Авраам Линколн (инглизча: Абраҳам Линcолн; 12-феврал 1809-йил — 15-апрел 1865-йил) америкалик ҳуқуқшунос ва давлат арбоби бўлиб, 1861-йилдан то ўлдирилишига (1865-йил) қадар Америка Қўшма Штатларининг 16-президенти лавозимини бажаргандир. Линколн мамлакатни Америка фуқаролар уруши давомида бошқарган ҳамда президентлик даврида Бирликни сақлаб қолишга, АҚШ ҳудудида қулликни бекор қилишга, федерал бошқарув устидан марказий назоратни кучайтиришга ва АҚШ иқтисодиётини модернизациялашга эришган.

Авраам Линколн

Линколн портрети (1863-йил ноябр)
16-Америка Қўшма Штатлари Президенти
Мансаб даври
4-март 1861-йил – 15-апрел 1865-йил
Вице-президент
Ўтмишдоши Жеймс Бюкенен
Вориси Эндрю Жонсон
Америка Қўшма Штатлари Вакиллар Палатаси аъзоси (Иллиноис штати 7-округдан)
Мансаб даври
4-март 1847-йил – 3-март 1849-йил
Ўтмишдоши Жон Генри
Вориси Томас Л. Харрис
Иллиноис Вакиллар Палатаси аъзоси (Сангамондан)
Мансаб даври
1-декабр 1834-йил – 4-декабр 1842-йил
Шахсий маълумотлари
Таваллуди 12-феврал 1809-йил
Хоженвилл, Кентукки, АҚШ
Вафоти 15-апрел 1865-йил(1865-04-15)
(56 ёшда)
Вашингтон, АҚШ
Фуқаролиги AQSH bayrogʻi АҚСҲ
San Marino bayrogʻi Сан Марино (фахрий)[1]
Сиёсий партияси
Бўйи 193 см[2]
Турмуш ўртоғи
Болалари Эдвард Бейкер Линколн, Тад Линколн, Роберт Тодд Линколн, Уилям Уоллес Линколн
Ота-онаси Томас Линколн
Ненси Хенкс
Касби
  • Сиёсатчи
  • ҳуқуқшунос
Имзоси

Линколн Кентукки штатида қашшоқ оилада туғилган, болалик йиллари эса асосан Индиана штатида ўтган. У коллежга бормаган, ўзи ўқиб, ҳуқуқшунос бўлган. Шунингдек, Wҳиг Партй етакчиси, Иллиноис штати вакили ва Иллиноис штатидан конгрессмен лавозимларида фаолият юритган. 1849-йилга келиб, ҳуқуқшунослик фаолиятига қайтади. 1854-йилда яна сиёсатга қайтди ва янги ташкил этилган Республикачилар партияси етакчиси бўлди. У 1858-йилда Стивен Дугласга қарши мунозаралар ортидан обрў қозонди. Линколн 1860-йилги президентлик сайловларида номзодлигини илгари сурди ва ғалаба қозонди. У АҚШ ҳудудида қулликни бекор қилди. Қулдорликни ёқлаган жанубий штатлар Бирликдан ажралиб чиқишни бошлашди. Мустақиллигини таъминлаш мақсадида жанубий штатлар томонидан тузилган Конфедератив Штатлар Жанубдаги АҚШ форти бўлмиш Форт-Самтерга ҳужум қилди. Линколн эса қўзғолонни бостириш ва Бирликни тиклаш учун кучлар киритиб, жанубий штатлар қўшинини тор-мор этди.

Линколн 1864-йилги президентлик сайловларида ҳам қатнашиб, ғалаба қозонди ва иккинчи муддатга сайланди. 1865-йилнинг 14-апрелида Аппоматтохдаги уруш ниҳоясига етганидан бир неча кун ўтгач, Линколн рафиқаси Марй билан Вашингтондаги Форд театрида спектакл томоша қилаётганида Конфедератив Штатларга хайрихоҳ бўлган Жоҳн Wилкес Боотҳ тарафидан отиб ўлдирилди. Линколн АҚШ қаҳрамони ўлароқ ёдга олиниб, кўпинча АҚШ тарихидаги энг буюк президент сифатида эътироф этилади.

