Liperi
Липери | |
|---|---|
| Муниципалитет | |
 | |
 Герб | |
| Мамлакат | Финланд |
| [[Минтақа]] | [[Шимолий Карелия]] |
| [[Суб-минтақа]] | Жоэнсуу суб-минтақа |
| Ҳукумат | |
| • Мунициплитет раҳбари | Ҳаннеле Микканен |
| Асос солинган | 1875 |
| Вақт минтақаси | УТC+02:00 |
Липери (шведча: Либелиц) Финландия даги мунисипалитетдир . Шимолий Карелия минтақасида жойлашган. Липери 11,976 кишидан иборат (28-феврал 2023-йил)[1] 2007-йилда 11 ой ичида 83 нафар янги келганларнинг ўсиш сур’ати билан. Аҳоли зичлиги – 1 квадрат километрга 16,48 аҳоли (42,7 / кв ми) тўғри келади. Муниципалитет 1161,23 квадрат километр (448,35 кв миля) майдонни эгаллайди. Шундан 434,33 км2 (167,70 кв ми) сувга тўғри келади.
Муниципалитет аҳолисининг тили фин тилидир .
Липерининг қўшни муниципалитетлари – Ҳеинäвеси, Жоэнсуу, Контиолаҳти, Оутокумпу, Полвижäрви, Пйҳäселкä, Рääккйла ва Савонлинна.
Жоэнсуу шаҳрини жалб қилишининг таъсирида бир неча йил давомида Липери муниципалитетида аҳоли сони кўпайди. Липери Шимолий Карелиядаги энг тез ривожланаётган муниципалитетлардан биридир. Айниқса, бир-бирига яқин жойлашган Йламилли, Хонкалампи ва Жйринкйла ҳудудлари.
Финландия парламентининг депутати Ээро Рейхонен Липерида яшайди.
Финландия да қайд этилган энг юқори табиий ҳарорат 37,2 °C (99,0 °Ф), 2010-йил 29-июлда Липери шаҳридаги Жоэнсуу аэропортида ўлчанди[2].
2021-йил июл ойида Липеридаги Руокосалми кўли қирғоғида жойлашган Сааристон Пуоти дам олиш маскани Финландия даги энг яхши дам олиш маскани сифатида танланди[3].
Черков қишлоғи
1854-йилдан 1858-йилгача дарврда қурилган қизил ғиштли Липери черкови шаҳар кўринишида ажралиб туради. Эски ёғоч муниципалитет уйи минтақадаги энг қадимий бинолардан бири бўлиб, уни ҳимоя қилиш бўйича мунозаралар 1990-йиллардан бери давом этмоқда.
2007-йил ёзида айланиб ўтувчи автомагистрал уланиши бошланганда, черков қишлоғининг маркази ташқи томондан ўзгартирилди. Бу жараёнда ёзги бозор жойи бир ёзга Липери саҳнаси ҳовлисига кўчди.
Қишлоқлар
Липерида жойлашган қишлоқлар Харкинваара, Каатамо, Корпиваара, Маттисенлаҳти, Ристи, Роукалаҳти, Салокйла, Тутжунниэми, Ваивио, Виинижäрви ва Йлäмйллй мавжуд.
Муниципалитетга режалари қўшилиш
2006-йил ноябрда Липери ва Оутокумпунинг муниципалитетга қўшилишни муҳокама қилиш режаларини эълон қилишди. 2006-йил 13-ноябрда Липери муниципалитет кенгаши 24га қарши 11 овоз билан муниципалитетни бошқа муниципалитетлар билан эмас, фақат Оутокумпу билан бирлаштириш масаласини муҳокама қилишга қарор қилди. Муниципалитетларда аллақачон ижтимоий ва соғлиқни сақлаш хизматларининг умумий директори мавжуд[4].
2007-йил 19-июнда муниципалитет Кенгаши муниципалитетни Оутокумпу шаҳрига қўшмасликка қарор қилди[5].
Мактаблар
Липери гимназияси
Липери гимназияси Липери шаҳар марказида Жоэнсуудан 25 километр (16 ми) масофада ишлайди. Липери мактабининг гимназияси ва 5-9-синфлари 700 га яқин кишини иш билан таъминлайди.
