Mandvi

Мандви
Мандви
	шаҳарча
Мамлакат	Ҳиндистон
Штат	Гужарат
Туман	Кутч
Асос солинган	1580
Маркази баландлиги	15 м
Аҳолиси (2011)	51 376
Зичлиги	ауто киши/км2
Телефон коди	2834
Почта индекс(лар)и	370465
Автомобил коди	ГЖ-12

Мандви — Ҳиндистоннинг Гужарат штатидаги Кутч туманида жойлашган пляж шаҳарчаси. Бу бир вақтлар минтақанинг йирик порти ва Кутч штатининг Маҳарао (қироли) учун ёзги дам олиш маскани бўлган. Қадимги шаҳар қал’а девори билан ўралган ва қал’а деворининг қолдиқлари ҳозирга қадар сақланиб қолган. Шаҳарда тўрт юз йиллик кемасозлик саноати мавжуд бўлиб, у ҳали ҳам фаолият юритади ва ёғоч кеманинг бир тури бўлган дҳов кемаси ҳали ҳам ишлаб чиқарилади.

Қал’а

Мандви қал’аси 1549-йилда Раошри Бҳармалжи томонидан қурилган. Унинг узунлиги саккиз км, кенглиги 2,7 метр ва баландлиги уч метр бўлиб, бешта дарвозаси, учта деразаси ва еттита қал’аси (котҳа) мавжуд бўлган. 1978-йилда Мандви муниципалитети қал’ани сақлаб қолиш шарти билан ҳудудни топширади. Кейинчалик 1992-йилда муниципалитет ерни бўшатиш учун 290 метр деворни бузишга қарор қилади, аммо фуқаролар бунга қарши чиқади. Апелляция 1993-йилда рад этилган ва ғарбий томоннинг 300 метр узунликдаги девори 1993-йилда бузиб ташланган. 1999-йилда давлат археология департаменти томонидан уни қўриқланадиган ёдгорлик деб эълон қилиш мақсадида ҳужжатларни кўриб чиқилади. Қал’анинг ҳолати баҳолангандан сўнг, суд 2001-йилда қал’ани бузиш бўйича шикоятларни рад этади. Қўриқланадиган ёдгорлик сифатида сақланиб қолган тўртта дарвоза ва олтита қал’адан ташқари қал’а девори икки босқичда бузиб ташланган^[1].

Географияси

Мандви — порт шаҳри бўлиб, қуйидаги координатада жойлашган: 22°49′Н 69°22′Э / 22.81°Н 69.36°Э / 22.81; 69.36. У Рукмавати дарёси Кутч кўрфази билан учрашадиган жойда ўрин олган. Бҳуждан тахминан 56 км жанубда, асосий мегаполис Аҳмадободдан 446 км узоқликда жой олган. Мандвида темир йўл транспорти йўқлиги сабабли, энг яқин жамоат аэропорти ва темир йўл стансияси Бҳуж ҳисобланади.

Иқлими

Ҳудуддаги иқлим тропик. Мандвида ёз қишга қараганда анча ёмғирли кечади. Кöппен ва Гейгер иқлими тавсифига кўра, бу иқлим Аw деб таснифланади. Мандвида ўртача ҳарорат 27,4 °C ни ташкил этади. Бир йилда ўртача ёғингарчилик 1539 ммни ташкил қилади.

Тарихи

Мандви шаҳрига 1580-йилда Кутч давлати раҳбари Рао Хенгаржи И томонидан асос солинган.

