Mankent
Манкент Манкент | |
|---|---|
| қишлоқ | |
| 42.435221°0′0″Н 69.890246°0′0″Э / 42.43522°Н 69.89025°Э{{#cоординатес:}}: инвалид латитуде | |
| Мамлакат | Қозоғистон |
| вилоят | Туркистон вилояти |
| {{{туман_тури}}} | Сайрам тумани |
| Ҳукумат | |
| • Ҳоким | Шуҳратулло Убайдуллаэв |
| Илк эслатилиши | Х аср |
| Иқлим тури | кескин континентал |
| Аҳолиси | ↗ 25 058 |
| Миллий таркиб | Ўзбеклар — 99 %[1] |
| Конфессиявий таркиб | мусулмонлар |
| Вақт минтақаси | УТC+6 |
| Телефон коди | +7 725 31[2] |
| Почта индекс(лар)и | 160810[3] |
| Автомобил коди | Х-(эскиси), 13-(янгиси) |
Манкент (қозоқча: Манкент) — Қозоғистон Республикаси Туркистон вилояти Сайрам туманидаги қишлоқ. Аҳолиси 2009-йилги статистика бўйича 26 мингга яқин кишини ташкил қилди. Манкент Сайрам туманининг шарқий қисмида жойлашган. Чимкент агломерасияси таркибига киради.
Географияси
Манкент Оқсув дарёсининг ўнг қирғоғида жойлашган. Ривожланган суғориш каналлари тармоғи мавжуд (ариқлар). Ҳудуднинг катта қисмини қишлоқ хўжалиги ерлари эгаллайди.
Иқлими
Манкентнинг иқлими мо''тадил континентал, аммо ёғингарчилик миқдори паст яримчўл ва чўл ҳудудларига қараганда анча юқори. Совуқлар одатда жуда қисқа муддатли, аммо аниқ айтганда ҳарорат баъзан минус 12 °C ва ундан пастга тушади, ёзда ҳарорат кўпинча сояда 35-40 ° С га этади. Энг кам ҳарорат минус 29,5 даража (1930-йил 20-декабр), энг юқори + 44,5 даража (1983-йил 30-июл)
Йиллик ўртача ҳарорат +14.1 °C °
Шамолнинг ўртача йиллик тезлиги — 1,7 м / с
Ўртача йиллик намлик 57 %
Тарихи
Манкент тарихи Буюк Ипак Йўлининг тарихи билан бошланади.
Хитойдан ғарбга ва орқага саёҳат қиладиган савдогарлар билан бирга бўлган карвонлар, бой ўсимликлар билан ўралган тоза булоқ сувлари яқинида тўхтаб, хордиқ чиқазишган. Бу ерда саёҳатчилар ва уларнинг ҳайвонлари чанқоғини булоқ суви билан қондириб, сояда дам олишдан куч олишлари мумкин эди.
Вақт ўтиши билан, Қашғар ва Хитойнинг ғарбий қисмидаги бошқа савдогарлар, Фарғона водийсининг катта қисми ва Буюк Ипак йўлидан юрган бошқа савдогарлар ушбу қулай жойга жойлаша бошладилар. Қишлоқ хўжалигига мойил бўлганлар, эрта баҳорда улар қишлоқ хўжалиги ва бошқалар чорвачилик билан шуғулланишган. Саховатли ер кўчманчиларга меҳнатлари учун мўл ҳосил ва яхши насл билан барака берди, бу сафар ҳар сафар бу қишлоққа кўпроқ одамларни жалб қилди.
Манкент ўзидан 10 км масофада жойлашган ўрта асрлардаги йирик савдо шаҳри Сайрам (Исфижоб) йўлида транзит нуқтаси бўган. Исфижоб атрофида кўплаб шаҳарлар ва кичик аҳоли пунктлари тўпланган, ал-Истархий бу ҳақда Х асрда шундай ёзган эди: "Унинг тузилмалари лойдан қурилган, бозорлар мевалар билан тўлган, уларда кўплаб ҳунармандчилик буюмлари ва бошқа фойдали нарсалар мавжуд. Манкент, Жумишлагуд, Газгерт, Харлуг каби шаҳар ва қишлоқлар кўп „. Исфижоб-Сайтам атрофдаги шаҳарлар ва шаҳарчалар билан биргаликда минтақадаги аҳолиси энг зич жой эди.[4][5]
1376-1512-йилларда Темурийлар империяси таркибига кирган. Кейин Шайбоний Хон томонидан босиб олинади ва 1598-йилгача Бухоро хонлиги таркибига киради. 1598-йилдан 1784-йилгача у ўзбек хонликларидан Қозоқ хонлигига қўлдан-қўлга ўтди.[6] 1809-йилгача у Тошкент давлати таркибида бўлган. 1809-1876-йилларда Манкент Қўқон хонлиги таркибига кирган.[7] 1876-1917-йилларда Манкент Россия империясининг бир қисми эди. Черняэвнинг Аулиэ-Ота-Чимкентга биринчи ҳаракати пайтида Манкент рус қўшинлари томонидан ишғол қилинди. Уни эгаллаб олган отрядга Лерке буйруқ берди.
