Liubar
Лиубар | |
|---|---|
| Мамлакат | Украина |
Лиубар (украинча: Любар, русча: Лю́бар, полякча: Лубар) — Украина, Житомир вилояти, Житомир туманида жойлашган шаҳар типидаги аҳоли пункти . Аҳолиси: 1,990 нафарни ташкил қилади (2022).
Тарихи
Тарихий ва археологик маълумотларга кўра, Лиубар қадимги Рутения Болохов шаҳрининг ҳозирги кўриниши бўлиши мумкин. ХИИИ асрда Болохов ўлкаси Галисиялик Дониёрнинг ҳарбий юришлари ҳамда мўғул рейдлари натижасида вайрон бўлган.
ХИВ асрда Литва князи Лубарт Случ дарёсида қал’а қурди, бу қал’а унинг шарафига номланган. 1387-йилдан бошлаб бу жой Литва Буюк Герцоглигига тегишли эди. 1569-йилдан кейин полшада Лубартов номи билан танилган аҳоли пункти Киев ва Полша тожининг Волин воэводелиги ўртасида бўлинган. Ўша пайтда у княз Константин Острозкий томонидан назорат қилинган ва Магдебург ҳуқуқларини олган. 1623-йилдан бери Лиубар Полша Лубомирскийлар оиласига тегишли эди.

Лиубарда асрлар давомида яҳудийлар жамоаси яшаган[1]. 1491-йилда ёғоч синагога қурилган. У ХВИИ асрнинг ўрталарида казаклар томонидан содир этилган погромлар пайтида вайрон қилинган.
1660-йилда поляк-татар ва москва-казак қўшинлари ўртасида Лиубар жанги бўлиб ўтди. 1792-йилда Полша-Россия уруши пайтида шаҳар яқинида Борушкоwcе жанги бўлиб ўтди.
1793—1917-йилларда Россия империясининг Волин губернаторлигидаги Новоград-Волинский уездидаги шаҳарча бўлган.
ХИХ аср охирида яҳудийлар умумий аҳолининг 43% ни ташкил қиларди. 9 та синагога, яҳудий театри, яҳудий касалхонаси ва кўплаб дўконлар жамият аъзоларига тегишли эди.
1918-йилдаги Украина мустақиллик уруши пайтида Лиубар Қизил Армия томонидан вайрон қилинган, кейинчалик немис қўшинлари томонидан қувиб чиқарилган. 1919-йилда шаҳар Совет қўшинлари ва Украина томонидан жанг қилди. 1919-йил охирида Лиубар Иккинчи Полша Республикаси томонидан босиб олинди. 1920-йилда 1-отлиқ армия (Қизил Армия таркиби) аскарлари погром уюштириб, 60 га яқин одамни ўлдирди ва 180 кишини жароҳатлади[2]. Уруш тугагандан сўнг, шаҳар Совет Украинаси таркибига кирди.
1931-йилнинг августидан бошлаб Лиубарда маҳаллий газета нашр қилина бошлади[3]. 1932-1933 йиллардаги Голодомор пайтида минтақада кўплаб одамлар очликдан вафот этди.
1941-йил 6-июлда, Вермахт бу шаҳарни эгаллаб олди. Немислар яҳудийларни геттога юборишди. 1941-йил август ойида яқин атрофдаги ўрмонда 300 га яқин одам оммавий қатл қилинди. Сентабр ойида шаҳар ва унинг атрофидаги қишлоқлардан 1300 га яқин яҳудийлар Эйнсатзгруппен томонидан ўлдирилди[4].
1989-йил январ ойида аҳоли сони 2656 киши эди[5].
1991-йилда Лиубар мустақил Украина таркибига киргач, шаҳарчада санъат мактаби, стадион ва ўсмирлар спорт мактаби очилди. 1994-йилдан бошлаб туманга газ қувури тортилди.
2013-йил январ ойида аҳоли сони 2179 кишини ташкил этарди[6].
2016-йилга келиб, Лиубарда Холокост қурбонлари хотирасига бағишланган мемориал тахта ўрнатилди.
Таниқли шахслар
- Арон Вергелис (1918—1999) — совет Яҳудий ёзувчиси ва шоири.
- Валерий Харчишйн (1974) — Друҳа Рика рок гуруҳи раҳбари.
Манбалар
- ↑ „архив нусхаси“. 2022-йил 6-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 25-ноябр.
- ↑ „Веди ж, Буденный, нас смелее…“.
- ↑ № 2729. Завети Илича = Заповити Иллича // Летопис периодических и продолжающихся изданий СССР 1986 — 1990. Част 2. Газети. М., „Книжная палата“, 1994. стр.358
- ↑ „המכון הבין-לאומי לחקר השואה - יד ושם“.
- ↑ Всесоюзная перепис населения 1989 г.
- ↑ „Чисельність наявного населення України на 1 січня 2013 року. Державна служба статистики України. Київ, 2013. стор.59“. 12-октябр 2013-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 1-октябр 2019-йил.