Kvant sonlar

Атом квант сонлари — квант механика қонунларига мувофиқ ҳаракатланаётган атомнинг узлуксиз бўлмаган физик қийматларини белгилаш учун ишлатиладиган сонлар. Мас, атомнинг энергетик ҳолати бош квант сони п қиймати билан белгиланади. Атомдаги ҳаракат миқдори моменти орбитал квант сони Ф, магнит моменти с, магнит квант сони т билан боғлиқ.

Квант сонлар — атом ядроси, атом, молекулалар ва бошқа квант системалар, шунингдек, элементар зарралар, гипотетик зарралар, кварклар ва глюонларнинг энергетик ҳолатлари ва физик хоссаларини ифодаловчи бутун ёки ярим бутун сонлар. Квант сонлар тушунчаси физикага дастлаб атом спектрини ўрганишда киритилган. Атомдаги боғланган электронларнинг ҳолатлари 4 квант сонлар билан ифодаланади; электроннинг ядродан ўртача узоқлигини ифодалайдиган бош

Квант рақамлари — атомлардаги электронларнинг хусусиятларини тавсифловчи рақамлар. Тўртта квант сони мавжуд:

Асосий квант сони (н): Бу квант сони электроннинг энергия даражасини тавсифлайди. н қиймати қанчалик катта бўлса, энергия даражаси шунчалик юқори бўлади. н нинг мумкин бўлган қийматлари 1, 2, 3, 4…..

Орбитал квант сони (л): Бу квант сони электрон орбиталнинг шаклини тавсифлайди. л нинг қийматлари 0 дан н-1 гача. нинг мумкин бўлган қийматлари 0,1,2…… н-1

Магнит квант сони (м): Бу квант сони фазодаги электрон орбиталнинг йўналишини тавсифлайди. м нинг қийматлари -л дан л гача, шу жумладан 0.

Спин квант сони (с): Бу квант сони электроннинг спинини тавсифлайди. с қиймати +1/2 ёки −1/2 бўлиши мумкин.

Тўртта квант сони биргаликда атомдаги электронни аниқ белгилайди. Бош квант сони н электроннинг энергия даражасини белгилайди. Орбитал квант сони л электрон орбиталнинг шаклини аниқлайди. Магнит квант сони м электрон орбиталнинг фазодаги йўналишини аниқлайди. Спин квант сони с электроннинг спинини аниқлайди.

Квант рақамлари муҳим аҳамиятга эга, чунки улар атомнинг электрон конфигурациясини аниқлаш учун ишлатилиши мумкин. Электрон конфигурацияси атомдаги электронларнинг жойлашишини тавсифлаш усулидир. Электрон конфигурацияси атомнинг кимёвий хоссаларини башорат қилиш учун ишлатилиши мумкин.

Квант рақамлари атомлардаги электронларнинг ҳаракатини тушунишда ҳам муҳимдир. Мисол учун, квант рақамлари нима учун электронлар фақат маълум энергия даражаларида мавжуд бўлиши мумкинлигини ва нима учун электронлар ядро атрофида фақат маълум усуллар билан айланиши мумкинлигини тушунтириш учун ишлатилиши мумкин.

Квант рақамлари атомларнинг фаоллиги ва ионланиш энергияси каби хусусиятларини тушунтириш учун ҳам ишлатилади.

Квант рақамлари квант механикасининг асосий қисми бўлиб, материянинг атом ва субатомик даражадаги хатти-ҳаракатларини тавсифловчи назариядир. Квант механикаси мураккаб ва машаққатли мавзу, аммо у атрофимиздаги коинотни тушуниш учун зарурдир.

Адабиётлар

• ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил