Lisztomaniya
Лисзтоманиа ёки Лист иситмаси венгер бастакори Франс Листга ўзининг чиқишлари пайтида кучли мухлислар ҳаяжонини ифодалайдиган атама. Бу ҳолат биринчи марта 1841-йилда Берлинда содир бўлган ва кейинчалик бу атама Гейнрих Гейне томонидан 1844-йил 25 апрелда ёзилган фелетонида1844-йил Парижда бўлиб ўтган концерт гастролини муҳокама қилган. Лисзтоманиа бугунги машҳур мусиқачиларнинг муомаласига ўхшаш мухлислар томонидан намойиш этилган кучли истерия даражаси билан ажралиб турарди.
Тарихи
Франц Лист етти ёшида пианино, скрипка, виолончел ва гитара чалган, Жозеф Хайдн, Иоган Непомук Ҳуммел ва Людвиг ван Бетховенни шахсан таниган истеъдодли мусиқачи отаси Адам Листдан пианино сабоқларини ола бошлаган. Ўн бир ёшга тўлганда эса, Франц Лисзт аллақачон мусиқа басталаган ва концертларда қатнашган. Улғайган сари, Лисзт пианино чалиш бўйича ўз тажрибасини ўрганишни ва ривожлантиришни давом эттирди.
Лисзт 1839 йилда Европа бўйлаб кенг қамровли гастрол сафарини бошлади ва бу кейинги саккиз йил давомида давом этди. Бу давр Лисзтнинг концерт пианиночиси сифатида энг ёрқин даври бўлди ва у ўзининг гастрол сафарларида кўплаб мукофотлар ва кўплаб олқишларга сазовор бўлди. Олимлар бу йилларни Лист учун „транссендентал қатл“ даври деб аташган. [1] Бу даврда Лисзт мухлисларининг қизғин жавоблари ҳақида биринчи хабарлар пайдо бўлди, улар Лисзтоманиа деб номланди.
Лисзт Берлинга 1841-йил Рождество арафасида келди ва унинг келиши ҳақидаги хабар тез орада тарқалди. [2] Ўша оқшом ўттиз нафар талабалар гуруҳи унга „Рҳеинwеинлиэд“ қўшиғини ижро этишди. [2] Кейинчалик у Берлинда 1841-йил 27-декабрда Берлиндаги Синг-Академиэ зу Берлинда ўзининг биринчи реситалини ҳаяжонли оломон қаршисида ижро этди. Бу консерт кейинчалик 1842-йилдан кейин бутун Европани қамраб оладиган Лисзтоманиянинг бошланиши сифатида белгиланди [2] [3]
Терминнинг яратилиши ва ишлатилиши
Ёзувчи Гейнрих Гейне Лисзт ва унинг cиқишларига ҳамроҳ бўлган ҳис-туйғуларни тасвирлаш учун Лисзтоманиа атамасини киритди. Гейне ўша давр мусиқасини муҳокама қилиб, турли хил мусиқа мавсумларида бир қатор мусиқий фелетонлар ёзган. Унинг 1844-йил 25-апрелда Парижда ёзилган 1844-йилги мусиқий гастрол ҳақидаги шарҳида илк бор Лисзтоманиа атамасини ишлатган.
Яна қаранг
- Стендал синдроми
- Коллектив хатти-ҳаракатлар
- Мода
- Битлмания
- Лисзтоманиа (филм)
- „Лисзтоманиа“ (қўшиқ)
Манбалар
- ↑ Келлер, Жоҳанна. „Ин Сеарч оф а Лисзт то Бе Ловед“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2001-йил 14-январ). 2011-йил 20-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 14-май.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Wалкер 1987, с. 371
- ↑ Wалкер 1987, с. 289
Ҳаволалар
- Лисзтоманиа 2011 фестивали, Бургенланд, Австрия
- Лисзтоманиа 2011, Ню-Энгланд консерваториясида эттита консерт фестивали, Бостон
- „Қандай қилиб Франц Лисзт дунёдаги биринчи рок юлдузига айланди“, Лисзтомания ҳақидаги НПР ҳикояси