Ziyosfera

Marietta Chudakova

Marietta Omarovna Chudakova (qizlik familiyasi – Xan-Magomedova; 1937-yil 2 yanvar – Moskva – 2021-yil 20 noyabr) – sovet-rus adabiyotshunosi, matnshunos, filologiya fanlari doktori. Yozuvchi va memuarchi, jamoat arbobi, oʻqituvchi[1] sifatida ham tanilgan.

Marietta Chudakova
Tavalludi 20-noyabr 1937-yil
Moskva, SSSR
Vafoti 20-noyabr 2021-yil(2021-11-20)
(84 yoshda)
Moskva, SSSR
Fuqaroligi Sovet Ittifoqi→Rossiya bayrogʻi Rossiya
Kasbi yozuvchi, adabiyot tarixchisi, adabiy tanqidchi, universitet oʻqituvchisi, adabiyotshunos
Sohasi adabiyotshunoslik
Ish joylari A. M. Gorkiy nomidagi Adabiyot instituti
Taʼlimi Moskva davlat universitetining filologiya fakulteti
Ilmiy darajasi Filologiya fanlari doktori

Biografiya

Marietta Chudakova oiladagi toʻrtinchi farzand. Otasi muhandis Omar Kurbanovich Xan-Magomedov, tabasaran, Timiryazev qishloq xoʻjaligi akademiyasining bitiruvchisi. Onasi – Klavdiya Vasilevna Maxova, Suzdal tumani Vishenki qishlogʻida tugʻilgan, maktabgacha taʼlim muassasasi oʻqituvchisi, farzand tarbiyalash haqida „Prosto schaste“ kitobini yozgan. Chudakovaning ukalari – Jan-Bulat (1925—1983), Selim (1928—2011); opa-singillari – Bela va Inna. Selim Xon-Magomedov keyinchalik mashhur meʼmor va meʼmoriy tarixchiga aylangan; Inna Mishina – 2007-yildan 2012-yilgacha Moskva Bulgakov muzeyi direktori.

Chudakova Moskvadagi 367-sonli maktabni, keyin 1959-yilda Moskva davlat universitetining filologiya fakultetini tamomlagan. 1958-yilda nashr etilgan. 1959—1961-yillarda Moskva maktablaridan birida rus tili va adabiyotidan dars bergan. 1964-yilda aspiranturani tugatgach, „Tvorchestvo Effendi Kapiyev“[2] mavzusida filologiya fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

1965—1984-yillarda Lenin nomidagi SSSR Davlat kutubxonasining qoʻlyozmalar boʻlimida ishlagan. Moskva komsomol mukofoti laureati (1969). 1970-yildan – SSSR Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi. 1980-yilda filologiya fanlari doktori ilmiy darajasini olish uchun „Pechatnaya kniga i rukopis: vzaimodeystvie v protsesse sozdaniya i funksionirovaniya (Na materiale xudojestvennoy prozi i nauki o literature 1920—1930-x godov)“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qiladi[3].

1985-yildan M. Gorkiy nomidagi Adabiyot instituti zamonaviy rus adabiyoti kafedrasida dars bera boshlagan. 1988-yildan Amerika va Yevropaning bir qancha universitetlarida faxriy professor sifatida dars bergan. 1991-yildan – Yevropa akademiyasining aʼzosi.

Koronavirus infeksiyasi sabab 2021-yil 20-noyabrda 85 yoshida vafot etgan[4].

Vidolashuv va dafn marosimi 26-noyabr kuni Sofiya cherkovida boʻlib oʻtgan. Vostryakovskiy qabristonida (77-hudud) erining yoniga dafn etilgan[5][6].

Oila

Eri – Aleksandr Pavlovich Chudakov (1938—2005), adabiyotshunos va yozuvchi.

Birodar – Selim Omarovich Xan-Magomedov (1928—2011) sanʼatshunos, rus avangard arxitekturasi va Dogʻiston xalqlari meʼmorchiligi tadqiqotchisi. Rossiya Federatsiyasining xizmat koʻrsatgan meʼmori.

Mariya ismli qizi bor[7].

Ijtimoiy faoliyat

M. S. Gorbachyov islohotlari yillarida Chudakova sovet tuzumini tanqid qilgan. 1993-yil avgust oyida 36 nafar yozuvchilar guruhi orasida Oliy Kengashga muddatidan oldin saylov oʻtkazish talabi bilan murojaatnoma imzolagan[8]. 15 sentyabr B. N. Yeltsin maktub mualliflarini dachaga taklif qilgan. Uchrashuvdan soʻng Chudakova shunday deb yozgan edi: „Yutilish kerak!.. Kuch demokratiyaga zid emas – faqat zoʻravonlik unga zid…“[9][10].

1993-yil oktyabr oyida Chudakova Oliy Kengashning tarqatilishini qoʻllab-quvvatlash uchun „Pismo sorok dvux“ ni imzolagan[11].

