Malik Muhammad Xon
Малик Муҳаммадхон Бокунинг иккинчи хони ва Мирзо Муҳаммадхоннинг ўғли эди.
| Малик Муҳаммад Хон | |
|---|---|
| Салтанат | 1768-1784-й.й. |
| Ўтмишдоши | Мирза Муҳаммад Хон И |
| Давомчиси | Мирза Муҳаммад Хон ИИ |
| Туғилиши |
1736-й.й. Боку |
| Вафоти |
1784-й. Нажаф |
| Турмуш ўртоғи | Хадижа Бика |
| Отаси | Мирза Муҳаммад Хон И |
| Онаси | Ҳусайн хон Рудбарнинг қизи |
| Дини | Шиалик |
Ҳукмронлик
Мирзо Муҳаммаднинг тўнғич ўғли ва Ҳусайнхон Рудбарнинг набираси эди. Кейинчалик у Фатали хоннинг куёви бўлди. У 1765-йилдан отасининг номидан ҳукмронлик қилган ва амалда Қуба хонлигининг вассали эди. Фатали хон 1766-йилда Дарбанд хонлигига бостириб кирганида, унинг хони Муҳаммад Ҳусайнхонни асирга олиб, кўзини кўр қилиб, ўғли Али билан Бокуга жўнатади ва Малик Муҳаммадга уларни гаровда сақлашни буюради.
У Самуэл Гмелин томонидан ўта шафқациз ҳукмдор сифатида тасвирланган[1]. Гарчи озарбайжонлик тарихчи Марзия Исғандарованинг фикрича, 1770-йилда Самуил нефт конларини кўздан кечираётганида, хоннинг ундан шубҳаланиб, бир марта “Россияда бегона одамга шундай қилишига рухсат беришармиди?” дегани сабаб бўлиши мумкин. Шомуилга ҳатто шаҳар деворлари ичида қолиш ва шаҳар қудуқларидан сув ичиш ҳам ман этилди. Самуилнинг сўзларига кўра, Қуба армияси контингенти Саройда гарнизон қилган эди[2].
Фатали хон Шамахига бостириб кириб, Оғасихонни зўрлик билан тахтдан ағдаргандан сўнг, Авар хони (нуцал) Муҳаммад ИВ ва Шаки хони Муҳаммадҳусайнхонлар кучларини бирлаштириб, Фаталий хонга ҳужум қиладилар. Жанг иттифоқчи кучлар учун фалокатли бўлди, жангда Авар хони укаси ва жиянини йўқотди[3]. Бироқ 1774-йилда Муҳаммад Оғасихонни Ширвон тахтга тиклади ва Қуба хонлиги қўшинларига қарши чиқди. Малик Муҳаммад ўз қўшинларини жангга қўшиб, нуцални мағлуб этиб, уни музокарага чақириб, кейин ўлдирган.
Бу хоинона ҳаракат Кавказ ҳукмдорларини ғазаблантирди. Улар Фаталихонга қарши ўз кучларини бирлаштирдилар. Янги бақувват авар нуцал Умма В ва Кайтаг уцми Амир Ҳамза катта-кичик Доғистон ҳукмдорларини йиғиб, Қорабоғ хонлигидан (Иброҳим Халилхон Ума Внинг ўғли эди) қўшимча кучлар билан Қубага бостириб киришди. 1774-йилда Худот яқинида Гавдушон текислигидаги жанг Фаталихонга оғир зарба бўлди. Амир Ҳамза Боку атрофига бостириб кирди ва бир йил ичида Қайтагга қайтиб келди.
У 1779-йилда Фаталий томонидан сулҳ музокаралари учун Қорабоғга юборилган ва у ерда Иброҳимхалил хон томонидан ҳибсга олинган. Бироқ Фаталийнинг жазо гуруҳлари ҳаракатларидан сўнг 1781-йилда озод қилинади.
Вафоти
Озодликка чиққач, Маккага ҳаж сафарига кетади ва 11 ёшли ўғли Мирзо Муҳаммадни Бокуга мас’ул этиб тайинлади. Аммо у 1784-йилда Нажафга яқин йўлда вафот этган. Бакихоновнинг ёзишича, у Карбалода дафн этилган[4].
Манбалар
- ↑ Искендерова М.С. Тҳе Баку Кҳанате, Баку: Çаşıоğлу, 1999, п.76 (ин Руссиан)
- ↑ Мустафазадä, Тофиқ Тейюбоğлу. Қуба ханлığı, А.А. Бакıханов адıна Тарих İнституту. (Азербаижани), Бакı: Элм, 2005 — 103-бет. ИСБН 5806617475. ОCЛC 63530563.
- ↑ Левиатов В.Н. Эссайс фром тҳе ҳисторй оф Азербаижан ин тҳе ХВИИИ cентурй. – Б.: АН АССР, 1948. пп. 132–133 (ин Руссиан)
- ↑ А., БЕРЗҲЕ. АКТЙ, СОБРАННЕ КАВКАЗСКОЖ АРҲЕОГРАФИCҲЕСКОЖ КОМИССИЭЖ ТОМ 5 CҲАСТ 1.. [С.л.]: БООК ОН ДЕМАНД ЛТД, 2014 — 1119-бет. ИСБН 978-5458678100. ОCЛC 972599590.