Мандви шаҳри бу ерда яшаган Саге Мандавя (Маҳабҳарата ҳикояси) шарафига номланган. У АМ БАБА номи билан ҳам танилган.
1497-йилда португалиялик тадқиқотчи Васко да Гама Европадан Ҳиндистонга денгиз йўлини кашф қилганида, унга йўл кўрсатиш учун ёнида гужаратлик ҳизматкори бўлган. Денгизчи Канжи Малам қўмондонни Африканинг шарқий соҳилидаги Малинди шаҳридан Каликутга олиб боради. Малам кемасозлик маркази Мандвидан келган эди. Тарихчилар денгизчининг кимлиги борасида турлича фикр юритиб, уни насроний ва гужаратлик деб аташган. Немис ёзувчиси Юстуснинг айтишича, бу Малам (Харва) ва у Васко билан бирга келган ҳинду гужарати эди. Италиялик тадқиқотчи Синтҳиа Салвадори ҳам Васко да Гамага Ҳиндистон йўлини кўрсатган инсон Малам деган хулосага келади. Салвадори бу ҳақда Гужаратдаги одамлар билан мулоқотда бўлганидан сўнг ёзилган „Биз Дҳоwсга келдик“ асарида шундай фикр билдирган: Маламнинг Васко экспедициясидаги роли тарихчилар томонидан эътибордан четда қолган^[2].
Кутч Гуржар Кшатрияларнинг йилномаларига кўра, аҳоли жамиятининг кўплаб уруғлари, хусусан, Гоҳил, Бҳатти, Жетва, Соланки, Ратҳод уруғлари, шунингдек, Висавария брахманлари милоддан аввалги ХВ-ХВИ асрларда Мандвига, Дҳанетидан кўчиб кетишган^[3].
Шаҳарнинг ташкил топиши ХВИ аср охирига (милодий 1581-йил) тўғри келади ва Кутчнинг биринчи Жадежа ҳукмдори Рао Кҳенгаржи И ҳисобланади.
ХВИИИ асрда Мандви савдогарлари биргаликда Шарқий Африка, Малабар соҳиллари ва Форс кўрфази билан савдо қилувчи 400 та кемадан иборат флотга эгалик қилишган. ХИХ аср бошларида у Малва, Марвар ва Синд билан ички савдо алоқалари учун асосий кириш порти вазифасини бажарган.
Мандви икки савдо йўлининг чорраҳасида бўлган, булар: денгиз зираворлари савдо йўли ва чўл туя карвон йўли бўлиб, муҳим савдо маркази вазифасини ўтаган.
Мандви дастлаб баландлиги тахминан 8 м ва кенглиги 1,2 м бўлган қал’а деворига эга бўлган мустаҳкам шаҳар эди. Қал’анинг бир нечта дарвозалари ва 25 та қал’аси бўлган; аммо ҳозирги вақтда деворнинг катта қисми бузиб ташланган. Жануби-ғарбий тарафдаги қал’а энг каттаси бўлиб, маёқ вазифасини бажарган.
Денгиз савдосининг гуллаб-яшнаган даврида, қайиқлар пайдо бўлгунга қадар, Мандви бой ва гуллаб-яшнаган шаҳар бўлган, экспортдан импортга қараганда тўрт баравар кўп даромад олган. Бу бойлик бўйича пойтахт Бҳуждан ўзиб кетган Кутч давлатининг даромад келтирувчи маркази ҳисобланган. Маҳаллий ижтимоий етакчи доктор Манубхай Пандхи кема қуриш санъати ҳақида ёзиб олган ва ҳозирда Мумбайдаги Уэлс шаҳзодаси музейида (www.бомбаймусеум.орг) сақланувчи эски ҳужжатлар орасида сақланади.
Ҳиндистоннинг энг йирик портларининг аксарияти европаликлар, айниқса португаллар томонидан назорат қилинганлиги сабабли, ҳатто бобурийлар ҳам Кутч Маҳараосларини жуда ҳурмат қилишган, чунки улар экспорт, импорт ва Маккага зиёрат қилиш учун Мандви портига муҳтож эдилар.
1960-йил ўн йиллигида Дабелини бу ерда Кешавжи Габҳа Чудасамани (Малам) (Харва) ихтиро қилгани айтилади.

Демографияси

Мандвида 51 000 га яқин аҳоли истиқомат қилади. Улар асосан Браҳминлар, Чаран (Гадҳави), Браҳмкшатрия, Бҳанушали, Бҳаталас, Харвас, Лоҳанас, Маҳешвари, Давуди Боҳра, Мусулмонлар ва Жайнлар, Кандои, Патидар, Мистлардир.

Мандви ҳақиқий Гужарат, Кутчи маданиятини ўзида мужассам этган ноёб шаҳарчадир. Мандви, шунингдек, қўшни Нагалпур ва Моти Раян қишлоқларини ҳам ўз ичига олади. Мандви савдогарлар ва денгизчилар шаҳри бўлиб, иккаласи ҳам бир-биридан манфаатдор.

