Li Kui

Ли Куи

Ли Куи ( хитойча : лǐ Куī ; пинйин : Лǐ Куī ; Wаде – Гилес : Ли К'уэи , милоддан аввалги 455–395 й.) — хитойлик гидротехник, файласуф ва сиёсатчи. У Вей штатида Маркиз Веннинг (милоддан аввалги 403–387 йиллар) ҳукумат вазири ва сарой маслаҳатчиси бўлиб ишлаган. Милоддан аввалги 407 йилда у Қин ва Хан сулолаларининг кодификацияланган қонунлари учун асос бўлган “Ҳуқуқ китоби”ни (Фажинг, мìжí) ёзган.

Унинг сиёсий дастурлари, шунингдек, “Ҳуқуқ китоби” кейинчалик Ли Куй ислоҳотига асосланган ҳуқуқий фалсафани ривожлантирадиган Хан Фейзи ва Шанг Янг каби кейинги мутафаккирларга чуқур та’сир кўрсатди.

Ли Куи Вей штати расман тан олинишидан олдин ҳам Маркиз Вен хизматида бо'лган, аммо унинг эрта ҳаёти ҳақида жуда кам нарса ма'лум. У маъмурий ва сиёсий ислоҳотларни бошлаш мақсадида милоддан аввалги 422-йилда Вей назоратидаги ерларга канслер этиб тайинланган; Шундай қилиб, Вей етти урушаётган давлатдан биринчи бо'либ зодагонлар устунлик қиладиган эмас, балки бюрократик бошқарув шаклини яратишга киришади.

Ли Куи ислоҳотларининг асосий кун тартибига қуйидагилар киради:

• Мансабдор шахсларни танлашнинг асосий тамойили сифатида мерос эмас, балки меритократия институти. Бу билан Ли Куи ҳукуматнинг самарадорлигини ошириб, зодагонларга путур етказди. У Химен Баога Вейнинг Е яқинидаги сувни тежаш лойиҳаларини назорат қилишни тавсия қилиш ва Ву Қи Вейдан бошпана со'раганида Ву Қини ҳарбий қо'мондон сифатида тавсия қилиш учун мас'ул эди.
• Қишлоқ хо'жалигини раг'батлантиришда давлатга фаол рол бериш, "о'қитиш ва қишлоқ хо'жалиги маҳсулдорлигини максимал даражада ошириш" (жíнҳàнгíнгйíн). Ушбу ислоҳотнинг аниқ мазмуни ноаниқ бо'лса-да, улар қишлоқ хо'жалиги амалиётлари то'г'рисидаги ма'лумотларни тарқатишни о'з ичига олиши мумкин эди, бу эса деҳқончиликнинг янада самарали усулларини раг'батлантириши мумкин эди.
• “Харидларни тенглаштириш тўғрисида”ги қонунни (кìнìнì) ишлаб чиқиш, бунда давлат ғаллани яхши ҳосил йиғилган йилларда ўз омборларини тўлдириш, нархларнинг ўзгаришини юмшатиш ва очарчиликка қарши кафолат бўлиб хизмат қилиш учун сотиб олган.
• Давлат қонунларини кодлаш, шу тариқа Қонун китобини яратиш. Матн о'з навбатида о'г'ирлик, бандитизм, ҳибсга олиш ва қамоққа олиш тартиблари ва турли жиноий ҳаракатлар билан бог'лиқ қонунлар билан бо'линди.