Kyoln markaziy masjidi sahifasining manbasini koʻrish

 

'''Kyoln markaziy masjidi''' ({{lang-de|DITIB-Zentralmoschee Köln}}   , {{lang-tr|Köln Merkez-Camii}}) Germaniyaning Kyoln shahridagi yirik, vakillik ''Zentralmoschee'' (markaziy masjid)<ref name="architect">{{Veb manbasi|url=http://www.boehmarchitektur.de/deutsch/hochbau/hochbau_zentralmoschee.html|sarlavha=ZENTRALMOSCHEE KÖLN|qaralgan sana=16-sentabr 2007-yil|muallif=Böhm|ism=Plul|til=olmoncha|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070914175431/http://www.boehmarchitektur.de/deutsch/hochbau/hochbau_zentralmoschee.html|arxivsana=2007-09-14}} ([https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=de&u=http://www.boehmarchitektur.de/deutsch/hochbau/hochbau_zentralmoschee.html&sa=X&oi=translate&resnum=1&ct=result&prev=/search%3Fq%3Dhttp://www.boehmarchitektur.de/deutsch/hochbau/hochbau_zentralmoschee.html%26hl%3Den English translation])</ref> uchun DITIB tashkilotining nemis musulmonlari tomonidan buyurtma qilingandir.Bu masjid Turkiya prezidenti [[Recep Tayyip Erdoğan|Erdogʻan]] tomonidan ochildi. Qarama-qarshiliklardan soʻng loyiha Kyoln shahar kengashining maʼqullanishini qoʻlga kiritdi.<ref name="spiegel">Jenkner, Carolyn. „[http://www.spiegel.de/international/germany/0,1518,575170,00.html Go-Ahead for Germany's Biggest Mosque],“ ''[[Spiegel Online]]''. August 29, 2008.</ref>

Masjid [[Usmonlilar imperiyasi|neo-usmonli]] meʼmoriy uslubda qurilgan boʻlib, shisha devorlari, ikkita minorasi va gumbazli. Masjidda konfessiyalararo aloqalar uchun moʻljallangan boshqa dunyoviy hududlar qatori bozor ham boʻlishi taklif qilinmoqda. Masjid [https://theislamicinformation.com/erdogan-biggest-mosque-europe/ Yevropaning eng katta masjidlaridan] biri va Germaniyadagi eng katta masjid boʻlishi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=31-avgust 2017-yil |title=How Recep Tayyip Erdogan seduces Turkish migrants in Europe |work=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/news/europe/21727921-big-diaspora-complicates-european-relations-turkey-how-recep-tayyip-erdogan-seduces |access-date=2-sentabr 2017-yil}}</ref>  uni baʼzilar tomonidan, ayniqsa minoralarning balandligi uchun tanqid qilingan.<ref name="expat">{{Veb manbasi|url=http://www.expatica.com/de/articles/news/plans-to-lower-height-of-cologne-mosque-dropped--43139.html|arxivurl=https://web.archive.org/20130122144220/http://www.expatica.com/de/articles/news/plans-to-lower-height-of-cologne-mosque-dropped--43139.html|arxivsana=2013-01-22|sarlavha=Plans to lower height of Cologne mosque dropped|nashriyot=expatica.com|qaralgan sana=10-dekabr 2008-yil}}</ref>