2006-йил 15-декабрда Липери таълим кенгаши Липери гимназиясини тўхтатишни таклиф қилишга қарор қилди. Липери гимназиясидаги ўқувчилар сони 2000-йиллар (ўн йил) давомида камайди. 2006-йил кузида ўтказилган сўровда Липеридаги фақат иккита 9-синф ўқувчиси ўз муниципалитетларининг гимназиясига ҳужжат топшираётганликларини эълон қилдилар, 50 нафари бошқа жойларда гимназияга ҳужжат топшираётганликларини эълон қилди[6].
2006-йил 18-декабрда шаҳар кенгаши 2007-йилнинг кузидан бошлаб гимназияга янги ўқувчиларни қабул қилмаслик тўғрисида қарор қабул қилди. 2007–2008-ўқув йилида гимназиянинг иккинчи ва учинчи синфларида 66 нафар ўқувчи таҳсил олди[7].
Бошқа мактаблар
Липери ҳудудидаги бошқа мактабларга Йламилли, Виинижарви, Кäсäмä ва Маттисенлаҳти мактаблари киради.
Черковлар
Липери Эвангелист Лютеран черкови 1995-йилда Виинижäрви черкови унга қўшилганидан кейин муниципалитетнинг бутун ҳудудини қамраб олди.
Виинижарви Таипале православ черковининг маркази бўлиб, черков Полвижарви ва Оутокумпугача этиб боради. Ҳозирги Таипале черкови 1906-йилда қурилган.
Коттеж фаолияти
Шимолий Карелиядаги биринчи ёзги уйлар жамияти 2004-йилда Липерида ташкил этилган. Жамият ёзги уй аҳолиси ўртасидаги боғлиқлик бўлиб, шаҳар кенгашига ташаббус ва таклифлар киритиши мумкин. Ҳар баҳорда кенгаш ёзги уй аҳолисига муниципалитет ҳақида умумий маълумот ва вакилларни қандай таклиф қилиш бўйича кўрсатмаларни ўз ичига олган хат юборади. Кейинчалик, вакиллар рўйхати ва коттежга овоз бериш бюллетенларини осиб қўйилади.
Муниципалитет, шунингдек, ёзги уй аҳолиси учун умумий балиқ овлаш қирғоқларини ва ёзги театр кечаларини ташкил қилади. Липерида 3000 га яқин ёзги уйлар мавжуд.
Йўл ҳаракати
Липери учта кабел фериботларига эга эди. Касамадаги паром 1988-йилда кўприк ва 1974-йилда Онкисалми пароми билан алмаштирилди. Липери ва Рäаккйла ўртасида фақат Арвинсалми пароми қолган[8].
Жоэнсуу аэропорти Липерида жойлашган. Виинижäрви темир йўл станцияси Жоэнсуу ва Пиэксäмаки билан минтақавий поэзд алоқаларига эга. Ғарбий қисмдаги энг яқин темир йўл станцияси Виҳтари темир йўл станциясидир .
Маданият
Липери шаҳридан машҳур маданият одамлари
- Айно фон Боэм (қизалик исми Зиттинг), рассом
- Бенгт Бромс, профессор, Галлериа Бромс куратори
- Бйнолф Энwалд, таълим директори, Энвалд уй музейи асосчиси
- Андерс Жосеф Эуропаэус, руҳоний, илоҳиёт фанлари доктори, парҳез аъзоси
- Лаури Холопаинен, ёзувчи
- Каарле Ҳйттинен, ёзувчи
- Албин Каасинен, ҳайкалтарош
- Ану Каипаинен, ёзувчи, Виинижарвида фин тили ўқитувчиси бўлиб ишлаган
- Олли Каржалаинен, халқ шоири
- Илмари Кивинен (Тиитус), ёзувчи (1883-1940). Унинг ёдгорлик тоши (Веикко Жалава 1962) Виинижарвида жойлашган.
- Жоуко Леҳтонен, ёзувчи, вилоятнинг собиқ рассоми
- Эркки Рäсäнен, танго раққоси
- Wимме Саари, Сáпми рассоми
- Маржа-Леэна Тиаинен, ёзувчи, 2007 йилда Савония мукофоти совриндори
- Ҳанну Виролаинен, актёр, режиссёр
- Минна Маариа Виртанен, актёр
Ёзги театрлар
Липерида учта ёзги театр бор: қишлоқ маданият уйидаги Роукалаҳти ёзги театри, Ристи қишлоғидаги Ристи ёзги театри ва Липери саҳнасида Липери ёзги театри.
Рақс
Черков қишлоғидаги Липери саҳнасида рақс мусобақалари ўтказилади: у 2007-йил июн ойида Финландия чемпионатини ўтказган.
Спорт
Липеридаги Пäрнäваара спорт маркази – Шимолий Карелиядаги энг йирик чанғи мусобақалари маркази бўлган. Пäрнäваара 2000-йилда Жукола эстафетаси ориэнтирлаш мусобақасига мезбонлик қилган.
Виинижäрвен Урҳеилижат 2007-йилда аёллар Суперпесис лигасига кўтарилди, ўшанда жамоалар сони 12 тага ошди. ВиУ Йккöспесисда иккинчи ўринни эгаллаган, серияни ошириш қарори ноябр ойида қабул қилинди. ВиУ Суперпесис лигасида ҳам чемпионликни қўлга киритган.
Липери шаҳридаги спорт жамиятлари
Ҳонкалампи-Йлäмйллй спорт клуби, Каржалан Копсе (от миниш), Каржалан Кäки, Кивеккääт, Леппäлаҳден Усcаллус, Липерин Авантоуимарит, Липери чанғи клуби, Липерин Кело, Липерин Киэкко (хоккей), Липери аёл гимнастикачилари, Липерин, Липериииин, Липери Тармо, Виинижäрви аёллар гимнастикачилари, Виинижäрви спорт клуби, Йлäмйллйн теннис, Йлäмйллйн Йллäтйс (футбол), Липери волейболи.
Машҳур спортчилар
- Чанғичи ака-ука Мартти ва Тауно Лаппалаинен. Уларнинг ёдгорлик тошлари (Веикко Жалава, 1967-йил) черков қишлоғида жойлашган. Улар Липерин Кивеккääт вакили эди.
- Кари Леҳтола, волейболчи.
- Бир нечта марафон ғолиби Йржо Песонен ўз карерасида Липерин Таими вакили эди. 1992 йилдан 2006 йилгача 7 марта Финландия чемпионатида гол урган[9].
- Пиржо Вихонен (нéэ Стåҳлберг), чидамлилик югурувчиси. У Леппäлаҳден Ускаллус ва Жоэнсуун Катажанинг вакили эди.
Адабиёт
- Пекка Пакаринен: Суур-Липеристä леипäпитäжäкси: Липерин тарихи, 2006-йил
- Тутжу – кйлä Саимаан латвавесилла, қишлоқ тарихи, 2002-йил
Халқаро муносабатлар
Қардош шаҳарлар – қардош шаҳарлар
Липерининг қардош шаҳарлари :
Манбалар
- ↑ „ВÄЭСТÖТИЭТОЖÄРЖЕСТЕЛМÄ РЕКИСТЕРИТИЛАННЕ 31.1.2012“ (Финниш, Сwедиш). Популатион Регистер Cентер оф Финланд. 2013-йил 3-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 11-феврал.
- ↑ „Каиккиэн аикожен лäмпöэннäтйс уусикси: 37,2 астетта“ (Финниш). Финниш Броадcастинг Cомпанй (2010-йил 30-июл). Қаралди: 2012-йил 6-феврал.
- ↑ ИС: Суомен парҳаат таукопаикат!
- ↑ Каржалаинен 4 Новембер 2006 анд 14 Новембер 2006
- ↑ Дисcуссионс оф тҳе муниcипал cоунcил оф Липери, 19 Жуне 2007
- ↑ Каржалаинен 16 Деcембер анд 19 Деcембер 2006
- ↑ Каржалаинен 19 Деcембер 2006
- ↑ Пакаринен, Пекка: Суур-Липеристä леипäпитäжäкси, пп. 307–308
- ↑ Йржö Песонен ат тиластопажа.орг
- ↑ „Аалборг Тwин Тоwнс“. Эуропепризе.нет. 2013-йил 7-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 19-август.
Ташқи ҳаволалар
- Липери муниципалитети – Расмий веб-сайт
- Липери гимназияси