1994—2000-yillarda Prezident kengashining (Rossiya Federatsiyasi Prezidenti huzuridagi maslahat organi) aʼzosi boʻlib ishlagan, shuningdek, Rossiya Federatsiyasi Prezidenti huzuridagi Afv etish boʻyicha komissiyaning aʼzosi boʻlgan[11].

2002-yilda Madaniyat tiklanishi va rivojlanishini qoʻllab-quvvatlash mintaqaviy jamoat fondi – M. A. Bulgakov jamgʻarmasining hammuassisi va bir muddat unga rahbarlik qilgan[11].

2006-yilda „qaynoq nuqtalar“ faxriylari va ziyolilar vakillarini birlashtirgan „VINT“ jamoat tashkilotiga asos solgan. Shu bilan birga, madaniy, maʼrifiy va ijtimoiy maqsadlarda Rossiya boʻylab bir necha bor sayohat qilgan – maʼruzalar oʻqib, viloyat shaharlarida kutubxonalarni yangi kitoblar bilan taʼminlagan[12].

2007-yilda Davlat Dumasiga boʻlib oʻtgan saylovlarda SPS partiyasining eng yaxshi uchta nomzodidan biri boʻlgan[13].

2008-yilda „Pravoye delo“ partiyasi Oliy Kengashiga qoʻshilgan[14].

2010-yilda „Putin doljen uyti“ murojaatini imzolagan[15].

Ukrainani qoʻllab-quvvatlash uchun Rossiyada yozilgan barcha ochiq xatlarni imzolagan[16]. Xususan, 2014-yil mart oyida „Mi s Vami!“ maktubiga imzo chekkan. Kino Ittifoqi Ukraina Yeromaydonini qoʻllab-quvvatlagan[17].

Ilmiy faoliyati

Marietta Chudakova Mixail Bulgakovning 125 yilligi munosabati bilan „Beloy gvardiya“ dan parcha oʻqimoqda

XX asr adabiyoti tarixi, filologiya fani va adabiyotshunoslik tarixi yoʻnalishlarida 200 dan ortiq ilmiy ishlar va maqolalar muallifi. Chudakovaning asosiy ilmiy qiziqishlari sovet davri rus adabiyoti tarixi (xususan , M. A. Bulgakov, E. Zamyatin, M. Zoshchenko, M. Kozyrev asarlari), poetika, rus filologiyasi tarixi, arxivshunoslik (arxiv ishi va uning tarixi), matnshunoslik [18] .

U Butunrossiya Bulgakov jamgʻarmasining raisi, shuningdek , Tynyanov toʻplamlarining ijrochi muharriri edi.

1980-yillarning oxiridan boshlab, u tarixiy va adabiy ish bilan bir qatorda, rus voqeligining dolzarb siyosiy va ijtimoiy muammolari haqida koʻp yozgan.

Asosiy ishlari

  • Effendi Kapiev, JZL. M.: Molodaya gvardiya, 1970. [19]
  • Masterstvo Yuriya Oleshi . M.: Nauka, 1972. 
  • Besedы ob arxivax . M.: Molodaya gvardiya, 1975. 
  • Poetika Mixaila Zoщenko . M.: Nauka, 1979. 
  • Besedы ob arxivax, 2-e, ispr. , M.: Molodaya gvardiya, 1980. 
  • Rukopisь i kniga. Rasskaz ob arxivovedenii, tekstologii, xraniliщax rukopisey pisateley. M.: Prosveщenie, 1986. 
  • „«Oni pitali moyu muzu…»: knigi v jizni i tvorchestve pisateley“, «I knigi, knigi…» : O M. A. Bulgakove. M.: Kniga, 1986 — 219—247-bet. 
  • Jizneopisanie Mixaila Bulgakova. M.: Kniga, 1988. 
  • Jizneopisanie Mixaila Bulgakova, 2-e izd., dop , M.: Kniga, 1988. 
  • Izbrannыe rabotы. T. 1. Literatura sovetskogo proshlogo . M.: Yazыki slavyanskoy kulьturы, 2001. 
  • Novыe rabotы. 2003—2006 . M.: Vremya, 2007. 
  • Literatura v shkole: chitaem ili proxodim? . M.: Vremya, 2013. 
  • Nexoroshaya lestnitsa. M.: Gosudarstvennыy muzey M. A. Bulgakova, 2009. 
  • Bulgakov i Pasternak . M.: Gosudarstvennыy muzey M. A. Bulgakova, 2010. 
  • O "ZAKATNOM ROMANE" MIXAILA BULGAKOVA. M: Eksmo, 2019. ISBN 978-5-699-96576-2. 

