Ziyosfera

Maahes

Мааҳес[1] (Миҳос[1] ёки Маҳес[2][3]; миср. м3ḥс3) — қадимги Миср мифологиясида арслон бошли уруш[4][5], момақалдироқ, бўрон[3] ва жазирама иссиқ худоси[5]. „Унинг исми унинг ёнида ростгўй“ деган маънони англатади.

Исм

Мааҳес исми эркак арслоннинг иэроглифлари билан бошланади, сўзма-сўз „олдини кўра оладиган“[6] деб таржима қилинади. Бироқ, биринчи белги ҳам " Маат " белгисининг бир қисмидир, яъни ҳақиқат ва тартиб — шунинг учун исмнинг талқини „унинг ёнида ростгўй бўлган“: Мааҳес айбдорларни жазолайдиган ва бегуноҳларни ҳимоя қилувчи худо ҳисобланган[6]. Исмнинг яна бир маъноси „қаттиқ арслон“[5][7].

Мааҳеснинг унвонлари: „Ўлдирилганларнинг Жаноби“[8], „Ёввойи кўринадиган арслон“, „[қон билан қувонадиган“[3], „Пичоқнинг ҳукмдори“ ва „Оловли (қизил) худо“[6].

Тасвирлар

Мааҳес арслон бошли одам сифатида тасвирланган: баъзида у иккала қўлида пичоқ ушлаган, қўш тожли " пшент " ёки тож кийган " атеф "[9]. Баъзан Мааҳес Нефертум билан аниқланган ва унинг ёнида лотуслар гулдастаси ётарди[9]. Маахес асирларни ютиб юборувчи арслон сифатида ҳам тасвирланган.

Келиб чиқиши

Хемҳемет тожи билан Худо Апедемак. Нубиядаги Нага ибодатхонаси (Судан).

Мааҳес ҳақида биринчи ёзма эслатма Янги қироллик даврида пайдо бўлган[6]. Баъзи Мисршунослар Мааҳес чет эллик бўлган деб ҳисоблашади; ва ҳақиқатан ҳам у Нубия ва Мисрнинг Ғарбий чўлларида сиғинадиган арслон-худо Апедемак бўлиши мумкинлиги ҳақида баъзи далиллар мавжуд[10].

Маҳеснинг отаси Атум ёки Птаҳ[6] билан таништирилган қуёш худоси Ра ҳисобланган, онаси эса мушук маъбудаси Баст[3] (Қуйи Миср шофийи) ёки уруш маъбудаси Сехмет эди (Юқори Миср шофийи)[9]. Маахес Мисрнинг ҳимоячи худосига айланди ва Ранинг ўғли сифатида Ранинг тунги саёҳатида илон Апеп билан жанг қилган эди[6].

Арслон бошли худоларнинг кучининг атрибутлари фир’авнларнинг кучи билан боғлиқ деб ишонилади, шунинг учун келажакда арслонлар Мисрнинг ҳомийлари сифатида ҳурмат қилина бошладилар. Мисрда „шаҳзода“, „бошлиқ“, „куч“, „ҳукм“ каби сўзларни ёзишда „арслон“ иэроглифидан фойдаланилган[6].

Мисрликлар Мааҳесни уруш ва ноқулай об-ҳаво, лотус гуллари билан боғлашди ва шу билан бирга уни асирларни ютиб юборувчи сифатида қабул қилишди. Бу худо кўпинча иккала қўлда пичоқ билан тасвирланган. Унинг динининг асосий жойлари Қуйи Мисрда тўпланган: Тарем (Леонтопол) ва Бубастис (Пер-Баст). Юқори Мисрда эса ибодат маркази Афродитеполис эди. Кейинчалик юнон-рим даврида у Эдфу, Дендера, Филаэ, Нубия ва Ливия чўлидаги Баҳария каби воҳаларда ҳам ҳурматга сазовор бўлган[6].

Муқаддас ҳайвонлар

Хацҳепсут ибодатхонасида шер тасвирланган барелеф.

Тарем шаҳрининг ибодатхоналарида, улар Мааҳесга сиғиниб, бўйсундирилган арслонларни сақлаганлар. Мааҳес ибодатхонаси Баст ва Сехмет маъбудаларининг ибодатхоналари ёнида жойлашган эди[11]. Қадимги юнон тарихчиси Клавдий Элиан шундай ёзган:

" Мисрда арслонларга сиғинадилар ва уларнинг номи билан аталган шаҳар бор. (…) Арслонларнинг ибодатхоналари ва улар сайр қиладиган кўп жойлари бор; Уларга ҳар куни ҳўкиз гўшти бериларди (…) ва арслонлар Миср қўшиқлари садолари остида овқатланадилар ".

Шундай қилиб, Леонтополис шаҳрининг юнонча номи маълум бўлди.

Баъзида арслонларнинг мумиялари Мисрнинг юқори мартабали зодагонларининг қабрларида топила. Тахминларга кўра, улар, марҳумни кейинги ҳаёт бўйлаб саёҳатда ҳимоя қилишлари керак бўлган Мааҳесни рамзий қилади. Худди шу мақсадда худонинг ўзи кўринишидаги ҳайкалчалар-туморлар ҳам ишлатилган.

  • Туту
  • Шезму
  • Хонсу
  • Нефертум

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 В. Н. Топоров. Мифология. Статьи для мифологических энциклопедий. ЯСК, Знак, 2014 — 376-бет. 
  2. ↑ Мероэ: история, история культуры, язык древнего Судана. Изд-во "Наука", Главная ред. восточной лит-ры, 1977 — 118-бет. 
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Н. Н. Швец. Махес, Словарь египетской мифологии, М.: Центрполиграф, 2008. ИСБН 978-5-9524-3466-0. 
  4. ↑ Эрман, Адолф & Грапоw, Ҳерманн: Wöртербуч дер Аэгйптисчен Спраче., Им Ауфтраге дер Деуцчен Академиэн, Берлин: Академиэ Верлаг (1971), ИИ., п.12, ИИ., п.12
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 Луркер, Манфред.. Диcтионарй оф годс анд годдессес, девилс анд демонс. Лондон: Роутледге анд К. Паул, 1987. ИСБН 0710208774. 
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 „www.эгйптопедиа.инфо“. 2020-йил 29-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 5-май.
  7. ↑ эгйпт_диcтионарй.ҳтмл
  8. ↑ Луркер, оп.cит., п.215.
    Тҳе эпитҳет wас усед фор манй Эгйптиан годс: Тҳотҳ (cф. Эрик Ҳорнунг, Тҳе Сеcрет Лоре оф Эгйпт: Иц Импаcт он тҳе Wест, 2001, п.6), Wепwаwет (cф. Эгйпт: Темпле оф тҳе Wҳоле Wорлд : Студиэс ин Ҳоноур оф Жан Ассманн, Брилл 2003, ИСБН 90-04-13240-6, п.106), Сет (cф. Ҳомер Wиллиам Смитҳ, Ман анд Ҳис Годс, 1952 п.20) этc.
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 Алан W. Шортер. Тҳе Эгйптиан Годс: А Ҳандбоок. Роутледге, 1978 — 134-бет. ИСБН 0-7100-0037-5. 
  10. ↑ Энcйcлопæдиа Британниcа: А Неw Сурвей оф Универсал Кноwледге, 1956 — 54-бет. 
  11. ↑ cаролине сеаwригҳт. „Мааҳес, Анcиэнт Эгйптиан Год оф Wар анд Протеcтион“ (эн) (деадлинк). www.тҳекеэп.орг. 2015-йил 2-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 5-май. (Wайбаcк Мачине сайтида 2015-11-02 санасида архивланган)

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi