcс. 2007-йил 16-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 16-апрел.
- ↑ Зак. „Спаcеcрафт: Маннед: Мир: Квант-1 Модуле“. РуссианСпаcеwеб.cом. Қаралди: 2007-йил 16-апрел.
- ↑ Д.С.Ф.Портреэ. „Мир Ҳардwаре Ҳеритаге“. НАСА (1995). 2009-йил 7-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 15-ноябр.
- ↑ „ТКС транспорт шип 11Ф72“. РуссианСпаcеWеб.cом. 2012-йил 17-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 30-август.
- ↑ Кривоносов, Кҳартрон: Cомпутерс фор роcкет гуиданcе сйстемс
- ↑ Д.С.Ф.Портреэ. „Мир Ҳардwаре Ҳеритаге“. НАСА (1995). 2009-йил 7-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 15-ноябр.
- ↑ Д.С.Ф.Портреэ. „Мир Ҳардwаре Ҳеритаге“. НАСА (1995). 2009-йил 7-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 15-ноябр.
- ↑ „Квант“. Энcйcлопедиа Астронаутиcа. 2008-йил 15-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 28-август.
- ↑ Д.С.Ф.Портреэ. „Мир Ҳардwаре Ҳеритаге“. НАСА (1995). 2009-йил 7-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 15-ноябр.
- ↑ Д.С.Ф.Портреэ. „Мир Ҳардwаре Ҳеритаге“. НАСА (1995). 2009-йил 7-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 15-ноябр.
- ↑ „Квант“. Энcйcлопедиа Астронаутиcа. 2008-йил 15-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 28-август.
- ↑ „Квант“. Энcйcлопедиа Астронаутиcа. 2008-йил 15-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 28-август.
- ↑ Д.С.Ф.Портреэ. „Мир Ҳардwаре Ҳеритаге“. НАСА (1995). 2009-йил 7-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 15-ноябр.
- ↑ Д.С.Ф.Портреэ. „Мир Ҳардwаре Ҳеритаге“. НАСА (1995). 2009-йил 7-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 15-ноябр.
- ↑ Wилcутт. „Триал бй Фире: Спаcе Статион Мир: Он-Боард Фире“. сма.наса.гов (2011-йил 1-ноябр). Қаралди: 2020-йил 14-декабр.
- ↑ 16,0 16,1 16,2 Жеррй Линенгер. Офф тҳе Планет: Сурвивинг Фиве Перилоус Монтҳс Абоард тҳе Спаcе Статион Мир. Неw Ёрк, УС: МcГраw-Ҳилл, 1 Жануарй 2001. ИСБН 978-0-07-137230-5.
- ↑ „Керрй Эллис — Интернатионал Лифе Суппорт — Аск Магазине“. 2022-йил 1-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 1-декабр.
- ↑ Давид Ҳарланд. Тҳе Сторй оф Спаcе Статион Мир. Неw Ёрк: Спрингер-Верлаг Неw Ёрк Инc, 30 Новембер 2004. ИСБН 978-0-387-23011-5.
Ҳаволалар
- Россия космик веб-сайти
- Астронаутика энсиклопедияси
- Гунтернинг космик саҳифаси — Квант-1 ҳақида маълумот