== Dizayn ==
{{Convert|48000|sqft|m2}}   masjidning qurilishi £15–20 millionga tushdi,<ref name="telegraph">{{Veb manbasi|sana=11-iyul 2007-yil|sarlavha=Huge mosque stirs protests in Cologne {{!}} International News {{!}} News {{!}} Telegraph|url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F06%2F25%2Fwger125.xml|kirish sanasi=28-iyun 2022-yil|ish=web.archive.org|archive-date=11-iyul 2007-yil|archive-url=https://web.archive.org/web/20070711051952/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F06%2F25%2Fwger125.xml}}</ref> 2000 dan 4000 gacha namozxonni joylashtirishni maqsad qilgan.<ref name="OLN">Grieshaber, Kirsten.[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/07/04/AR2007070400814.html Tempers flare in German mosque dispute]. Associated Press, July 4, 2007.</ref><ref name="Guardian">{{Yangiliklar manbasi |last=Burke |first=Jason |date=15-iyul 2007-yil |title=Mosque stirs racial passion in Germany |work=The Guardian |location=London |url=http://observer.guardian.co.uk/world/story/0,,2126622,00.html |access-date=30-aprel 2010-yil}}</ref> Masjid [[Turkiya]] hukumatining din ishlari boʻyicha boʻlimi boʻlgan Diyanet İşleri Turk Islom Birligi (DITIB) tomonidan moliyalashtiriladi,  bank kreditlari va 884 musulmon birlashmalarining xayriyalari.<ref name="Guardian" /> Kyolndagi Avliyo Teodor katolik cherkovi ham masjid uchun mablagʻ yigʻishga qaror qildi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=16-mart 2007-yil |title=Catholic church collects money for mosque |publisher=Expatica |url=http://www.expatica.com/actual/article.asp?subchannel_id=26&story_id=37774 |url-status=dead |access-date=2-dekabr 2007-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213052055/http://www.expatica.com/actual/article.asp?subchannel_id=26&story_id=37774 |archive-date=13-dekabr 2007-yil}}</ref> Masjid meʼmorlari — Gotfrid Bom va uning oʻgʻli Pol Böhm<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=22-avgust 2007-yil |title=Mosque project stirs concerns about the integration of Islam in Germany |publisher=[[Detroit Free Press]] |url=http://www.freep.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070822/NEWS07/708220432/1001/NEWS |url-status=dead |access-date=16-sentabr 2007-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20071018010935/http://www.freep.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070822%2FNEWS07%2F708220432%2F1001%2FNEWS |archive-date=18-oktabr 2007-yil}}</ref> cherkovlar qurishga ixtisoslashgan.<ref name="Qantara">{{Yangiliklar manbasi |date=5-oktabr 2006-yil |title=Muslims Should Not Try to Hide |publisher=Qantara |url=http://www.qantara.de/webcom/show_article.php/_c-478/_nr-446/i.html?PHPSESSID=5 |access-date=2-dekabr 2007-yil}}</ref>

Masjid [[Usmonli arxitekturasi|Usmonli meʼmorchiligi]] uslubida qurilgan. U beton va shisha gumbazli, balandligi 55 metrli ikkita [[Minora|minoraga]] ega. [1] Masjidning birinchi qavatida [[bozor]] va kirish eshigi, yertoʻlada maʼruza zallari, yuqori qavatda namozgoh va musulmon kutubxonasi mavjud. [2] Ikki darajani ulash va yoqimli atmosferani yaratish uchun markazda quduq joylashtirilgan. Masjid markazda gumbazni tashkil etuvchi tekis devor pardalaridan iborat.<ref name="architect"/>

DITIB vakili Alboganing soʻzlariga koʻra, u shisha devorlarga ega boʻlib, u tashrif buyuruvchilarga ochiqlik tuygʻusini beradi. [1] Arxitektorning soʻzlariga koʻra, ochiqlik koʻchadan jozibali zinapoya bilan yanada yaxshilanadi. [2] Ishlab chiquvchilar masjidning dunyoviy hududlari (masalan, restoran, tadbir zallari va doʻkonlar) barcha din vakillari uchun ochiq boʻlishini talab qilishgan. [2] Kyolnning oʻsha paytdagi meri [[Fritz Shramma]] tomonidan qisqaroq minoralar qurish rejasi ma’qullangan, arxitektorlar reja minoralarni binoning qolgan qismi va uning atrofidagi tuzilmalar bilan mutanosib ravishda qoldirishini aytganidan keyin bekor qilingan.<ref name="expat"/><gallery>
KZ7 3069 Denkmal.jpg||
KZ7 3081 Denkmal.jpg||
KZ7 3082 Denkmal.jpg||
Allah-Kalligraphie.jpg||
</gallery>Din ishlari boʻyicha Turk-Islom ittifoqi Kyoln shahar hokimi Henriette Rekerni tadbirga taklif qilishni eʼtiborsiz qoldirgani uchun masjidning ochilishi bahsli boʻldi. Kyoln munitsipaliteti rasmiylarining taklif qilinmagani masjid sifatida Germaniyada oʻsib borayotgan turk parallel jamiyatini ifodalaydi va nemis institutlariga hurmat yoʻq deb talqin qilindi. Tadbirda Turkiya Prezidenti [[Recep Tayyip Erdoğan|Rajab Toyyib Erdoʻgʻan]] ishtirok etdi va nutq soʻzladi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Burger |first=Reiner |title=Kölner Oberbürgermeisterin: Reker beklagt mangelnden Respekt von Ditib |language=olmoncha |work=[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]] |url=https://www.faz.net/1.5812065 |access-date=12-oktabr 2018-yil |issn=0174-4909}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Frigelj |first=Kristian |date=27-sentabr 2018-yil |title=Erdogan in Köln: Reker wirft Ditib mangelnden Respekt vor |work=[[Die Welt]] |url=https://www.welt.de/politik/deutschland/article181682982/Erdogan-in-Koeln-Reker-wirft-Ditib-mangelnden-Respekt-vor.html |access-date=12-oktabr 2018-yil}}</ref>

