Mamluk

Мамлук (араб. эгалик қилинадиган киши) – қул ; синоними абд; туғма қулдан фарқли равишда фақат қўлга киритилган қул. Қур’онда бир марта абд мамлук (16:75/77) шаклида учрайди. Мамлуклар деб ҳарбий қўшинда хизмат қилувчи қул-жангчилар аталган. Улар кўпинча юқори ҳарбий лавозимларни эгаллаб, бу билан ҳатто озодликка ҳам эришганлар. 9-асрдан ғулом (ўсмир, қул-жангчи) сўзининг синоними сифатида, лекин одатда оқ танли ғуломларга нисбатан қўлланган; 12-13-асрларда Мамлук атамаси Сурия ва Мисрда ғулом истилоҳини сиқиб чиқарган. Айюбийларда хизмат қилган Мамлук амирлари 1250 йилда Мисрда ҳокимиятни қўлга олдилар ва Миср мамлук султонлигига асос солдилар. 1250-1382 йилларда ҳукмронлик қилган султонлар Мамлукларнинг Баҳрий сулоласига мансуб; Буржий Мамлуклари (1382-1517) ўзаро қон-қариндошлик ришталари билан боғланмаганлар, улар гуруҳбозлик асосида бирлашганлар. Бутун мана шу давр мобайнида қуллардан чиққан султонлар ўз қўшинларини Мамлуклар – турклар ва кавказликлардан тўлдирганлар. Усмонийлар томонидан Миср босиб олингач (1517-йил), Мамлуклар мамлакатнинг ҳарбий мулкдор юқори табақаси сифатида сақланиб қолган; Истанбулдан тайинланадиган подшо мамлакатни мамлук амирларидан ташкил топган кенгаш ёрдамида бошқарган. 1805 ва 1811-йилларда турк лашкарбошиси, асли албанлардан бўлган Муҳаммад Али Қоҳирада мамлукларнинг барча раҳбарларини қириб ташлаган.

Адабиётлар

• Нажмиддинов Ж., Каримов Ж., Турдиева Д.. Диншунослик. Қомусий луғат. Имом Бухорий халқаро маркази нашриёти, 2017 — 480-бет. ИСБН 978-9943-5105-3-1.