Manbashunoslik
Манбашунослик — тарихий манбалар ва маданий ҳодиса сифатидаги ёрдамчи фандир. Манбашунослик махсус илмий фан сифатида ХИХ асрда шаклланди.
Мавзу ва усул
Манбашуносликнинг ўрганиш об`екти тарихий манбалардир. Об’ект масаласи билан деярли ҳеч қандай муҳокама бўлмади. Фанни ўрганиш предметига келсак, фанда унинг таърифи билан боғлиқ баъзи қийинчиликлар пайдо бўлди.
20-йилларда. ХХ аср мавзу - бу манбани илмий амалиёт ва билимга жалб қилиш имконияти (яъни, манба асосида қандай хулосалар чиқариш мумкин) деб ҳисобланган.
1930-йилларда С. Н. Валк (1887-1975) „Буюк Совет Энциклопедиясида“ мавзу тушунчасини шакллантирди — ҳужжатнинг умумий таълимоти . Валк илк бор „умумий манбашунослик“ атамасини қўллаган ва унинг бошқа фанлардан фарқини ўрганиш предмети тушунчаси орқали қайд этган.
1960-йилларда кўплаб назарий мунозараларнинг муҳим масалаларидан бири яна манбашунослик предметини аниқлаш масаласига айланди.
Манбашунослик — бу сўзнинг кенг маъносида маданият билан, яъни инсон томонидан яратилган барча нарсалар билан боғлиқ фан. Кейин тарихий манба маданият ҳодисаси, демак, турли гуманитар фанларнинг ўрганиш об’екти сифатида қаралади. Шундай қилиб, манбашунослик туфайли фанлар ва фанлараро тадқиқотлар интеграцияси учун асос яратилади. Манбашунослик фанлараро хусусиятга эга, яъни у гуманитар фанлар бўйича мутахассис тайёрлашда фундаментал фанлардан бири ўрнини эгаллайди.
Манбашунослик тарихи
ХВИИИ аср — ХИХ асрнинг биринчи ярмида манбашунослик.
Манбашуносликнинг илмий фан сифатида шаклланиши ХВИИИ асрнинг иккинчи чорагида бошланган. ва каби номлар билан боғланган. В. Н. Татишчев , М. Б. Ломоносов , Г. Ф. Миллер , А. Л. Шлозер . Аммо манбашуносликнинг мустақил илмий фанга айланиши ХИХ асрнинг охирги учдан бирида содир бўлади, чунки шундан кейингина тадқиқот объекти ва предмети аниқланади, методология ишлаб чиқилади ва концептуал аппарат ривожланади.
ХВИИИ аср 2-ярми — ХИХ аср бошларида манбашунослик.
ХВИИИ асрнинг иккинчи ярми — ХИХ аср бошларида. Тарихий манбаларга мустақил тадқиқот об’экти сифатида қараш анъанаси асос солинган. Бу олимларнинг тарихий янгиликларни ўрганиш ва ҳужжатларни нашр этишда танқидий ёндашиш тамойилларини ишлаб чиқишга интилишида намоён бўлди.
ХИХ асрнинг иккинчи ярмида. Мустақил фан соҳаси сифатида манбашунослик шаклланди, бунга 1840-йилларнинг ўрталарида тарих фанида содир бўлган воқеалар сабаб бўлди. Услубий инқилоб ва С каби олимларнинг асарлари. М. Соловёв, К. Н. Безузҳева-Рюмин, В. О. Ключевский, Д. И. Самоквасов, С. Ф. Платонов ва бошқалар.
Яна қаранг
Адабиётлар
- Беленкий И. Л. Совет тарих фанининг назарий манбашунослиги муаммоларини ишлаб чиқиш (1960-1984). М., 1985 йил.
- Бернҳеим Э. Тарих фанига кириш. СПб., 1908 йил.
- Бестужев-Рюмин К. Э. Тарихий тадқиқотлар усуллари тўғрисида // Халқ таълими вазирлиги журнали . 1887 йил. Феврал.
- Библия В. С. Тарихий факт ҳақиқатнинг бир қисми сифатида (мантиқий эслатмалар) // Манбашунослик: назарий ва услубий муаммолар. М., 1969 йил.
- Валк С. Н. Тарих ва манбашуносликка оид танланган асарлар. СПб., 2000 йил.
- Варшавчик М. А. Тарихий ва партиявий манбашунослик: назария, методология, методлар. М., 1984 йил.
- Гуревич А. Я. Тарихий факт нима? // Манбашунослик: назарий ва услубий муаммолар. М., 1969. С. 59-88.
- Иванов Г. М. Тарихий манба ва тарихий билим. Томск, 1973 йил.
- Иванов Г. М. Тарихий билишнинг услубий муаммолари. М., 1981 йил.
- Иконников В. С. Рус тарихшунослиги тажрибаси: 2 жилдда. Санкт-Петербург, 2007 йил.
- ХХ асрда Россияда тарих фани ва тарих методологияси: Академик А. С. Лаппо-Данилевский таваллудининг 140 йиллиги муносабати билан. СПб., 2003 йил.
- Источниковедени / М. Ф. Румянцева, А. Ю. Володин // Буюк рус энциклопедияси : [35 тоннада] / Ч. эд. Ю. С. Осипов . — М. : Буюк рус энсиклопедияси, 2004-2017.
- Замонавий тарихнинг манбаларини ўрганиш / Эд. А. К. Соколова [прок. нафақа]. М., 2004 йил.
- Ключевский В. О. Россия тарихининг манбалари / В. О. Ключевский // Асарлар: 9 жилдда М., 1989 йил.
- Ковалченко И. И. Ахборот таълимоти нуқтаи назаридан тарихий манба // СССР тарихи. 1982 йил. 3-сон.