Мандвида Хенгаржи ИИИ томонидан қурилган Лал Бунгалов / Арихант Бунгалови бор эди. Бу саройни қуриш учун 16 йил вақт кетган. Ноёб архитектурага эга бино 5 та қаватда жойлашган 55 та хонадан иборат бўлган, шифтлари ёғочдан қилинган. Лал Бунгалов мерос обекти бўлган ва ҳозирда Санкет Шаҳга тегишли. 2011-2012-йилларда бузиб ташланган. Эндиликда янги қурилган савдо ва турар-жой мажмуаси ҳисобланади.

Мандви 2001-йилги Гужарат зилзиласида катта зиён кўрган шаҳарлардан бири ҳисобланади.

Таниқли ижтимоий ишчи доктор Чҳоталал Ж. Меҳта (1911-1982) ва унинг укаси доктор Прабҳудас Ж. Меҳта (1925-1959) 1950-йилда Кутч туманида биринчи бепул сил касалхонасини, кар ва соқов болалар мактабини ҳамда 1000-чи мактабни очадилар. Хирабен Меҳта (1916-2011) биринчи марта Баал Мандир ва Бҳагини Мандалнинг фаолиятини бошлаган.

Таниқли шахслар

Саноат тармоқлари

Мандвидаги саноатнинг аксарияти табиатан кичик миқёсда, асосан, бентонит қазиб олиш, ёғ ишлаб чиқариш, балиқ овлаш, анъанавий кемасозлик, пахта маҳсулотлари ва маиший Бандҳани, шунингдек, ширинликлар ва фаршон ишлаб чиқариш каби озиқ-овқат маҳсулотлари саноатини ўз ичига олади.

Дам олиш манзилгоҳлари

Мандви йил давомида жуда ёқимли иқлимга эга бўлиб, бир вақтлар Кутч маҳаражаларининг (шоҳларнинг) ёзги дам олиш маскани бўлган.

Мандвидаги Сваминараян ибодатхонаси: Бу ибодатхона янги қурилган, аммо эски ва ҳақиқий ибодатхона асосий шаҳарда жойлашган, у тахминан 157 ёшда. Янги Сваминараян ибодатхонаси Мандви — Налиянинг асосий йўлида жойлашган.
Харва на Мама ибодатхонаси: Хануман сут заводи яқинида жойлашган, Харва кастаси учун бунёд этилган ибодатхона.
Шитла Мата ибодатхонаси: Шитла ибодатхонасининг асосий биноси. У Лайжа йўлида жойлашган. Айни пайтда кўлнинг бир томонида ибодатхона рўпарасида пиёдалар йўли қурилмоқда.
Ашапура Мата ибодатхонаси: Мандвининг Лайжа шаҳарчасида жойлашган.
Шивмасту Самавсаран Жаин Тиртҳ, Мандви қишлоғида жойлашган
Шри Амбе Дҳам ибодатхонаси Годҳра, Мандви қишлоғида жойлашган
Мандви порти: Мандви порти кемаларга юк юклаш ва юкларни тушириш амалга ошириладиган порт. Бир вақтлар, милодий ХВИИИ аср охири ва ХИХ аср бошларида Мандви Ҳиндистоннинг энг катта ва энг гавжум портларидан бири эди. Ўрта Осиёдан Африканинг ғарбий қирғоқлари ва Ҳиндистонгача тарқалган денгиз ва қуруқлик савдосининг марказида Уммон, Мандви ва Панжоб ҳамда Синднинг ички қисми ўртасидаги учбурчак савдо йўлининг асосий нуқтаси бўлган^[4].
Анъанавий кема қурилиши: Мандви шунингдек, 400 йиллик кема қуриш марказидир. Бу ерда қурилган кемалар Англияга қадар сузиб бориб, қайтиб келарди. Бугунги кунда ҳам уста дурадгорлар анъанавий техникада балиқ овлаш қайиқларини ясашади.
Рукмавати дарёси: Мандви шаҳридаги дарё, Мандви шаҳри ва Салая оралиғида оқиб ўтади.
Рукмавати кўприги: Рукмавати дарёсидаги кўприк 1883-йилда қурилган; у бугунги кунда Ҳиндистонда мавжуд бўлган энг узун тузилмадир. Ушбу кўприк Местри жамоасига мансуб Чандиялик Вишрам Карман Чавда томонидан қурилган^[5]^[6].
Чироқ уйи: бу иншоот зилзиладан кейин қурилган.
Топансар кўли: Шаҳарнинг қоқ марказида жойлашган бу кўл муҳим диққатга сазовор жой ҳисобланади. Ҳар йили қишда минглаб Сеагуллар бу ерга ташриф буюради.
Умумий ҳаммом тизими „КУЙДИ“, Талав дарвозаси.
Бандҳни бозори: Мандви ўзининг Бандҳани (бўёқ) ва бошқа қишлоқ ҳунармандчилиги буюмларини ишлаб чиқариши билан машҳур.
Каси Вишванатҳ пляжи: Бу Мандви яқинидаги яна бир пляж. У ўз номини яқин атрофдаги Шив ибодатхонасидан олган.
Равалпеэр ибодатхонаси ва пляжи: 1819-йилда (Самват 1876) Сет Сундаржи ва Жетҳа Шивжи томонидан қайта қурилган Равал Пир учун муқаддас ибодатхона мавжуд. Ўн тўртинчи асрда онасининг қўлидаги қабариқдан туғилгани айтилган Равал Дҳинодҳар тепаликларида Дҳорамнатҳ диндорларини безовта қилган бир қанча мусулмон миссионерларини Жахаудан йўқотиши билан ном қозонади. Яқин атрофда пляж ҳам бор. Бу жой Мандви шаҳридан тахминан 6 км узоқликда жойлашган.