== Munozara ==
Loyiha muallifi Ralf Giordano,<ref name="telegraph"/> oʻng qanotchilar {{Tarjima qilinmagan|Jörg Uckermann|de}} tomonidan qarshi chiqdi.Oʻsha paytdagi mahalliy tuman hokimi oʻrinbosari  loyihani tanqid qilib, "Biz Erenfeldda turk gettosini qurmoqchi emasmiz. Men London haqida bilaman va bu yerda buni xohlamayman.”<ref name="telegraph" />

Pro Cologne oʻta oʻng faollar guruhidan Markus Wiener<ref>{{Kitob manbasi|last=Killguss|first=Hans-Peter|editor=Häusler|title=Rechtspopulismus als "Bürgerbewegung": Kampagnen gegen Islam und Moscheebau und kommunale Gegenstrategien|year=2008|publisher=VS Verlag für Sozialwissenschaften|location=Wiesbaden|isbn=978-3-531-91119-9|pages=55–71, S.&nbsp;55|chapter=PRO KÖLN – Entstehung und Aktivitäten|doi=10.1007/978-3-531-91119-9_4|chapterurl=https://doi.org/10.1007%2F978-3-531-91119-9_4}}.<br /><br />{{Kitob manbasi|last=Häusler|first=Alexander|editor=Häusler|title=Rechtspopulismus als "Bürgerbewegung": Kampagnen gegen Islam und Moscheebau und kommunale Gegenstrategien|year=2008|publisher=VS Verlag für Sozialwissenschaften|location=Wiesbaden|isbn=978-3-531-91119-9|pages=88–93, S.&nbsp;90 [90]|chapter=Politische Programmatik von PRO NRW|doi=10.1007/978-3-531-91119-9_6|chapterurl=https://doi.org/10.1007%2F978-3-531-91119-9_6}}</ref> Kyoln masjidi musulmon aholiga haddan tashqari kuch beradi, deb qoʻrqishini bildirdi.<ref name="TwoMosques">{{Yangiliklar manbasi |last=Harris |first=Emily |date=11-oktabr 2007-yil |title=Two Mosques, Two Different Reactions in Germany |publisher=National Public Radio |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=15043704 |access-date=2-dekabr 2007-yil}}</ref>

2007-yil 16-iyunda Pro Köln tomonidan masjidga qarshi uyushtirilgan norozilik namoyishida 200 kishi yigʻildi, jumladan [[Avstriya]] Ozodlik partiyasi va Belgiya Vlaams Belang vakillari.<ref name="OLN"/><ref name="NYT">{{Yangiliklar manbasi |last=Landler |first=Mark |date=5-iyul 2007-yil |title=Germans Split Over a Mosque and the Role of Islam |language=inglizcha |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2007/07/05/world/europe/05cologne.html |access-date=28-iyun 2022-yil |issn=0362-4331}}</ref> Keyin tuman hokimi oʻrinbosari Ukermann koʻp aholi masjidni Kyolnni “xristianlar shahri” deb hisoblaganliklari uchun rad etishi haqida fikr bildirdi.<ref>''[https://web.archive.org/20130126140914/http://www.islamicboard.com/815459-post1.html Mosque project stirs concerns about the integration of Islam in Germany]''. [[Chicago Tribune]]. August 22, 2007.</ref> Muallif Ralf Giordano bu loyihaga qarshi ekanligini, chunki masjid “yerimiz islomiylashib borayotganining ifodasi”, “urush e’loni”<ref name="TwoMosques"/> boʻlishini va nemislarda roʻmol oʻragan ayollarni koʻrishni istamasligini aytdi. koʻchalar, ularning tashqi koʻrinishini „odam pingvinlari“ ga oʻxshatishadi. Jurnalist Genrik M. Broder Giordanoning metaforasiga qoʻshilmaydi, lekin “Masjid cherkov yoki sinagogadan koʻra koʻproq narsadir. Bu siyosiy bayonotdir”.<ref name="NYT" /> Giordanoning soʻzlari mahalliy mojaroni Germaniyadagi Islomning oʻrni haqidagi milliy munozaraga aylantirdi.<ref name="NYT" /> va boshqa taniqli nemislar ham loyihani tanqid qildilar. Tuman meri Ukermanning taʼkidlashicha, Giordanoning soʻzlari "devorni buzdi. Agar siz bu dahshatli masjidni tanqid qilgan boʻlsangiz, siz [[Natsizm|natsist]] edingiz. Lekin bizda musulmonlarning integratsiyalashuvida muammo bor. Bu til va madaniyat masalasidir”.<ref name="telegraph"/> Ukermann 2008-yilda tuman hokimi oʻrinbosari lavozimidan chetlashtirilgach va partiyadan chetlatish bilan toʻqnash kelganidan keyin oʻng qanot Pro Kyoln uchun konservativ CDUni tark etgan.<ref name="KStA_2008_05_20">{{Veb manbasi|url=http://www.ksta.de/html/artikel/1209912089325.shtml|arxivurl=https://web.archive.org/20120803104624/http://www.ksta.de/html/artikel/1209912089325.shtml|arxivsana=3 August 2012|sarlavha=Jörg Uckermann: Eine zweifelhafte Karriere|ism=Detlef|muallif=Schmalenberg|sana=20-may 2008-yil|ish=www.ksta.de|nashriyot=[[Kölner Stadt-Anzeiger]]|til=olmoncha|qaralgan sana=29-oktabr 2011-yil}}</ref>
[[Fayl:Ditib-Zentralmoschee_Köln_-_April_2011_(3561-63).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Ditib-Zentralmoschee_K%C3%B6ln_-_April_2011_%283561-63%29.jpg/277px-Ditib-Zentralmoschee_K%C3%B6ln_-_April_2011_%283561-63%29.jpg|thumb|277x277px| 2011-yil aprel oyida Kyoln masjidi qurilishining holati]]
Shaharning integratsiya boʻyicha rasmiysi Marlis Bredexorst „bu yerdagi musulmonlar hurmatli ibodat uylariga ega boʻlishlari muhim“ dedi va „ikki yuz yil oldin protestantlar katolik Kyolnda yashirincha ibodat qilishlari kerak edi bu biz bir narsa. bugunni boshqa tasavvur qila olmayman.“ [1] Loyihani qoʻllab-quvvatlovchi shahar meri [[Fritz Shramma|Frits Shramma]], “Men uchun musulmonlar nufuzli ibodat maskaniga ega boʻlishlari kerakligi oʻz-oʻzidan ravshan, lekin odamlar bu yerda 35 yildan beri yashab kelayotgani meni bezovta qilmoqda”. Nemis tilida bir ogʻiz soʻz ham gapira olmayman." [2] Xristian yetakchilari ham xuddi shunday noaniq pozitsiyani egallashdi: katolik cherkovi uzoq vaqtdan beri loyihani qoʻllab-quvvatlab kelgan, garchi yaqinda Köln arxiyepiskopi kardinal [[Yoaxim Maysner]] ehtiyotkorroq boʻlgan: masjiddan qoʻrqadimi, degan savolga u shunday javob berdi: “Men qoʻrqmayman. Men qoʻrqaman demoqchiman, lekin menda noqulay his bor. [3] Shuningdek, Turkiya oʻzining xristian ozchiliklariga teng huquqlar berishini taʼkidladi. Uning soʻzlariga koʻra, masjid Kyolnning siluetini oʻzgartiradi. [4] Germaniyaning eng yuqori [[Protestantizm|protestant]] episkopi [[Volfgang Huber|Volfgang Xuber]] [[Islom|Islomda]] koʻrgan “erkak hukmronligi”ni tanqid qildi va musulmonlar qasos [4] va oʻlim jazosidan qoʻrqmasdan nasroniylikni qabul qilishlari kerakligini aytdi.

