Labi Hovuz ansambli

Лаби Ҳовуз (форсча: لب حوض‎‎ лæби ҳаwз]; таржимаси „ҳовуз бўйида, ҳавза бўйида“) — Бухоро шаҳрининг марказий майдонларидан бири, ХВИ—ХВИИ асрларда қурилган меъморий ансамбл. Ҳудуд Кўкадош мадрасаси, Нодир девонбеги мадрасаси ва Нодир девонбеги хонақоҳи биноларидан ташкил топган. Ансамблнинг ўлчамлари тахминан 150 дан 200 метрга тенг.

Лаби Ҳовуз ансамбли
форсча: لب حوض‎‎
Жойлашуви	Бухоро, Ўзбекистон
Координаталар	39/46/23/Н/64/25/12/Э
Қурилиш бошланиши	ХВИ аср
Бинолар	Кўкалдош мадрасаси • Нодир Девонбеги хонақоҳи • Нодир Девонбеги мадрасаси
Лаби Ҳовуз ансамбли Викиомборда

Ўрта асрларда Лабиҳовуз гавжум савдо майдони бўлган, бунга савдо гумбазлари (улардан бири майдондан 200 м масофада жойлашган) асосий савдо кўчасига яқинлиги ва одамларнинг ҳаддан ташқари гавжумлиги сабаб бўлган.

Тарихи

Лабиҳовузда сақланиб қолган биринчи бино Кўкалдош мадрасасидир. Мадрасани 1569-йилда шайбонийлар ҳукмдори Абдуллахон ИИ қуришга буйруқ берган. 1619—1620-йилларда Имомқулихон қўл остидаги вазир ўзбек уруғи вакили Арлат Нодир Девонбеги ташаббуси ва маблағи билан майдонда ҳовуз бузилиб, Нодир девонбеги хонақоҳи барпо этилган. 1623-йилда ўша Нодир девонбеги карвонсарой биносини қуриб, сўнгра Девонбеги мадрасасига айлантирилган.

Шаҳарнинг кўпгина туманлари сингари, Лабиҳовуз ҳам қуриган, Иккинчи жаҳон урушидан кейин улар уни ўзига хос спорт майдонига айлантирган — бу ерда волейбол ва кураш бўйича мусобақалар ўтказилган. Совет даврида уйнинг яқинида „Гастроном“, „Бухоро“ ресторани, „Комсомолец“ кинотеатри бор эди. ХХ асрнинг 50-йилларида „Гастроном“да ёнғин содир бўлган, дўкон ёниб кетган, яқин атрофдаги Шоҳруд ариғида эса ёнғинни ўчириш учун сув етарли бўлмаган. Ушбу воқеадан кейин шаҳар ҳокимияти томонидан 1950-йилларнинг охирида иншоот периметри бўйлаб қувур ётқизилди

Жойлашув ва тартиби

Бухородаги Ляб-и Ҳауз мажмуасининг режаси:
1 — Нодир девонбеги хонақоҳи ; 2 — Лабиҳовуз; 3 — Кўкалдош мадрасаси; 4 — Девонбеги мадрасаси; 5 — Хўжа Насриддин ҳайкали

„Лабиҳовуз“ ансамбли Бухоро шаҳристонининг жануби-шарқий қисмида, Бухоро марказий савдо кўчасига яқин жойда жойлашган. Лабиҳовуз яқинида Тоқи Телпакфурушон ва Нугай карвонсаройи жойлашган.

Ҳудуд тартибсиз кўпбурчак шаклида бўлиб, унинг шарқий қисмида Девонбеги мадрасаси, ғарбий қисмида Девонбеги хонақоҳи жойлашган. Хўжа Насриддин ҳайкали ва хонақоҳ ўртасида Лабиҳовуз ўрин олган шимоли-шарқий қисмини салобатли Кўкалдош мадрасаси эгаллайди.

Архитектураси

Девонбеги

Девонбеги деб аталадиган ҳовуз саккиз қиррали сув ҳовузи бўлиб, ўлчами 42 дан 36 м гача, чуқурлиги 5 м гача келади. Ҳовуз канал тизимидан келадиган 4000 м³ дан ортиқ сувни ўз ичига олиши мумкин эди, аммо ҳовузга кирувчи оқим мавжуд эмас бўлмаган. Кейинги даврларда уй фавворага айлантирилган.

Кўкалдош мадрасаси

Майдоннинг шимолий қисмида Кўкалдош мадрасаси жойлашган. Бу майдондаги энг қадимги бино бўлиб, у 1568—1569-йилларда қурилган. Мадраса ўлчами 86х69 м бўлган тўғри бурчакли бино бўлиб, масжид, хонақоҳ ва 160 ҳужрани ўз ичига олади.

Нодир девонбеги хонақоҳи

Хонақаҳ 1619—1620-йилларда Лабиҳовуз билан бир вақтда Нодир девонбеги, Имомқулихоннинг амакиси ва вазири томонидан қурилган. Хонақоҳда ўлчами кичик, хочсимон, гумбазли зал, унинг атрофида ҳужралар жойлашган. Миноралар асосий жабҳанинг четлари бўйлаб жойлашган, жабҳанинг ўзи мозаика билан безатилган ва унинг ён томонларида араб тили ёзувида ёзилган ёзувлар мавжуд.

Девонбеги мадрасаси

Девонбеги мадрасаси Лабиҳовузнинг шарқий қисмида, Хонақоҳ ва Ҳовуз билан бир қаторда жойлашган. Мадраса 1622—1623-йилларда вазир Имомқулихон Нодир девонбеги карвонсарой сифатида қурилган, аммо кейинчалик у мадрасага айлантирилган. У одатдаги мадрасалардан масжид ва маъруза зали йўқлиги билан фарқ қилади. Бинонинг ташқи кўриниши мозаик панеллар билан безатилган.