Дастлабки ҳаёти

Линколн болалиги ўтган ферма (Спенcер Cоунтй, Индиана)

Авраам Линколн 1809-йил 12-февралда Кентукки штатининг Хоженвилл шаҳрида дунёга келган. Отаси Томас Линколн, онаси Ненси Хенкс Линколн бўлиб, Абраҳам уларнинг иккинчи фарзанди бўлган.[3] У 1638-йилда Бирлашган Қиролликнинг Норфолк графлигидан Массачусец штатининг Ҳингҳам шаҳрига кўчиб келган инглиз — Самуэл Линколннинг авлодидир. Кейинчалик, оила Ню-Жерси, Пеннсилвания ва Виргиния каби штатларга кўчишди.[4] Линколннинг ота тарафдан бобоси ва бувиси — капитан Авраам Линколн ва рафиқаси Батҳшеба (қизлик фамилияси Ҳерринг) оилани Виргиния штатидан Кентукки штатидаги Жефферсон каунтисига кўчирган.[5] Капитан (Авраамнинг бобоси) 1786-йили ҳинд рейдида вафот этган.[6] Унинг болалари, жумладан саккиз ёшли Томас (Абраҳамнинг отаси) ҳужумга гувоҳ бўлишган.[7][а] Тҳомас кейинчалик оила 1800-йиллар бошларида Кентукки шатининг Ҳардин каунтисига кўчиб ўтгунга қадар Кентукки ва Теннесси штатларида турли хил ишларда ишлади.[7]

Линжолннинг онаси Нанcйнинг келиб чиқиши номаълумлигича қолмоқда, лекин Луси Хенкснинг қизи деб тахмин қилинади.[9] Тҳомас ва Нанcй 1806-йил 12-июнида Wашингтон каунтисида турмуш қуришган ва Кентукки штатининг Элизабеттаун шаҳрига кўчиб ўтишган.[10] Уларнинг уч фарзанди бўлган: Сара, Авраам ва гўдаклигида вафот этган Томас.[11]

Томас Линколн Кентукки штатида ферма сотиб олади ёки ижарага олади. Бироқ, 81 гектарлик (200 акрлик) ерини судда ютқазгани ортидан йўқотади.[12] 1816-йили оила мулкка дахлсизлиги кафолатланган штат — Индианага кўчиб ўтишди.[13] Индиана ўша пайтда „озод“ (қулдорлик бўлмаган) ҳудуд бўлиб, оила ушбу штатнинг Перри каунтисидаги оқ танли бўлмаганлар истиқомат қиладиган ҳудуд — Ҳурриcанега жойлашди.[14][15][16] Линколннинг сўзларига кўра, унинг оиласи Индианага қисман қуллик, кўпроқ эса ерга эгалик билан боғлиқ қийинчиликлар туфайли кўчиб ўтган.[17]

Кентукки ва Индиана штатларида Томас фермер, қимматбаҳо мебел ишловчи уста ва дурадгор сифатида ишлади.[18] Турли вақтларда, у фермалар, от-уловлар ва шаҳар участкаларига эгалик қилиб, каунти патрулларида ишлаган. Томас ва Ненси алкогол, рақс ва қулликни тақиқловчи Сепарате Баптисц черкови аъзолари бўлишган.[19]

Молиявий қийинчиликларни енгиб ўтган Томас 1827-йили Индиана штатида 80 акрлик (32 гектарлик) ерга эгалик қилди.[20]

Суратлар

Изоҳлар

  1. ↑ Тҳомас 1778-йилнинг январида дунёга келган. Демак, ҳужум пайтида у 8 ёшда бўлган. Эски манбаларга кўра, у ҳужум пайтида олти ёш бўлган.[8]

Манбалар

  1. ↑ ҳттп://давиджкент-wритер.cом/2013/12/12/дид-абраҳам-линcолн-ҳаве-дуал-cитизеншип-wитҳ-тҳе-републиc-оф-сан-марино/
  2. ↑ Cарпентер, Франcис Б.. Сих Монтҳс ин тҳе Wҳите Ҳоусе: Тҳе Сторй оф а Пиcтуре. Ҳурд анд Ҳоугҳтон., 1866 — 217-бет. 
  3. ↑ Доналд 1996, сс. 20–22.
  4. ↑ Wаррен 2017, с. 3–4.
  5. ↑ Ҳаррисон 1935, с. 276.
  6. ↑ Wаррен 2017, с. 4.
  7. ↑ 7,0 7,1 Доналд 1996, с. 21.
  8. ↑ Wилсон эт ал. 1998, сс. 35–36.
  9. ↑ Бартелт 2008, с. 79.
  10. ↑ Wаррен 2017, с. 9.
  11. ↑ Wаррен 2017, с. 9–10.
  12. ↑ Сандбург 1926, с. 20.
  13. ↑ Wаррен 2017, с. 13.
  14. ↑ Wаррен 2017, с. 26.
  15. ↑ Wаррен 2017, с. 16, 43.
  16. ↑ Бартелт 2008, сс. 3, 5, 16.
  17. ↑ Сандбург 1926, с. 20; Доналд 1996, сс. 23–24.
  18. ↑ Бартелт 2008, сс. 34, 156.
  19. ↑ Доналд 1996, с. 22–24.
  20. ↑ Бартелт 2008, сс. 24, 104.

Библиография

Ҳаволалар