Луcа Cарлеварижс (талаффузи: Лука Карлеварис; 1663-йил 20-январ — 1730-йил 12-феврал) — италян рассоми, меъмор ва ўймакор, ўймакорлик техникасида, барокко даври Венециялик мактаб рассоми, ведута устаси.

Луcа Cарлеварижс

Cарлеварижс Лука (1663).
Ҳақиқий исмиCарлеварижс Лука
Таваллуди 20-январ 1663-йил
Удине, Италия
Вафоти 12-феврал 1730-йил(1730-02-12)
(67 ёшда)
Венеция
Миллати италян
Соҳаси ведута, графика, гравюра

Биографияси

Cарлеварижс Лука 1663-йил 20-январда Италиянинг шимоли-шарқидаги Удине шаҳрида меъмор ва рассом Жованни Леонардо оиласида туғилган, унинг бадиий қобилиятлари унга мерос бўлиб қолган. Ўн олти ёшида у отасидан айрилиб, ўша пайтда синглиси Кассандра яшаган Венецияга кўчиб ўтди. Турар жойни танлаш тасодифий эмас эди: италян расмининг ривожланишида олтин давр яқинлашиб қолди ва Венеция унинг марказларидан бири эди . Айнан шунинг учун бу шаҳарни янги бошловчи рассомнинг яшаш жойи сифатида танлаган. У оилавий анъаналарга содиқ эди ва санъат ва илм-фанга иштиёқи туфайли Венецияда ўзи учун керак бўлган ҳамма нарсани олишга умид қилди. У Зенобио майдонига (Палаззо Зенобио) яқин жойда жойлашди, бу кейинчалик унинг карерасида муҳим рол ўйнади. Майдон яқинида санъатга меҳр қўйган ва саройини венециялик рассомларнинг асарлари билан безатган бой аристократ Зенобио оиласининг саройи жойлашган эди. Ёш ва истеъдодли Лука Cарлеварижс эътиборга олинди ва тез орада бой ва нуфузли ҳомийга эга бўлди. Бу воқеа унга ўзининг „Лука СаъЗенобио“ номини берди[1]. 1685—1690-йилларда Карлаврис Римга ташриф буюради ва у ерда ўз маҳоратини оширишга интилади. Ўша пайтда Римда ведута расмини ўргатган Гаспаре ван Виттел (Ванвителли) билан ўқиётганда, Лука машҳур ведута рассоми Жованни Паоло Панинининг асарларидан таъсирланган. 1698-йилда у Венецияга қайтиб келди ва устозлари илҳомлантирган асарлар яратди. Шу билан бирга, рассомнинг замондоши, рассомлар луғатига мақола муаллифи Пиэтро Гуариэнти (Абеcедарио питториcо, 1753) унинг сақланиб қолган мустақиллиги ва ўзига хослигини ҳақли равишда таъкидлайди. Рассомликдан ташқари, Cарлеварижс ўйма билан шуғулланади, математик мойилликларни кўрсатади, шунингдек, архитектурага қизиқиш. У Оксфорддаги Эшмол музейида жойлашган Бартоломео Назарининг портретида акс этган кўп қиррали шахс эди. Унда у китоблар билан ўралган, қўлида компас бўлган глобус, олий маълумотли шахс сифатида тасвирланган. Унинг архитектура чизмаларининг оз қисми сақланиб қолган. Улар тарих учун унинг расмлари ва гравюраларидан кам қадрли эмас. Улардан баъзилари санъат асарлари учун бадиий эскизлар билан бир вақтда яратилган. 1708-йилда у Фраглиа деи Питтори, Венеция санъат бозорига кириш учун зарур бўлган муҳим рассомлар гилдиясига қўшилди. Бу вақтга келиб Cарлеварижс таниқли ва таниқли рассомдир. Унинг суратларининг аксарияти ХВИИИ асрнинг биринчи чорагига тегишли.

1728-йилда рассом прогрессив фалажга дучор бўлди, шу сабабли у ўз ишини тўхтатишга мажбур бўлди. Лука Cарлеварижс 1730-йил 12-февралда Венецияда 67 ёшида вафот этди[2].

Лука Cарлеварижс: „Пиазза Сан-Марко“. Канвас, ХВИИИ аср бошлари.

