Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Kvars

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Кварс

Кварс (олмонча: Қуарз) — силикатлар синфига мансуб энг кўп тарқалган жинс ҳосил қилувчи минерал. Кимёвий формуласи СиО2. Кварснинг кристалли 2 та модификацияси маълум: гексагонал Кварс (ёки а-К.) 870—573° температура оралиғида турғун ва тригонал Кварс (Р-К.) 573° дан пастда турғун. р-К. табиатда энг кўп тарқалган. Қўшалоқлари кўп, кристалл донача, агрегат ва зич массалар ҳолида учрайди. Кварснинг кристаллари, доналари, агрегатларининг ранги ҳар хил: шаффоф — тоғ биллури, бинафша — аметист (сафсар), кулранг — раухтопаз, қора — морион, тилларанг — ситрин ва бошқа. Рангининг ҳар хил бўлиши структуравий дефектига боғлиқ. Мураккаб ранглилари ҳам учрайди, уларга бошқа минералларнинг майда зарралари қўшилган бўлади. Кварснинг яширин кристалл хиллари агат ва халседон ниҳоятда ингичка толасимон тузилмалардан иборат. К. оптик жиҳатдан бир ўкли, мусбат. Ултрабинафша ва қисман инфрақизил нурларни ўтказади. Сунъий Кварсни СиО2 нинг сувли эритмасидан юқори босим ва температурада олинади. Кварс турли тоғ жинсларининг асосий таркибий қисми ҳисобланади. Кварс пезоэлектрик ҳоссага эга. Қаттиклиги 7. Зичлиги 2,65 г/см3. Эриш ҳарорати 1710 °C, совиганда кварс ойнаси деб аталувчи жисмга айланади. Монокристаллари кам учрайди ва жуда юқори баҳоланади. Кварс Ўрта Осиё (Помирда), Россия (Уралда), Украина (Волинда), Бразилия ва Мадагаскарда учрайди. Кварс қуми ва унинг метаморфлашган турлари — кварситлар керамика ва шиша саноатида, монокристаллари (пезокварс) оптика ва радиотехникада, шаффоф ва чиройли ранглилари ярим қимматбаҳо тош сифатида заргарликда ишлатилади[1]. Сунъий кварц Гидротермик усул билан сунъий кварцни синтез қилиш усули ишлаб чиқилган. Синтетик кварцнинг саноат учун афзаллиги — аралашмаларнинг тарқалишининг бир хиллиги, юқори кимёвий тозалиги. Ўсиш натижаси табиатда кенг тарқалган эгизак кристалларига қараганда пиэзо-оптик кварц сифатида фойдаланиш учун кўпроқ мос бўлган ягона кристаллар бўлиши жуда муҳимдир. Заргарлик саноати учун синтез усули ҳам муҳимдир, чунки у ҳар қандай рангдаги кварцни ва керакли тўйинганликни, агар керак бўлса, ҳатто битта рангдан иккинчисига ўтишда ҳам олиш имконини беради. Сунъий кристалларга яшил (табиатда жуда кам) ва кўк (табиий аналоглари йўқ) ранглар берилади, ҳаттоки табиатда мавжуд бўлмаган кўк кварц ҳам ўстирилади. Синтетик кварц кристалларини ишлаб чиқариш Гуж-Хрусталний, Шилово-Рязан вилояти, Южноуралскда ривожланмоқда. Кварцнинг саноат синтези 1957-йилдан бери йўлга қўйилган. Кварс кристали электр токи берилганда бир хил частотада тебранади. Бу ҳодиса пиэзоэлектрик эффект деб аталади. Соат ичидаги батареядан кичик электр токи кварс кристалига берилади, натижада кварс кристали секундига 32 768 марта тебранади.

Манбалар

  1. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил