Лом халқи (туркча: Ломлар, шунингдек, лом бўлмаганлар томонидан Боша ёки Поша (туркча: Поşа; арманча: Բոշա; грузинча: ბოშა; русча: Боша) ёки Арман Романи (русча: армянские цыгане; арманча: հայ գնչուներ) ёки Кавказ романи[1] (русча: кавказские цыгане) сифатида) Ҳинд яриморолидан келиб чиққан этник гуруҳ[2]. Уларнинг Ломаврен тили аралаш тил бўлиб, Ҳинд-Арян субстратини Арман тили билан бирлаштиради.

Лом
Боша

Боша лўлилари, 19-аср
Жами аҳоли сони
10-12 минг
Энг кўп тарқалган ҳудудлари
Turkiya bayrogʻi Туркия 12 минггача
Арманистон 8-9 минг
Gruziya bayrogʻi Грузия бир неча юз
Тиллари
Ломаврен, Арман тили, Грузин тили, Турк тили
Дини
Ислом (Туркияда), Христиан
Этник гуруҳлари
Роман, Домлар, Домба, Гҳорбати
бошқа Ҳинд-Арянлар

Аҳоли сони

Совет Транскавказидаги Лом/Боша
Йил Арманистон Грузия Озарбайжон
1926[3]
2
333
333
1939[4]
7
727
400
1959[5]
18
1,024
577
1970[6]
12
1,224
843
1979[7]
59
1,223
121
1989[8]
48
1,744
145

Гуруҳнинг тарқоқ ва кўпинча ассимиляция қилинганлиги туфайли мавжуд Бошанинг аниқ сонини аниқлаш қийин. Ҳисоб-китобларга кўра, Арманистон ва Грузия бўйлаб фақат бир неча минг кишини топиш мумкин, Арманистон ҳукумати аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, Арманистонда фақат 50 киши яшайди деб кўрсатилган[9].

Тарқатилиши

Бошанинг концентрациясини Арманистоннинг Ереван ва Гюмри шаҳарларида топиш мумкин. Арманистондаги бошанинг бир қисми арман тилини қабул қилиб, каттароқ арман аҳолиси билан ассимиляция қилинган[10].

Грузияда Тбилиси, Кутаиси, Акҳалкалаки ва Ахалсихе каби шаҳарларда яшайдилар[2]. Улар элак ишлаб чиқарувчи каби касблар учун қайд этилган.

Туркияда ломлар ёки пошолар 19-асрда исломни қабул қилиб, турк маданиятини ўзлаштирган[11]. Улар асосан Артвин, Ризе, Ардаҳан ва Карсда яшайдилар ва ўзларини месхетин турклари деб таърифлайдилар, ўзларининг ломлардан келиб чиқишини яшириб, арманча сўзларда Ҳемшинлар билан алоқа қилишадилар[12].

Тили

Ломларнинг мулоқот тили – арман тилидир (Ғарбий лаҳжалар), аммо ҳозирги кунгача яширин тил – Ломаврен ҳам мавжуд бўлиб, унда ҳинд-арян тилидан келиб чиққан луғат фондидан ва арман тилининг грамматикасидан фойдаланади. Бу тил, ломлар айтаётган гапларини бошқалар тушунишини истамаганида, яширин суҳбатларда ишлатади. Христианлик ломларнинг психологияси ва дунёқарашида катта из қолдирган бўлса-да, анъанавий фаолият ва турмуш тарзи бугунги кунгача сақланиб қолган. Барча арман ломлари ўзларини арманлар деб билишади, гарчи кундалик онг даражасида улар қандайдир бегоналикни ҳис қилишса ҳам. Ломлар ижтимоий иэрархияда паст ўринни эгаллаганлиги сабабли, улар баъзан ушбу этнографик гуруҳга мансублигини яширишади. Қандай бўлмасин, ломлар ўзларини парадоксал ҳолатда топишади – улар „соф“ арманлар эмаслигини билиб, ломлар арманлардан келиб чиққанлигини ҳар томонлама исботлашга ҳаракат қилади. Масалан, улар орасида арманларда тўғридан-тўғри машҳур бўлган арман бўлмаган (эвропа, рус) номлар деярли йўқ. Арман ломлари ўзларининг ассимиляция жараёнини тезлаштиришга ҳаракат қилмоқдалар. Тадқиқотчи В. Восканян (2011) яқин келажакда бу гуруҳ бутунлай йўқ бўлиб кетишини тахмин қилади[13].

Манбалар

  1. ↑ Жоурнал / Гйпсй Лоре Соcиэтй, Волуме 1. Гйпсй Лоре Соcиэтй, 1908. 
  2. ↑ 2,0 2,1 „Инфо он Боша – Армениан Рома“. РомНеwс Нетwорк Cоммунитй (2007-йил 28-октябр). 2007-йил 28-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 10-август.
  3. ↑ „Демоскоп Wеэклй - Приложение. Справочник статистических показателей.“. www.демосcопе.ру. 2011-йил 26-сентябрда асл нусхадан архивланган.
  4. ↑ „Демоскоп Wеэклй - Приложение. Справочник статистических показателей.“. www.демосcопе.ру. 2011-йил 26-сентябрда асл нусхадан архивланган.
  5. ↑ „Демоскоп Wеэклй - Приложение. Справочник статистических показателей.“. демосcопе.ру. 2011-йил 26-сентябрда асл нусхадан архивланган.
  6. ↑ „Демоскоп Wеэклй - Приложение. Справочник статистических показателей.“. www.демосcопе.ру. 2007-йил 27-сентябрда асл нусхадан архивланган.
  7. ↑ „Демоскоп Wеэклй - Приложение. Справочник статистических показателей.“. www.демосcопе.ру. 2007-йил 27-сентябрда асл нусхадан архивланган.
  8. ↑ „Демоскоп Wеэклй - Приложение. Справочник статистических показателей.“. www.демосcопе.ру. 2012-йил 4-январда асл нусхадан архивланган.
  9. ↑ „ПОПУЛАТИОН АНД ПЕОПЛЕ – Пеопле – Армениа Травел, Ҳисторй, Арчеологй & Эcологй – ТоурАрмениа – Травел Гуиде то Армениа“. Таcентрал.cом. Қаралди: 2018-йил 9-январ.
  10. ↑ Wихман. Тҳе Пеоплес оф тҳе УССР. п. 30
  11. ↑ „ТҲЕ ГЙПСИЭС ОФ ИСТАНБУЛ | Ҳисторй оф Истанбул“. истанбултариҳи.ист. Қаралди: 2023-йил 28-январ.
  12. ↑ „Тариҳтен гüнüмüзе Ломлар вея Поşалар“ (тр). Агос (2017-йил 13-феврал). Қаралди: 2023-йил 28-январ.
  13. ↑ Восканян 2011.

Китоб манбалари

  • Марушиакова, Элена анд Попов, Весселин. „Тҳе 'Гйпсиэс' (Дом – Лом – Ром) Ин Соутҳерн Cауcасус (Георгиа, Армениа, Азербаижан)“ Пресервинг тҳе Рома Мемориэс. Фесцчрифт ин Ҳонор оф Др. Адам Бартосз, ҳрсг. в. Кючуков, Ҳристо, Марушиакова, Элена, Попов, Весселин (Рома 7)., 2020. ИЖБФ Онлине [1]. Аccессед 2023-07-14.

Ташқи ҳаволалар