Leptin

Ан Эррор ҳас оccурред ретриэвинг Wикидата итем фор инфобох Лептин (қадимги юнонча: λεπτός — юпқа) — энергия алмашинувини бошқарувчи пептид гормони. Адипокинларга (ёғ тўқималарининг гормонлари) дахлдор. Бу анорексиген таъсирига эга (иштаҳани пасайтиради). Лептин консентрациясининг пасайиши семиришнинг ривожланишига олиб келади. Лептин инсулинга боғлиқ бўлмаган қандли диабет (2-тоифа қандли диабет) патогенезида омиллардан бири ҳисобланади.

Очилиш тарихи

Лептин 1994-йилда Й.Зҳанг ва бошқалар^[1] томонидан ажратилган. Лаборатория ҳайвонларига лептин об/об инъэксияси тана вазнининг пасайишига, мотор фаоллигининг ошишига ва термогенезнинг ошишига ёрдам берди ^[2].

Тузилиши ва физиологик роли

Бу 167 та аминокислота қолдиғидан ташкил топган оқсил ^[2], умумий молекуляр оғирлиги 16 кДа ни ташкил қилади ва ёг 'тўқимасидан ҳосил бўлган ситокинларга (сигнал оқсиллари) тегишли. Лептиннинг асосий физиологик роли макроэрглар синтезининг пасайиши ва энергия сарфларининг ошиши билан намоён бўлади. Унинг таъсир қилиш механизми тана вазни ва ёг 'алмашинуви ҳақида маълумотни гипоталамусга етказишдир. Лептиннинг гипоталамус соҳасида жойлашган ўзига хос рецепторлари билан ўзаро таъсири миянинг иштаҳани тартибга солиш учун мас’ул бўлган ҳудудларига йўналтирилган нерв импулсларини ишлаб чиқаришни фаоллаштиради. Бундан ташқари, лептиннинг таъсири симпатик нерв тизимини стимуллайди, бу эса ўз навбатида қон босими, юрак уриш тезлиги ва термогенез жараёнларининг ошишига олиб келади, бу жигарранг ёг 'тўқималарининг митохондрияларида оксидланиш (ҳужайра нафас олиш) ва фосфорланиш (АТФ молекулаларининг синтези) жараёнларини ажратади. Ушбу жараёнлар натижасида ёг 'тўқималарида липидлар шаклида сақланадиган катта миқдордаги энергия иссиқликка айланиши мумкин ^[2]. Шундай қилиб, лептиннинг функсиялари иштаҳани бостириш, аёлларда ҳайз кўриш функсиясини бошқариш (лептин даражасининг кескин пасайиши, овуляция ва ҳайз кўришнинг тўхташи билан). Лептин адипоцитлар яъни ёғ тўқималарининг ҳужайралари томонидан чиқарилади. Бу гормон организмдаги энергия алмашинуви ва тана вазнини бошқаришда иштирок этади. Лептин кўпинча тўқлик гормони деб аталади. У гипоталамусда очликни келтириб чиқарадиган нейропептид Й синтези ва чиқарилишини блокировка қилиш орқали таъсир қилади. Кемирувчилар ва одамларда туғма лептин етишмовчилиги семиришнинг оғир шаклини ривожланишига олиб келади^[3]. Физиологик шароитда лептин инсулин синтезини ингибирлайди ва инсулин ёғ тўқималарига таъсир қилиб, лептин ишлаб чиқаришни стимуллайди^[4].

Бундан ташқари, лептин гипоталамусдаги нерв тугунларининг нормал ривожланиши учун зарурдир — лаборатория сичқонлари миясининг эрта ривожланиш босқичида ушбу гормоннинг етишмаслиги ёйсимон ядродан нерв охирлари ўсишининг секинлашишига олиб келди. ҳам орексиген, ҳам анорексиген (камроқ даражада) йўллар зарарланади ^[2]. Шундай қилиб, ўтказилган лаборатория тадқиқотлари давомида лептиннинг ёйсимон ядро нейронлари, ёғ ва тананинг бошқа тўқималари ўртасидаги синаптик узатишга таъсири аниқланди. Бошқа нарсалар қаторида, норадреналиннинг чиқарилиши кучаяди, бу ёг 'тўқималарида β₃ -адренергик рецепторлари билан ўзаро таъсирланиб, митохондриядан ажралувчи протеин термогенин синтези учун мас’ул бўлган УCП1 генининг экспрессиясининг ошишига олиб келади ^[2].

Тадқиқотчиларнинг лептинга бўлган қизиқиши юрак-қон томир касалликларининг кучайиши билан боғлиқ. Лептин миқдори ва юрак-қон томир тизими касалликлари ўртасидаги боғлиқлик бошқа хавф омилларидан, масалан, чекиш, юқори холестерин ва юқори қон босимидан мустақил равишда мавжудлиги ва лептиннинг артериялар эластиклигига таъсири билан боғлиқлиги аниқланди. Бундан ташқари, лептиннинг юқори даражаси тромбознинг юқори эҳтимолини юзага келтиради: лептин ва унинг қон ивиши учун жавоб берадиган тромбоцитларда жойлашган рецепторлари ўртасидаги махсус ўзаро таъсир натижасида тромб шаклланиши стимулланади.