Яратилиш

Лука Cарлеварижснинг ишончли тарзда аниқланиши ва санасини аниқлаш мумкин бўлган энг қадимги асарлари ХВИИИ аср бошларига тўғри келади. Улар орасида „Ле Фабриче э Ведуте ди Венезиа“ сарлавҳаси остида нашр этилган ва 1703-йилдаги ведуте услубида ишланган Венеция манзаралари тўплами мавжуд. Унда Венециядаги энг машҳур бинолар, майдонлар ва бошқа диққатга сазовор жойлар тасвирлари мавжуд. 1703-йилда венециялик Доменико Ловиса томонидан ишланган Лука Cарлеварижс чизмалари асосида оптик камера ёрдамида қилинган гравюралар сериясининг нашр этилиши ХВИИИ асрда ведута ривожига ва унинг этчинг жанрида оммалашишига катта таъсир кўрсатди. Кейинчалик улар Каналетто ва Франческо Гуарди томонидан ўз асарларида ишлатилган. У ўзининг ҳомийларидан бири Коунт Балби ва унинг оила аъзоларининг тантанали портретларини чизган (Катарина Балби портрети, Венеция, КаъРеззонико).

Лука Cарлеварижс ҳақли равишда Венециялик ведута асосчиси ҳисобланади. У ўз асарларида ажойиб маҳорат билан энг ажойиб ва гўзал манзараларни топади. Унинг асарлари ёруғлик, соялар ва атмосфера ўйинининг ўзига хос хусусиятларини таъкидлаб, тасвирнинг тафсилотларини энг кичик деталларида такрорлаш истаги билан ажралиб туради. Карлевалис ўз расмларида Венеция ва унинг аҳолиси ҳаётини энг майда деталларигача хаттотлик аниқлиги билан тасвирлашга ҳаракат қилди. Булар шаҳар майдонлари ва қирғоқлари, нуфузли зодагонлар саройлари ва черковлардир. Майдонлар аҳолиси орасида кийинган кўйлакдаги оддий фуқаролар ва хонимлар билан бирга оқланган жаноблар бор, уларнинг либосларида томошабин тўр ва ипакни осонгина топиши мумкин, кўча итлари эса яқин атрофда. Унинг расмлари шаҳар ҳаёти ва тарихига тўла ва агар хоҳласа, Венециянинг „панорамаси“ тушунчасига тўғри келиши мумкин. Шаҳар манзараларининг ушбу панорамалари меъморий биноларнинг чекланган майдони ва Венеция аҳолисининг фигураларининг бойлиги билан ажралиб туради. Оломон саҳналар Лука Cарлеварижснинг севимли мавзусидир[3].

Лука Cарлеварижс. Икки томонлама: бўяш эскизлари ва меъморий чизмалар. ХВИИИ аср бошлари

Cарлеварижсни айниқса самарали рассом деб ҳисоблаш мумкин эмас; унинг машҳур асарлари рўйхати унчалик кўп эмас ва бир юз элликка яқин расмларни, асосан Пиазза Сан-Марко ва унинг яқин атрофини кўришни ўз ичига олади. У, шунингдек, харобалар ва портлар, шунингдек, оз сонли ландшафтлар тасвирланган бир неча ўнлаб капричларни чизган. Бундан ташқари, унга бир нечта фрескалар тегишли, жумладан, Падуа яқинидаги Стра саройини безаб турган девор фрескалари. 1707-йилда у дипломатик маросимларга бағишланган бир қатор асарлар яратди, улар бугунги кунгача нафақат катта бадиий, балки тарихий аҳамиятга эга. Лука Cарлеварижснинг асарлари ва бадиий тасвирлари ХВИИИ асрда венециялик ва европалик рассомлар учун намуна бўлиб хизмат қилди. Унинг шогирдлари орасида Каналетто (1697-1768) лақабли машҳур Антонио Канале (Антонио Канале) бор, унинг остида ведута жанри энг юқори чўққига чиқди. Лука Cарлеварижснинг қизи Марианна Cарлеварижс (1703-1750) ҳам рассом бўлиб, Балби оиласининг портретларини (Корнелия Фосколо Балби портрети, Венеция, Коррер музейи), нозик кумуш-кўк ва кул рангдаги болалар портретларини чизган. Лука Cарлеварижс ҳақли равишда жаҳон санъати тарихининг этакчи рассомлари рўйхатида шарафли ўринни эгаллайди. Унинг ижоди рассомчиликнинг кейинги ривожланишига сезиларли таъсир кўрсатди ва унинг авлодлари томонидан муносиб баҳоланди[4].

Манбалар

  1. ↑ Татяна19. „Лука Карлеварис“ (ру). www.ливеинтернет.ру (2010-йил 4-ноябр). 2016-йил 29-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 3-ноябр.
  2. ↑ „ЛЕ МЕРАВИГЛИЭ ДИ ВЕНЕЗИА“. www.нонсолоcинема.cом (2008-йил 14-март). 2012-йил 26-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 3-ноябр.
  3. ↑ „Лука Карлеварис (1663-1729)“ (ру). www.артиталй.ру. 2016-йил 18-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 3-ноябр.
  4. ↑ „Пиазза Сан Марcо, Вениcе“. www.метмусеум.орг. 2015-йил 24-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 3-ноябр.

Ҳаволалар