Mexanik manometr
Механик манометр

Манометр (юн. манос — нозик, сийрак ва ... метр) — суюклик, газ ёки буғнинг босимини улчаш учун мўлжалланган асбоб. Механик, суюқликли, электр, иссиқлик, поршенли, деформацион, радиометрик, ионизацион ва бошқа хиллари бор. М. ўлчаш тизимининг асосини бирламчи босим узгартиргичидан иборат сезгир элемент ташкил қилади. Механик М.да бундай элемент вазифасини найча, поршен, мембрана ёки улчанаётган босимни қабул қиладиган бошқа элемент ўтайди. Суюқликли М.да босимни мувозанатлаб турадиган суюклик (симоб, мой ва бошқалар) устуни сезгир элементдир. Электр М.нинг иши улчанаётган босим таъсирида сезгир элементнинг электр хоссалари (мас, электр қаршилиги) узгаришига асосланган. М.нинг бошқа турларида ҳам асосий қисм сезгир элементдир (мас, деформацион М.да эластик қобиқ, поршенли М.да поршен ва ҳоказо). М. шкалали ва шкаласиз булиши мумкин. М.билан атмосфера босими (қаранг Анероид, Барометр) сийраклашган газлар босими (вакуумметр) ҳамда атм. босимидан катта икки босимлар фарқи ўлчанади. Суюклик устуни баландлиги бўйича босимни ўлчаш ғоясини 1640-йилда Э. Торричелли илгари сурган. 1891-йилда франсуз олими Л. Калете биринчи суюкликли М.ни қуриб, Париждаги Эйфел ми-норасига ўрнатган.[1]

Манометрнинг ишлаш принсипи Бурдон найчасининг ички қисмига босим бериб, деформацияланишини ўлчашга асосланган. Босим ортиши билан овал шаклдаги найча айлана шаклига киришга ҳаракат қилади.

Натижада найчанинг маҳкамланмаган тарафи ташқи тарафга сурилиб, ёй радиусини орттиради ва бу милнинг сурилишига олиб келади. Бундай манометрлар гуруҳига МА русумли манометрлар киради.

Манбалар

  1. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил