Makushi sahifasining manbasini koʻrish

{{Xalq bilgiqutisi}}
'''Makushi'''<ref>{{книга |автор= |заглавие=Народы и религии мира: Энциклопедия |оригинал= |ссылка=http://static.iea.ras.ru/books/narody_i_religii_mira_enciklopediya.pdf |викитека= |ответственный=Ин-т этнологии и антропологии им. Н. Н. Миклухо-Маклая Рос. Акад. Наук (Москва); Гл. ред. [[Тишков, Валерий Александрович|В. А. Тишков]]; Редкол.: [[Артемова, Ольга Юрьевна|О. Ю. Артемова]], [[Арутюнов, Сергей Александрович|С. А. Арутюнов]], [[Кожановский, Александр Николаевич|А. Н. Кожановский]], [[Макаревич, Владимир Михайлович|В. М. Макаревич]] (зам. гл. ред.), [[Попов, Владимир Александрович (этнограф)|В. А. Попов]], [[Пучков, Павел Иванович|П. И. Пучков]] (зам. гл. ред.), [[Ситнянский, Георгий Юрьевич|Г. Ю. Ситнянский]] |издание= |место=М. |издательство=[[Большая Российская энциклопедия (издательство)|Большая рос. энцикл.]] |год=1999 |том= |страницы=312 |столбцы= |страниц=928 |серия= |isbn=5-85270-155-6 |тираж=100000|ref= }}</ref> ({{lang-pt|Macuxi}}) — Shimoliy [[Braziliya]] ([[Rorayma|Rorayma shtati]]) va sharqiy [[Venesuela]] chegaralaridagi janubiy [[Gayana|Gayanada]] yashovchi mahalliy hindu xalqi. Ular ''makushi'', ''makoussi'', ''teueya'' va ''teveya'' deb ham ataladi.

== Tili ==
Makushilar [[Indeys tillari|Karib havzasi oilasiga]] kiruvchi makushi-kapon kichik guruhiga mansub makushi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.ethnologue.com/language/mbc|title=Macushi|publisher=Ethnologue|lang=en|accessdate=2019-08-03}}</ref> tilida gaplashadi. Mintaqaga nazar tashlansa, odamlar mahalliy tillarda, yaʼni Braziliyada portugalcha, Venesuelada ispancha va Gayanada inglizcha ham gapirishlari mumkin. Makushi tili [[Lotin alifbosi|lotin yozuvidan]] foydalanadi. Injilning Yangi Ahdi [[1996|1996-yilda]] makushi tiliga tarjima qilingan.

== Madaniyati ==
Makushilar yoʻllar va soʻqmoqlar orqali birlashgan qishloqlarda yashaydi. Qishloqlardagi uylar markaziy hovli atrofida quriladi. Turmush qurgan makushi ayoli oʻzining qizlik oilasi yashaydigan qishloqda qoladi. Makushilar sulolasida qaynota katta rol oʻynaydi.

Ogʻzaki yetib kelgan rivoyatda makushilar [[olov]]ni yaratgan quyosh bolalarining avlodlari sifatida tasvirlanadi. Bundan tashqari, ular ''Vashaku (makushicha Washacá)''ni, yaʼni hayot daraxtini kashf qilganiga ishonishadi. Makushilar ''stkaton'' deb ataluvchi hayotiy tamoyilga ishonadi va ular buning quyosh bilan bevosita bogʻliq ekaniga eʼtiqod qilishadi.

Makushilarning bir nechta epik qahramonlari bor, jumladan:

* '''Makuniema''' (''Makunayma'') — qahramon, makushi xalqining yaratuvchisi. Uning ismi „u tunda ishlaydi“ maʼnosini anglatadi.
* '''Insikiran''' (shuningdek, Pia, ''Insikiran'' nomi bilan ham tanilgan) Makunyemaning ukasi.
* '''Kanaima''' (''Canaima'') ''-'' odamlarni qul qiladigan, ularni xavfli hayvonlarga aylantiradigan yoki gʻazab bilan oʻldirishga majbur qiladigan yovuz ruh. Baʼzi qotillar oʻz tanalarini qul qilish uchun giyohvand moddalar yoki maxsus marosimlar orqali Kanaymani maxsus marosimlar orqali chaqirishgan<ref>{{veb manbasi|url=http://www.native-languages.org/macushi-legends.htm|title=Macushi Myths and Legends (Makushi, Makusi, Macusi)|publisher=www.native-languages.org|accessdate=2019-08-03}}</ref>


== Tarixi ==
[[Fayl:Guyana_dance_2002_11_23.jpg|thumb| Toplar raqsga tushmoqda]]
[[Iyezuitlar|Iyezuit]] missioneri boʻlgan Cuthbert Carey-Elves [[1909|1909-yilda]] Gayananing Rupununi mintaqasiga joylashib, makushilar bilan birga 23 yildan ortiq yashab, ularning tilini oʻrgandi.

[[:ru:XVIII_век|XVIII]] asrda yevropalik mustamlakachilar Makushilar hududini bosib olib, yangi fermalar va qishloqlar tashkil etib, makushilarni koʻchishga majbur qilgan.

Braziliya hukumati makushilar uchun maktablar va shifoxonalar qurib berdi. [[2005]]-yildan esa ular butun Braziliya boʻylab oʻzlarining yer huquqlarini tan olish uchun tashviqot kampaniyasi olib bormoqda. Ayrim makushilar juda oʻqimishli. Joenia Uapishana ([[Portugal tili|port]]. ''Joenia Vapixana)'' Braziliya Oliy Federal Tribunalida nutq soʻzlagan birinchi hindu yuristi boʻldi.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
[[Turkum:Braziliyadagi etnik guruhlar]]