“Чимкентдан биринчи стансия, Манкент, Аксудан тортилган каналлар бўйидаги катта шаҳар. Сўнгги тог ' устидан, тоғдан уч чақирим пастдалигини кўрасиз. У ҳар томондан муҳим баландликлардан қўриқланадиган кичик тепада жойлашган. Ўнг томондан чап томонга, ҳайдаладиган эрлар ва боғлар, пахса деворлар билан ўралган, тог 'ёнбағирлари бўйлаб, айниқса Манкент боғларида оқланган баланд тераклар кўтарилиб, боғларнинг зич кўкатларидан кўтарилиб, бутун ландшафтга жанубий ўзига хослик бағишлайди, рассомларниг Италия ва Сицилия жанубидаги виллаларни тасвиридагидек. Тоғдан тушиб, сиз шаҳарнинг тор кўчаларига жирканч йўл билан борасиз. Манкентда икки юз эллик тўққизта уй мавжуд.Аҳоли Аксу дарёсидан тортилган суғориш каналларидан мўл-кўл ва ажойиб сувга эга. Бозор кичик, қирқ дўкондан ошмайди, дўконлар бир қисми бўш."
-А.К. Гаинес. 1866-йилдаги кундалик. Туркистонга саёҳат.[8]
-
Сирдарё вилояти. Манкент шаҳри. 1865-1872-йиллар оралиг'ида Чашма Боши ҳудуди. -
Сирдарё вилояти. Манкент қишлог'и. Чорбог'лиқ ҳудуди -
Сирдарё вилояти. Манкент қишлог'и. Манкентдаги Бозорбоши -
Сирдарё вилояти. Манкент қишлог'и. Тахичилиқ ҳудуди
1917-1924-йилларда Туркистон АССР таркибига кирган. Болшевиклар Ўрта Осиёда миллий-ҳудудий демаркацияни амалга оширгандан сўнг, Манкент Қиргиз Автоном Совет Социалистик республикаси таркибига кирди (1920-1925), кейинчалик Қозоқ ССР деб ўзгартирилди (1925-йилдан 1936-йилгача). 1936-йилдаги маъмурий ислоҳот натижаларига кўра Қозоқ ССР Қозоқ ССР деб қайта номланди. СССР парчаланиб кетганидан сўнг, Қозоғистон Республикаси Қозоқ ССРнинг вориси бўлди.
Аҳолиси
1999-йили қишлоқ аҳолиси 19,137 кишини (9,622 нафари эркаклар ва 9,515 нафари аёллар)[9], 2009-йили эса қишлоқ аҳолиси 25,058 кишини ташкил қилди (12,530 нафари эркаклар ва 12,528 нафари аёллар)[9]. Қишлоқ аҳолисининг асосий қисмини ўзбеклар ташкил қилади (97 % зиёд). Шунингдек қозоқлар ва бошқа миллатлар ҳам истиқомат қилишади.[10].
Маориф ва маданияти
Мактаблари:[11]
- С. Раҳимов номли 2-умумий ўрта таълим мактаби
- 11-сонли Манкент ўрта мактаби
- Иброҳим Ота умумий ўрта мактаби
- Оққала № 27 ўрта мактаби
- Ш.Рашидов номидаги 64-умумий ўрта таълим мактаби
- 1-май куни 45-сонли бошланғич мактаб
- № 6 мактаб-интернати
- Ойнабулоқ бошланғич мактаби
- Йўнариқ бошланғич мактаби
Транспорт
Энг яқин темир йўл станцияси шаҳар типидаги Оқсувсукент қишлоғида, 3 км узоқликда жойлашган. Манкент Чимкент шаҳридан 21 км масофада жойлашган. Манкент мамлакатнинг бошқа аҳоли пунктлари билан автомобил йўллари орқали боғланган. Манкент пойтахт Нур-Султондан 1450 км масофада жойлашган.
Манбалар
- ↑ Узбекскоэ населениэ Южно-Казахстанской области, 2014-02-22да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2014-02-22
- ↑ „Жанубий Қозоғистон вилоятининг телефон кодлари“. 2013-йил 16-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 22-феврал.
- ↑ „Почтовиэ индекси Казахстана“. 2014-йил 5-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 22-феврал.
- ↑ ҳттп://www.техаc.кз/индех.пҳп?оптион=cом_cонтент&виэw=артиcле&ид=39&Итемид=331
- ↑ „архив нусхаси“. 2019-йил 23-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 23-сентябр.
- ↑ ҳттпс://www.фергананеwс.cом/артиcле.пҳп?ид=8356
- ↑ ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20140308130652/ҳттп://қулнома.wордпресс.cом/2010/07/23/туркистоннинг-уч-хонликка-бо%Э2%80%98линиши-э-тарих-уз/
- ↑ ҳттпс://ру-ҳисторй.ливежоурнал.cом/3121834.ҳтмл
- ↑ 9,0 9,1 „Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года“. Агентство Республики Казахстан по статистике. 2013-йил 27-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 23-январ. „архив нусхаси“. 2013-йил 13-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 23-январ.
- ↑ Узбеки Южного Казахстана: Вчера и сегодня
- ↑ архив нусхаси, 2015-04-02да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2015-04-02