- Ковалченко ИД Тарихий тадқиқот усуллари. Москва: Наука, 1987 йил.
- Коломицев ВФ Тарих методикаси. М., 2000 йил.
- Коялович М. О. Тарихий ёдгорликлар ва илмий ёзувларга кўра рус ўзини ўзи англаш тарихи. Минск, 1997 йил.
- Курносов А. А. Манба турларининг табиати масаласига // Миллий тарихнинг манбашунослиги. М., 1977 йил.
- Малинов А. Александр Лаппо-Данилевский: тарихчи ва файласуф. СПб., 2001 йил.
- Медушевская О. М. ХИХ-ХХ асрларда манбашунослик тарихи. М., 1988 йил.
- Медушушская О. М. Илмий-педагогик йўналиш манбасини ўрганиш: гуманитар билим қатъий фан сифатида // Тарих ва архив институтининг манбашунослик илмий-педагогик мактаби. М., 2001. С. 8-32.
- Медушовская О. М. Манбашуносликнинг тузилиши // Манбашунослик: назария, тарих, метод. Россия тарихининг манбалари. М., 1998. С. 127-151.
- Медушушская О. М. 20-йиллар — 30-йилларнинг бошлари Совет тарихшунослигида манбашуносликнинг назарий муаммолари // Манбашунослик: назарий ва услубий муаммолар. М., 1969. С. 171-194.
- Манбашунослик бўйича янги дарслик: экспертлар нуқтаи назари // Ички архивлар . 1999 йил. № 5.
- Покровский Н. Н. ХХ асрдаги Россия тарихининг манбаларини ўрганиш муаммолари // Ижтимоий фанлар ва замонавийлик . 1997. Но 3.С. 94-105.
- Попов А. ДА. Рус православ диаспораси тарихига оид манбаларнинг таснифи // Чет элдаги руслар — маънавий-маданий ҳодиса: Халқаро мақолалар тўплами ["Россия диаспораси — маънавий-маданий ҳодиса" ИИ Халқаро илмий конференция материаллари, Москва, 25 май — 26, 2006]. — М .: Москва таълим академияси Наталя Нестерова, 2008. — С. 94-96
- Попов А. ДА. Америка қитъасидаги рус православ черкови: тарихшунослик ва манбалар // Макариэв ўқишлари: Х халқаро конференция материаллари (2015 йил 25-27 ноябр) / Эд. эд. А. П. Адлйкова. — Горно-Алтайск: РИО ГАГУ, 2015. — С. 254-272
- Попов А. В. Метрополитан эвлогиясининг хотиралари чет элдаги рус православлари тарихига оид манба сифатида // Архивчининг хабарномаси . — 2006. — Но 2-3 (92-93). — С. 157-175
- Попов А. ДА. Черков даврий нашрлари // Янги журнал . = Янги шарҳ. — Ню Ёрк. — 2004 йил — 236-сон. — С. 191-213
- Попов А. ДА. Россия хорижий иэрархлари ва руҳонийларининг хотиралари // Янги журнал = Янги шарҳ. — Ню Ёрк. — 2005 йил — 240-сон. — С. 234-275
- Пронштеин А. П. Тарихий тадқиқот назарияси ва методологияси масалалари. М., 1986 йил.
- Пронштеин А. П. Россияда манбаларни ўрганиш. феодализм даври. Ростов-Дон, 1989 йил.
- Пронштеин А. П. Россияда манбаларни ўрганиш. капитализм даври. Ростов университети нашриёти, 1991. 669 б.
- Пронштеин А. П. Тарихий манбаларни ўрганиш методологияси. Ростов-на-Дону, 1976 йил.
- Пронштеин А. П. А. С. Лаппо-Данилевскийнинг „Тарих методологияси“ асарида тарихий манбаларни ўрганиш назарияси ва усуллари // Миллий тарихнинг манбашунослиги. 1989. М., 1989 йил.
- Тарихчи ва мафкуравий конюнктуранинг касбий маҳорати: Совет тарихида манбашунослик муаммолари. М., 1994 йил.
- Пушкарев Л. Н. Рус тарихидаги рус ёзма манбаларининг таснифи. М., 1975 йил.
- Пушкарев Л. Н. Рус тарихидаги рус ёзма манбаларининг таснифи. Москва: Наука, 1975 йил.
- Румянцева М. Ф. Тарих назарияси. М., 2002 йил.
- Русина Ю. А. А. С. Лаппо-Данилевскийнинг илмий мероси (манбашунослик назарияси ва методологияси масаласига) // Ҳужжат. Архив. Ҳикоя. Замонавийлик. Екатеринбург, 2002. Нашр. 2. С. 246-263.
- Русина Ю. А. Манбашунослик методологияси [прок. нафақа]. Экатеринбург, 2015 йил.
- Самоквасов Д. Я. Қадимги рус ҳуқуқи ёдгорликлари. 1-қисм. / Д. Я. Самоквасов. — М .: Император Москва университетининг босмахонаси, 1908 йил.
- Тартаковский А. Г. Манбаларнинг ижтимоий функциялари манбашуносликнинг методологик муаммоси сифатида // СССР тарихи. 1983 йил. 3-сон.
- Фарсобин В. В. Манбашунослик ва унинг усули. М, 1989 йил.
- Шмидт С. О. А. С. Лаппо-Данилевский даврлар бўйида // Тарихчининг йўли: Манбашунослик ва тарихшунослик бўйича танланган асарлар. М., 1997. С. 167-176.
- Шмидт С. О. Тарихий манбаларни таснифлаш тўғрисида // Тарихчининг йўли: манбашунослик ва тарихшуносликка оид танланган асарлар. М., 1997. С. 73 — 92.