Галерея

Вижай Вилас саройи
Шри Сваминараян ибодатхонаси, Мандви
Шямжи Кришна Варма Кранти Тирт
Мандви қал’аси
Топансар кўли
Рухмавати кўприги, Мандави
Шамол тегирмонлари
Мандви пляжи
Мандави пляжида қуёш ботиши

Овқатлари

Мандвидаги машҳур озиқ-овқат маҳсулотлари Мандвида ихтиро қилинган ҳамда Гужарат ва Махараштра бўйлаб тарқалган Дабели ҳисобланади. Бундан ташқари, сўнгги 8-10 йил ичида турли хил овқатлар, масалан Панжоб, жанубий ҳинд, хитой таомларини ҳам осонгина топиш имконияти пайдо бўлди. Хари Даар, Тосс ва бошқалар ҳам Азад Чоwк яқинида жойлашган бўлиб жуда машҳур. Мандвида яхши гужарати таомлари ҳам мавжуд. Шаҳарда 20 дан ортиқ кичик ва катта овқатланиш заллари ҳамда ресторанлар фаолият юритади.

Манбалар

↑ „500-еар-олд Мандви форт беинг демолишед ин Кутч“. Тҳе Тимес оф Индиа (2001-йил 29-октябр). Қаралди: 2015-йил 1-феврал.
↑ „Кутчи саилор шоwед Васcо да wай | Индиа Неwс - Тимес оф Индиа“. Тҳе Тимес оф Индиа.
↑ Кадиа Кшатрия Итиҳас бй Нутан Пракашан: 1897
↑ „Мандви - Онcе Упон а Порт...“ (эн-УС). Ливе Ҳисторй Индиа. Қаралди: 2021-йил 18-май.
↑ Нанжи Бапа ни Нондҳ-потҳи публишед ин Гужарати ин еар 1999 фром Вадодара.
↑ Ратна Бҳагат ни Чопди: 1930 ИИнд Эндитион : Вишрам Карман оф Чандия : Рукмавати Бридге анд Доcкс оф Мандви Еар оф Cонструcтион 1883

[The_Times_of_India_2001-1] „500-еар-олд Мандви форт беинг демолишед ин Кутч“. Тҳе Тимес оф Индиа (2001-йил 29-октябр). Қаралди: 2015-йил 1-феврал.

[2] „Кутчи саилор шоwед Васcо да wай | Индиа Неwс - Тимес оф Индиа“. Тҳе Тимес оф Индиа.

[3] Кадиа Кшатрия Итиҳас бй Нутан Пракашан: 1897

[4] „Мандви - Онcе Упон а Порт...“ (эн-УС). Ливе Ҳисторй Индиа. Қаралди: 2021-йил 18-май.

[5] Нанжи Бапа ни Нондҳ-потҳи публишед ин Гужарати ин еар 1999 фром Вадодара.

[6] Ратна Бҳагат ни Чопди: 1930 ИИнд Эндитион : Вишрам Карман оф Чандия : Рукмавати Бридге анд Доcкс оф Мандви Еар оф Cонструcтион 1883

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]