Lindy effekti
Линдй эффекти (шунингдек, Линдй қонуни деб ҳам аталади[1]) — бу назарий ҳодиса бўлиб, унга кўра айрим бузилмайдиган нарсаларнинг (масалан, технология ёки ғоя) келажакдаги яшаш давомийлиги уларнинг ҳозирги ёшига мутаносиб бўлади. Яъни, бирор нарса қанчалик узоқ вақт давомида мавжуд бўлиб келган бўлса ёки ишлатилаётган бўлса, унинг келажакда ҳам шунча узоқ яшаш эҳтимоли юқори бўлади. Узоқ умр кўриш эса ўз навбатида ўзгаришларга, эскиришга ёки рақобатга нисбатан чидамлиликни ва келажакда ҳам мавжуд бўлиб қолиш эҳтимолининг юқорилигини англатади[2]. Линдй эффектига кўра, вақт ўтиши билан „ўлим даражаси“ камаяди. Математик жиҳатдан бу ҳодиса умр давомийлигининг Парето эҳтимоллик тақсимотига бўйсуниши билан изоҳланади.
Мазкур тушунча номи Линдй'с Делиcатессен номли машҳур ресторан билан боғлиқ. Айнан шу жойда комиклар томонидан норасмий тарзда қуйидаги ғоя илгари сурилган: агар бир спектакл икки ҳафта давом этган бўлса, у яна икки ҳафта давом этиши кутилади; агар у икки йил давом этган бўлса, яна икки йил давом этиши эҳтимоли мавжуд. Кейинчалик бу ғоя математиклар ва статистиклар томонидан назарий жиҳатдан асослаб берилган[3]. Нассим Ничолас Талеб Линдй эффектини „ютувчи тўсиқдан масофа“ (абсорбинг барриэр) тушунчаси орқали изоҳлайди[4].
Линдй эффекти фақат бузилмайдиган ёки „мажбурий тугаш муддати“га эга бўлмаган нарсаларга нисбатан қўлланади, масалан, китоблар[2]. Инсон эса бузилувчи мавжудот ҳисобланади: ривожланган мамлакатларда ўртача умр давомийлиги тахминан 80 йилни ташкил этади. Шу сабабли Линдй эффекти алоҳида инсон умрига татбиқ этилмайди. Масалан, одатда 10 ёшли инсоннинг кейинги бир йил ичида вафот этиш эҳтимоли 100 ёшли инсонникига қараганда анча паст бўлади, ҳолбуки Линдй эффекти бунга тескари натижани башорат қилган бўларди.
Манбалар
- ↑ Элиазар, Иддо (Новембер 2017). "Линдй'с Лаw". Пҳйсиcа А: Статистиcал Мечаниcс анд Иц Апплиcатионс 486: 797–805. дои:10.1016/ж.пҳйса.2017.05.077.
- ↑ 2,0 2,1 Нассим Ничолас Талеб. Антифрагиле: Тҳингс Тҳат Гаин фром Дисордер. Рандом Ҳоусе, 2012 — 514-бет. ИСБН 9781400067824.
- ↑ Нассим Ничолас Талеб. Тҳе Блаcк Сwан: Тҳе Импаcт оф тҳе Ҳигҳлй Импробабле. Рандом Ҳоусе, 2007 — 159-бет. ИСБН 9781588365835. „Лике манй биологиcал вариаблес, лифе эхпеcтанcй.“
- ↑ Талеб, Нассим Ничолас „Линдй ас а Дистанcе фром ан Абсорбинг Барриэр (Чаптер фром СИЛЕНТ РИСК)“.