Лептин концентрацияси репродуктив функсияни бажариш учун тананинг энергия ресурсларининг етарлилиги ҳақида физиологик сигнал ролини ўйнайди ва тухумдонларда стероид гормонлар ишлаб чиқаришга таъсир қилади. Ўсмирлик даврида қонда лептин концентрациясининг ортиши кузатилади.

Инсулин билан ўзаро таъсири

Лептин жигар ҳужайралари ва мушак тўқималарининг инсулин таъсирига сезгирлигини оширади. Бир гипотезага кўра, лептиннинг юқорида тавсифланган таъсири грелин ва инсулин томонидан фаоллаштирилган тирозинкиназалар ўртасидаги ўзаро таъсирга боғлиқ. Иккала йўлнинг умумий иккинчи хабарчилари лептинга инсулин рецепторлари субстрати-2 орқали инсулин билан стимуляция қилинган кимёвий реакцияларни қўзғатишга имкон беради.инглизча: инсулин реcептор субстрате-2, ИРС-2) ва фосфоиноситид-3-киназ (инглизча: пҳоспҳоиноситиде 3-кинасе) ^[2].

Лептин инсулинга боғлиқ бўлмаган қандли диабет (2-тоифа қандли диабет) патогенезининг омилларидан бири сифатида қаралади: лептиннинг ортиқча бўлиши инсулин секрециясини бостиришга олиб келади, инсулиннинг жигар ҳужайраларига таъсирини ингибирлайди, инсулинга боғлиқ тўқималарда инсулин резистентлиги ривожланишига олиб келади.

Лептин ва семизлик

Лептин вазн йўқотиш гормони сифатида таъсир қилса-да, семиз одамлар ва ҳайвонларда унинг қондаги даражаси кескин кўтарилади ва экзоген лептин инъэкциялари клиник таъсир кўрсатмайди. Эҳтимол, бу ҳолда, ушбу гормоннинг сигнализация йўлининг бошқа ҳар қандай таркибий қисмлари бузилган бўлиши мумкин ва организм ўз лептинининг секреция даражасини ошириш орқали бунинг ўрнини қоплашга ҳаракат қилади ^[2].

Шундай қилиб, лептин фақат ОБ генидаги мутациядан келиб чиқадиган камдан-кам ҳолларда семизлик ҳолатларини даволашда муваффақиятли қўлланиши мумкин ^[2].

Яна қаранг

Грелин
2-тоифа қандли диабет
Семириш
Метрелептин

Манбалар

↑ Скибчик В. А., Скибчик Я. В. „Проблема лептинемии при сердечно-сосудистих заболеваниях“. //"Українский медичний часопис". 2007. № 11/12. — с.45-51.
↑ ^2,0 ^2,1 ^2,2 ^2,3 ^2,4 ^2,5 ^2,6 ^2,7 Нелсон эт ал 2008.
↑ Монтагуэ CТ эт ал. Cонгенитал лептин дефиcиэнcй ис ассоcиатед wитҳ севере эарлй-онсет обеситй ин ҳуманс. Натуре (1997 Жун 26) 387(6636):903-8.
↑ Аcуте анд чрониc эффеcц оф инсулин он лептин продуcтион ин ҳуманс: Студиэс ин виво анд ин витро.
Этот шаблон использует устаревший параметр «название». Пожалуйста, отредактируйте эту статью, заменив «название» на «заглавие».

Адабиётлар

Леҳнингер Принcиплес оф Биочемистрй, 5тҳ, Андоза:Нп3. ИСБН 978-0-7167-7108-1.

[1] Скибчик В. А., Скибчик Я. В. „Проблема лептинемии при сердечно-сосудистих заболеваниях“. //"Українский медичний часопис". 2007. № 11/12. — с.45-51.

[FOOTNOTENelson_et_al2008-2] 2,0 ^2,1 ^2,2 ^2,3 ^2,4 ^2,5 ^2,6 ^2,7 Нелсон эт ал 2008.

[3] Монтагуэ CТ эт ал. Cонгенитал лептин дефиcиэнcй ис ассоcиатед wитҳ севере эарлй-онсет обеситй ин ҳуманс. Натуре (1997 Жун 26) 387(6636):903-8.

[pmid8621027-4] Аcуте анд чрониc эффеcц оф инсулин он лептин продуcтион ин ҳуманс: Студиэс ин виво анд ин витро.
Этот шаблон использует устаревший параметр «название». Пожалуйста, отредактируйте эту статью, заменив «название» на «заглавие».

[1]

[2]

[3]

[4]