Jamoatchilik fikri „qoʻllab-quvvatlamoqda, koʻpchilik aholi buni maʼqullaydi“.<ref name="IHT">''[http://www.iht.com/articles/2007/07/03/news/cologne.php Effort to build a large mosque rattles some in Cologne]''. International Herald Tribune</ref> Mahalliy gazeta tomonidan 500 Kyoln aholisi oʻrtasida oʻtkazilgan soʻrov shuni koʻrsatdiki, loyihani 63% qoʻllab-quvvatladi, ulardan 27% uning hajmini qisqartirishni xohlaydi.<ref name="NYT"/> 

Pro Köln tomonidan 2008-yil 20-sentyabrda rejalashtirilgan norozilik namoyishi politsiya va namoyishchilar oʻrtasidagi toʻqnashuvlardan soʻng, jamoat xavfsizligini taʼminlash maqsadida soʻnggi daqiqada politsiya tomonidan bekor qilindi.<ref name="bbc">{{Yangiliklar manbasi |date=20-sentabr 2008-yil |title=Street clashes erupt in Germany |publisher=[[BBC]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7627047.stm |access-date=31-oktabr 2008-yil}}</ref><ref name="afp">{{Yangiliklar manbasi |date=20-sentabr 2008-yil |title=German citizens protest against anti-Islam congress in Cologne |url=http://afp.google.com/article/ALeqM5gbiH7ZVJQrR07iXn160OBd63xnNQ |url-status=dead |access-date=31-oktabr 2008-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20080929101150/http://afp.google.com/article/ALeqM5gbiH7ZVJQrR07iXn160OBd63xnNQ |archive-date=29-sentabr 2008-yil}}</ref>

2008-yil 28-avgustda Kyoln shahar kengashi masjid qurilishini maʼqullash uchun ovoz berdi. Bu pozitsiyani Xristian demokratlardan (CDU) tashqari barcha partiyalar egalladi, qurilishni maʼqullagan XDY meri Frits Shramma bundan mustasno.<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=29-avgust 2008-yil |title=Despite Objections to Size, Cologne Approves Mosque |language=inglizcha |work=[[Deutsche Welle]] |url=https://p.dw.com/p/F75i |access-date=8-dekabr 2021-yil |quote=Schramma was the only Christian Democratic Union (CDU) member to approve the plans}}</ref> Zal tashqarisida 30 kishidan iborat norozilik guruhi maʼqullashga qarshi, 100 kishi esa uni yoqlab namoyish oʻtkazdi.<ref name="spiegel"/>

Kyoln masjidi loyihasi Germaniyaning [[Duysburg]] shahridagi kamroq bahsli loyihadan farq qiladi: Duysburgda nemis siyosatchilari, cherkov va jamoat rahbarlari va masjidni ishlab chiquvchilar oʻrtasida dastlabki bosqichdanoq hamkorlik va yaxshi muloqot mavjud edi.<ref name="TwoMosques"/><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=30-avgust 2007-yil |title=Constructing conflict |publisher=[[The Economist]] |url=http://www.economist.com/world/international/displaystory.cfm?story_id=9725332 |access-date=2-dekabr 2007-yil}}</ref>

== Yana qarang ==
{{Portal|Islam}}

* [[Islom va musulmonlar bilan bogʻliq bahslar]]
* [[Germaniyadagi masjidlar roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{Manbalar|2}}

== Havolalar ==
Media related to DITIB-Zentralmoschee Köln at Wikimedia Commons

* {{Rasmiy sayt|http://www.zentralmoschee-koeln.de/}}
* {{Facebook|zentralmoschee}}
* Cologne Central Mosque at Structurae
* Çalışkan, Burcu: [http://Die%20Akte%20des%20medialen%20Islam%20–%20Moscheenboom%20in%20Deutschland.%20Ein%20Aufstieg%20des%20Homo%20Islamicus?%20Oder:%20Die%20Einbürgerung%20des%20Islams.%20Eine%20diskursanalytische%20und%20kommunikationswissenschaftliche%20Untersuchung%20des%20Moscheenstreits%20in%20Köln-Ehrenfeld.%202010. Die Akte des medialen Islam – Moscheenboom in Deutschland.]{{Deadlink|date=avgust 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://Die%20Akte%20des%20medialen%20Islam%20–%20Moscheenboom%20in%20Deutschland.%20Ein%20Aufstieg%20des%20Homo%20Islamicus?%20Oder:%20Die%20Einbürgerung%20des%20Islams.%20Eine%20diskursanalytische%20und%20kommunikationswissenschaftliche%20Untersuchung%20des%20Moscheenstreits%20in%20Köln-Ehrenfeld.%202010. Ein Aufstieg des Homo Islamicus? Oder: Die Einbürgerung des Islams. Eine diskursanalytische und kommunikationswissenschaftliche Untersuchung des Moscheenstreits in Köln-Ehrenfeld. 2010.]{{Deadlink|date=avgust 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Mosques in Germany}}{{Tashqi havolalar}}
[[Turkum:Din va siyosat]]
[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]