Лаззаретто (малтача: Лаззаретт) - Малтанинг Гżира шаҳри Маноэл оролидаги собиқ шифохона ва карантин муассаси. Шифохона ХВИИ-ХИХ асрларда қурилган бинолардан тузилган. Тузилмаларнинг аксарияти ҳали ҳам сақланиб қолган, аммо Иккинчи жаҳон уруши пайтида етказилган зарар сабабли ёмон аҳволда. Лаззареттони қайта тикланиши режалаштирилган.

Лаззаретто
Лаззаретт

Лаззаретто кўриниши
Умумий маълумот
Жойлашуви Маноэл ороли, Гżира, Малта
Координаталар 35°54′4.9″Н 14°30′16″Э / 35.901361°Н 14.50444°Э / 35.901361; 14.50444
Эгаси Малта ҳукумати
Техник ҳолати
Материал Оҳактош

Тарихи

 1526-йилдан бошлаб Марсамхетт бандаргоҳи карантин мақсадларида фойдаланила бошланди. 1592-93-йиллардаги вабо пайтида портнинг ўртасида жойлашган оролда вақтинчалик лаззаретто қурилган. Айрим омборхоналар ва Санкт-Рочга бағишланган ибодатхона ҳам шу пайтда қурилган, аммо улар ХВИИИ аср охирида бузиб ташланган[1]. Орол 1623-йилда кичик вабо эпидемияси пайтида беморларни изоляция қилиш учун ишлатилган[2].

1643-йилда Авлиё Иоанн ордени катта устаси Жованни Паоло Ласкарис эпидемия хавфи туфайли доимий лаззаретто қуришга қарор қилди. Орден оролни черковдан Тал-Фиддиэндаги баъзи мулкларга алмаштириш орқали сотиб олди. Ласcарис томонидан қурилган Лаззаретто битта бинодан иборат эди, иккинчи блок 1670-йилда буюк усталар Николас Котонер, 1683-йилда Грегорио Карафа, 1701-йилда Рамон Переллос ва Роккафул ва 1726-йилда Антонио Маноэл де Вилҳена томонидан қурилган ва кенгайтирилган. 1797-йилда буюк уста Эммануэл де Роҳан-Полдуc Лаззареттода янги блок ва баъзи омборларни қурди[3].

1720-йилда Маноэл оролининг кўриниши

Лаззаретто касалхона сифатида ҳам ишлатилган. Шунингдек, Қрим уруши пайтида инглиз, франсуз ва италян аскарлари учун ҳарбий касалхона бўлиб хизмат қилган. Лаззареттонинг бутун тарихи давомида бир қанча таниқли шахслар, жумладан Лорд Байрон, сер Валтер Скотт, Ҳораcе Вернет, Бенжамин Дисраэли ва Алфонс де Ламартин у ерда бўлган[4].


Лаззаретто 1941-1942-йилларда сув ости омбори сифатида ишлатилган ва бинолар Италия ёки Германия самолётлари томонидан бир неча марта бомбардимон қилинган. Ушбу ҳаво бомбардимони натижасида кўплаб бинолар вайрон бўлди ва бошқа баъзи тузилмалар кўрган зарарлари туфайли бузиб ташланди[5].

1949-йилда бинода касалхона қайта очилди ва 1970-йилларда Қироллик денгиз флоти Малтадан чиқиб кетгунга қадар хизмат қилди. Кейинчалик у ташлаб кетилган ва у яроқсиз ҳолга келган[6].

Ёпилганидан бери Лаззареттонинг бир қисми ташландиқ итлар учун бошпана сифатида ҳам ишлатилган[7].

Бугунги кун

Бугунги кунда Лаззаретто қаровсиз ҳолатда бўлиб, айрим бинолар қулаб тушган, бошқалари эса қулаш хавфи остида[7].


Мажмуа 2-даражали миллий ёдгорлик бўлиб, Малта ороллари маданий бойликлари миллий инвентаризациясида рўйхатга олинган[8].

Архитектураси

Эски сарой

Лаззаретто ХВИИ-ХИХ асрларга оид бинолар мажмуасидан иборат. ХВИ асрга оид ҳеч нарса қолмаган, мажмуа ичидаги энг қадимги бино 1643-йилда Буюк Уста Ласкарис даврида қурилган. Палаззо Веcчио (Эски сарой), Палаззо Гранде (Буюк сарой) ёки оддийгина ил-Палазз (сарой) деб номланувчи ушбу иншоот икки қаватли бўлиб, марказий ҳовли атрофида қурилган саккиз залдан иборат. Бинонинг ғарбий фасадига 1814-йилга оид мармар битик нусхаси ҳам ёпиштирилган[5].

Мажмуада 1670-йиллар ва ХВИИИ аср бошларида босқичма-босқич қурилган Янги сарой деб номланувчи бино мавжуд. Ушбу блок икки ҳовли атрофида қурилган омборлардан иборат бўлиб, денгизга қараган фасадда бир қатор баланд арклар мавжуд. Шарқий омбор Иккинчи жаҳон урушида бомбардимондан кейин бузиб ташланган[5].

Янги сарой

ХВИИИ асрда вабо билан касалланган беморларни изоляция қилиш учун Эски сарой ёнида зараркунандалар уйи қурилган. Шунингдек, яқин атрофда ҳайвонларни карантинда сақлаш учун бир қанча чорва молхоналари қурилган. Зараркунандалар бузиб ташланган, молхона эса урушда вайрон қилинган[5].


Лаззаретто мажмуаси одамларнинг қочиб кетишининг олдини олиш учун баланд девор билан ўралган. Ҳудудда олтита қабристон жойлашган эди, аммо ҳозиргача фақат биттаси сақланиб қолган[5].

Лаззареттода бир қанча тарихий граффитиларни учратиш мумкин, уларнинг энг эскиси 1681-йил ва янгиси 1947-йилга тегишли[5].

Манбалар

  1. ↑ Cассар, Паул (1984). "А Тоур оф тҳе Лаззаретто Буилдингс". Мелита Ҳисториcа 9 (4): 369–380. ҳттп://мелитенсиаwтҳ.cом/инcоминг/Индех/Мелита%20Ҳисториcа/МҲ.09(1984-87)/МҲ.9(1984)4/ориг05.пдф. 
  2. ↑ Савона-Вентура, Чарлес. Книгҳт Ҳоспиталлер Медиcине ин Малта [1530–1798]. Селф-публишед, 2015 — 224-бет. ИСБН 9781326482220. 
  3. ↑ Cассар, Паул (1984). "А Тоур оф тҳе Лаззаретто Буилдингс". Мелита Ҳисториcа 9 (4): 369–380. ҳттп://мелитенсиаwтҳ.cом/инcоминг/Индех/Мелита%20Ҳисториcа/МҲ.09(1984-87)/МҲ.9(1984)4/ориг05.пдф. 
  4. ↑ Cассар, Паул (1984). "А Тоур оф тҳе Лаззаретто Буилдингс". Мелита Ҳисториcа 9 (4): 369–380. ҳттп://мелитенсиаwтҳ.cом/инcоминг/Индех/Мелита%20Ҳисториcа/МҲ.09(1984-87)/МҲ.9(1984)4/ориг05.пдф. 
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Cассар, Паул (1984). "А Тоур оф тҳе Лаззаретто Буилдингс". Мелита Ҳисториcа 9 (4): 369–380. ҳттп://мелитенсиаwтҳ.cом/инcоминг/Индех/Мелита%20Ҳисториcа/МҲ.09(1984-87)/МҲ.9(1984)4/ориг05.пдф.  Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме "мелитенсиаwтҳ" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  6. ↑ „Тҳе Ресторатион оф Тҳе Лазаретто“. МИДИ плc. 2015-йил 25-октябрда асл нусхадан архивланган.
  7. ↑ 7,0 7,1 „Тҳе Ресторатион оф Тҳе Лазаретто“. МИДИ плc. 2015-йил 25-октябрда асл нусхадан архивланган. Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме "миди" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  8. ↑ „Лаззаретто“. Натионал Инвенторй оф тҳе Cултурал Пропертй оф тҳе Малтесе Исландс (2012-йил 28-декабр). 2015-йил 16-декабрда асл нусхадан архивланган.