Lagting

Лагтинг (швед. Аландлар лагтинг фин: Аҳвенанмаан маакунтапäивäт) — Аланд оролларининг қонун чиқарувчи мажлиси ёки парламенти.

Тарихи

Расмий равишда Финландияга тегишли Аланд оролларида, лекин ҳамма нарса Швецияга қаратилган (1917-йилда ороллар аҳолиси Швеция қиролига оролларни Швеция Қироллиги таркибига киритиш тўғрисида ариза билан мурожаат қилишган;Аланд инқирозига қаранг), маҳаллий ҳукумат - парламент - ландинг (лагтинг, лагтингет) деб аталган^[1].

Финландия томонидан Аланд оролларига берилган ўзини ўзи бошқариш туфайли Аланд Лагтинг Аланднинг ички сиёсати тўғрисида қонун чиқариш ва ўз бюджетини белгилаш ҳуқуқига эга.Ўз-ўзини бошқариш Аланднинг уй қоидалари тўғрисидаги қонун билан бошқарилади.У Финландия парламенти томонидан конституциявий тарзда ва фақат Аланд Лагтингнинг розилиги билан ўзгартирилиши мумкин, яъни Аландлар ва марказий ҳокимият органлари ўртасидаги ваколатлар тақсимотидаги ўзгаришлар ҳар икки томоннинг розилигини талаб қилади.Амалдаги “Ўзини ўзи бошқариш тўғрисида”ги қонун кетма-кет учинчи қонун бўлиб,1993-йил 1-январдан кучга кирди.

Ваколат муддати-3 йил;аъзолари сони - бутун аҳоли томонидан сайланадиган 30 депутат..Аланд Лагтингнинг ижро этувчи органи провинсия ҳукумати (швед. Ландскапстйрелсе, фин: маакунтаҳаллитус) — Аланд ҳукумати.Вилоят ҳукуматини провинция кенгаши аъзоси бошқаради, унинг сайлови Лагтинг ваколатига киради^[2].

Лагтингнинг малакаси

Лагтинг Аландов қонун чиқарувчи ҳокимиятга эга бўлган асосий соҳалар:

таълим ва маданият;
соғлиқни сақлаш, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш;
иқтисодий ривожланиш;
ички транспорт;
коммунал бошқарув;
полиция;
почта;
радио ва телевидениэ;

Бу ҳудудларда Аландлар ўз қонунчилиги ва маъмурий бошқарувига эга бўлган мустақил давлат каби ишлайди.

Лагтинглар қонун чиқарувчи ҳокимиятга эга бўлмаган ҳудудларда Финландия қонунлари бутун Финландияда бўлгани каби қўлланади.Улар орасида:

ташқи сиёсат;
энг фуқаролик ва жиноий қонунлар;
суд жараёни;
божхона тизими;
солиққа тортиш;

Юқоридаги соҳаларда ўз манфаатларини сақлаб қолиш учун Аланд ороллари Финландия парламентида ўз вакилига эга.Финландия парламентининг Аланд аъзоси бошқа аъзолар каби сайланади.Финландия ҳукумати вилоятда губернатор (швед. Ландшöдинг),Лагтинг раиси билан келишилганидан кейин Финландия Президенти томонидан тайинланади.Губернатор махсус вазифаларни бажаради:у Аланд делегациясига унинг раиси сифатида раҳбарлик қилади,Лагтинг мажлисларини очади ва ёпади.

Лагтинглар учун сайловлар

30 депутатдан иборат Лагтингга сайловлар ҳар тўртинчи йилда яширин ва тўғридан-тўғри сайловлар йўли билан ўтказилади. Фуқаролар 18 ёшга тўлганида сайловда қатнашиш ҳуқуқига эга. Сайловларда иштирок этиш ва сайланиш ҳуқуқининг зарурий шарти Аланд яшаш ҳуқуқидир.

Аландда вакиллик қилинган сиёсий партиялар ва гуруҳлар Аланд ташқарисидаги партиялардан мустақил, аммо мафкуравий жиҳатдан дунёдаги тегишли партиялар билан солиштириш мумкин.

Ўзини ўзи бошқариш иқтисодиёти

Қонунлар чиқариш билан бир қаторда,Лагтингларнинг яна бир муҳим вазифаси маҳаллий бюджетни қабул қилишдир.Бюджетнинг даромад қисми вилоятнинг ўз даромадлари ва давлат бюджетидан ажратилган маблағлардан иборат бўлиб, улар Финландия давлат ғазнасига аландлар тўлайдиган солиқларни (солиқлар, божхона тўловлари, акцизлар) қисман қайтариш шаклидир.Давлат буджетидан тўланадиган умумий сумма давлат қарзини чегириб ташлагандан кейин Финландия йиллик даромадининг 0,45 фоизини ташкил қилади.2009-йилда ажратилган маблағлар миқдори 168 миллион еврони ташкил этди.

Лагтинг устидан назорат

Лагтинг томонидан қабул қилинган қонунлар Финландия Президентига юборилади, у уларга вето қўйиши мумкин, лекин фақат иккита ҳолатда:агар Лагтинг қонунчилик ваколатлари доирасидан чиқиб кетган бўлса ёки ушбу қонун мамлакатнинг ички ёки ташқи хавфсизлигига таҳдид солган.

Финландия Президенти ўз қарорини Аланд делегациясининг фикрига, баъзан эса Финландия Олий судининг фикрига асослайди.Аланд делегацияси аъзоларининг ярми Финландия ҳукумати томонидан, қолганлари Аланд ороллари Лагтинг томонидан тайинланади.

Манбалар

↑ „Аcт он Åланд Аутономй“. 2007-йил 4-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-декабр 2011-йил.
↑ „Åландс Лагтинг“. 2006-йил 19-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-декабр 2011-йил.

Ҳаволалар

Аланд ороллари Лагтингининг расмий саҳифаси^(швед.) )

[ÅlandAut-1] „Аcт он Åланд Аутономй“. 2007-йил 4-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-декабр 2011-йил.

[ÅlandsLagting-2] „Åландс Лагтинг“. 2006-йил 19-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-декабр 2011-йил.

[1]

[2]