Леонҳард Сеппала (норвегча: Леонард Сеппала) — машҳур норвег-америкалик чана пойгачиси, кинолог. У „Буюк раҳм-шавқат пойгаси“[1] (1925) пайтида энг муҳим ролни ўйнаган, ити Того бошчилигидаги итлар қўшилган чанада 425 километрлик рекорд масофани босиб ўтган. Шу билан биргаликда 1932-йилги Қишки Олимпиада ўйинларида кумуш медал соҳибига айланган.

Леонард Сеппала
Таваллуди 1877-йил 14-сентабр
Вафоти 1967-йил 28-январ
Сиэтл, Вашингтон, АҚШ
Касби саёҳатчи, балиқчи, овчи

Биографияси

Сеппала Шимолий Норвегиянинг Тромсё шаҳрида туғилган[2][3]. У Исак Исаксен Сеппала (Швецияда туғилган) ва Анна Хенрикке Хенриксдаттерларнинг (фин-швед илдизларга эга) тўнғич фарзанди бўлган. Сеппала 2 ёшлигида оиласи қўшни Шервёй муниципалитетига қарашли Тромс округига кўчиб ўтган. Унинг отаси Шервёда темирчи ва бир вақтда балиқчи бўлиб ишлаганида Леонҳард отасига шогирт тушган. Бироқ 1900-йилда, Номдаги олтин васвасаси даврида Леонҳард Аляскага эмиграция қилган. Унинг дўсти Жарет Линдеберг Аляскадан қайтганда уни ўзининг компаниясида ишлашга кўндирган эди[4].

Аляскадаги дастлабки йили Леонҳард Линдеберг компаниясида итлар қўшилган чаналар ҳайдовчиси сифатида ишлай бошлаган. У ўзининг энг биринчи босиб ўтган масофасидан бу ишни севиб қолади ва бутун умри давомида ушбу ҳиссиётни аниқ эсда сақлаб қолган. Бошқа чана эгалари 30 миля (48 км) масофасини узоқ йўл деб билган пайтда Сеппала бир кунда ўртача 50дан (80 км) 100 милягача (160 км) босиб ўтарди. У кунига 12 соатгача ишлаган.

Пойгачилик фаолияти

1913-йилда Сеппала ўзининг илк пойгачи итларини совға сифатида қабул қилиб олган. Унинг дўсти ва Пионеэр Мининг компанияси бошлиғи Линдеберг тадқиқотчи Роалд Амундсенга совға сифатида Сибирдан кучук болаларини олиб келган. У Амундсен кучуклардан Шимолий қутбга саёҳатида фойдаланади деб ўйлаган эди. Сеппала итларни қўлга ўргатишни бошлайди. Итлар Номга келганидан бир неча ҳафта ўтиб, Амундсен ўз саёҳатини қолдирганидан сўнг Линдеберг кучукларни Сеппалага совға қилиб юборган.

Сеппала 1914-йилда ўзининг илк пойгаси, Алл Аласка Сwеэпстакесда қатнашишга қарор қилган. Унинг ўзи ҳам, итларининг йўлбошчиси Сагген ҳам хатарли йўлни билмас эди ва тўсатдан юз берган қор тўфонидан сўнг итлар йўлни йўқотиб қўйишган ва ўлим хавфи остида қолишган. Тўфон тўхтагандан сўнг Сеппала ўз жамоаси билан жарлик ёқасига келиб қолганини пайқайди. Унинг бахтига итлар жарликка 20 фут қолганида тўхташган. Лекин унинг кўпчилик итларининг оёқлари жароҳат олган, музлаб қолган. Сеппала ўзининг итлари вафодорлигини суиистеъмол қилганлигини тушуниб етади ва пойгадан чиқади.

Сеппаланинг пойгачилик фаолияти кейинги йили, 1915-йилда, Акяска тотализаторларида бошланади. Сеппала ва Скотти Аллан асосий рақиблар эди. Пойганинг 4-кунида Леонҳард Алланни 2 соатга ортда қолдирган ва маррага 1-бўлиб етиб келган[5]. У кейинги 2 йил давомида пойгаларда ғолиб бўлишда давом этади. Кейинчалик итлар пойгаси билан шуғулланадиган барча Аляска тотализаторлари 1983-йилгача тўхтатилган[6].

Буюк раҳм-шавқат пойгасидаги ўрни

Marshrut Velikoy Gonki
Маршрут Великой Гонки

1925-йил қишида Сеппаланинг шаҳри Номда дифтерия касаллиги авж олган. Олдин ушбу касалликдан касалланмаган болалар ва катталар ушбу инфексиядан вафот этиш хавфи остида қолган. Сеппаланинг ягона фарзанди — 8 ёшли қизи Сигрид ҳам хавф остида қолган. Мавжуд ягона даво дифтерияга қарши антиоксин ваксина эди. Аммо Номдаги ваксиналарнинг муддати ўтган эди. Охирги 20 йилликдаги энг совуқ қишда шаҳарга ваксина олиб келишнинг ягона йўли бу — итлар қўшилган чаналар эди. Ваксинани шаҳарга тезроқ етказиб келиш учун тажрибали пойгачилардан иборат гуруҳ эстафетаси ташкил этилади ва Сеппала (йўлбошловчи ити Того билан) йўлнинг энг қийин қисмига мас’ул этиб тайинланган. Ваксина Ненана шаҳрига поездда олиб келинган, у ердан эса ит қўшилган чаналар эстафетаси орқали Номга жўнатилган. Эстафетанинг командалари Нулатода учрашишлари керак эди. Ненанадан Номгача бутун масофа 674 миляни ташкил этарди ва Сеппала ушбу масофанинг 400 милясини босиб ўтиши керак эди. Сеппаланинг йўли Нортон бўғози орқали ўтадиган, масофани қисқартириши мумкин бўлган, лекин ўта хатарли ҳудудни ҳам ўз ичига оларди. Эстафетадаги энг тажрибали пойгачи сифатида Сеппала ушбу таваккалга қўл уриши ва бўғоздан ўтишга ҳаракат қилиб кўришига келишиб олинади. Шу орқали эстафета қатнашчилари 1 кунлик масофани қисқартиришга муваффақ бўлишган. Сеппала ушбу ишни амалга оширган ва ваксинани Номга етиб боришида асосий ролни ўйнаган.

Манбалар

  1. ↑ Салисбурй, Гай; Ланей Салисбурй. Тҳе Cруэлест Милес: Тҳе Ҳероиc Сторй оф Догс анд Мен ин а Раcе Агаинст ан Эпидемиc. W.W. Нортон & Cомпанй, 2003. ИСБН 978-0-393-01962-9. 
  2. ↑ У. С. Пасспорт Апплиcатионс, 1795-1925
  3. ↑ У. С., Wорлд Wар ИИ Драфт Регистратион Cардс, 1942
  4. ↑ „Леонҳард Сеппала“. Қаралди: 2015-йил 16-июн.
  5. ↑ Пҳото: Wиннерс оф тҳе Эигҳтҳ Алл Аласка Сwеэпстакес фром Аласкаъс Дигитал Арчивес
  6. ↑ Номе Кеннел Cлуб. „2008 Алл Аласка Сwеэпстакес Медиа Гуиде“. 2012-йил 26-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 13-октябр.

Ҳаволалар

  • Беер, Риcк, Тҳе Греатест Сториэс Невер Толд (Ҳарпер, 2003) ИСБН 0-06-001401-6
  • Риcкер, Элизабетҳ Миллер, Сеппала: Аласкан Дог Дривер (Бостон: Литтле, Броwн, анд Cомпанй. 1930)