Ilmiy ishlari

Sanʼat asarlari

Mukofotlar

  • Moskva komsomol mukofoti (1969)
  • Rossiya Federatsiyasi Prezidentining minnatdorchiligi – „Rossiya Federatsiyasi Prezidentining afv etish masalalari boʻyicha faoliyatini taʼminlashga va oʻlimga hukm qilinganlarning barchasini afv etish ishlarini yakunlash qoʻshgan katta hissasi uchun“ (1999)[11].
  • Rossiya Federatsiyasi Prezidentining minnatdorchiligi (2002-yil 7-yanvar) – „Rossiya Federatsiyasi Prezidenti huzuridagi Afv etish boʻyicha komissiya ishidagi faol ishtiroki uchun“[20]
  • „Nezavisimaya Gazeta“ mukofoti „NonkonformizmSudba“ nominatsiyasida (2017)
  • „Prosvetitel“ mukofotining „TeenTalk“ maxsus nominatsiyasi – bolalar va oʻsmirlar uchun koʻp yillik taʼlim faoliyati uchun („Rasskazi pro Rossiyu 1861—1922: knijka dlya chteniya“ kitobi uchun (2021)[21]

Manbalar

  1. ↑ „Literaturoved, publitsist, obщestvennыy deyatelь“. 2021-yil 30-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 20-may.
  2. ↑ „Chudakova, Marietta Omarovna - Tvorchestvo Effendi Kapieva : dissertatsiya ... kandidata filologicheskix nauk : 10.00.00 - Search RSL“ (ru-RU). search.rsl.ru. Qaraldi: 2023-yil 19-sentyabr.
  3. ↑ „Chudakova, Marietta Omarovna - Pechatnaya kniga i rukopisь: vzaimodeystvie v protsesse sozdaniya i funktsionirovaniya [Tekst : (Na materiale xudoj. prozы i nauki o lit. 1920-x - 1930-x gg.) : Avtoref. dis. na soisk. uchen. step. d-ra filol. nauk : (05.25.04) - Search RSL“] (ru-RU). search.rsl.ru. Qaraldi: 2023-yil 19-sentyabr.
  4. ↑ „Chudakova Marietta Omarovna - Biografiya“. www.biografija.ru. 2023-yil 27-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 19-sentyabr.
  5. ↑ „Chudakova Marietta Omarovna | Filologicheskiy nekropol“ (ru-RU) (2021-yil 26-noyabr). 2023-yil 10-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 10-dekabr.
  6. ↑ „ChUDAKOVA Marietta Omarovna (1937 – 2021)“ (ru). moscow-tombs.ru. 2022-yil 22-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 22-iyun.
  7. ↑ „Chudakova Marietta Omarovna - Biografiya“. www.biografija.ru. 2023-yil 27-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 19-sentyabr.
  8. ↑ Moskva. Osen-93: Xronika protivostoyaniya. – M.: Respublika, 1994. – S. 6.
  9. ↑ Shoxina V. Prezident i intelligensiya (Wayback Machine saytida 2023-12-09 sanasida arxivlangan) // Nezavisimaya gazeta. – 6 yanvarya 2000.
  10. ↑ Shoxina V. Na vsex parax cherez boloto (Wayback Machine saytida 2024-05-22 sanasida arxivlangan) // Nezavisimaya gazeta. – 27 oktyabrya 2000.
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 „Biografiya literaturoveda i kritika Mariettы Chudakovoy - TASS“. TACC. 2022-yil 25-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 15-noyabr.
  12. ↑ M. O. Chudakova v Lentapedii (Wayback Machine saytida 2023-12-04 sanasida arxivlangan).
  13. ↑ Sʼezd SPS utverdil federalnuyu „troyku“ (Wayback Machine saytida 2023-06-12 sanasida arxivlangan).
  14. ↑ „O partii "Pravoe delo"“ (2009-yil 2-aprel). 2009-yil 2-aprelda asl nusxadan arxivlangan.
  15. ↑ „Umerla literaturoved i obщestvennыy deyatelь Marietta Chudakova“. Nastoyaщee vremya (2021-yil 21-noyabr). 2022-yil 24-yanvarda asl nusxadan arxivlangan.
  16. ↑ „Master i Marietta. Kak znamenitыy uchyonыy pomogaet rossiyskim detyam lyubitь Ukrainu“. Fokus (2016-yil 19-may). 2022-yil 6-martda asl nusxadan arxivlangan.
  17. ↑ „Mы s vami!“. kinosoyuz.com (2014-yil 8-mart). 2017-yil 21-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 12-iyul.
  18. ↑ „Kratkaya biografiya“. 2021-yil 5-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 20-may.
  19. ↑ „RGB. Katalojnaya kartochka: Chudakova, Marietta Omarovna - Effendi Kapiev“.
  20. ↑ „Rasporyajenie Prezidenta Rossiyskoy Federatsii ot 7 yanvarya 2002 goda № 4-rp «O pooщrenii»“. 2018-yil 21-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 21-dekabr.
  21. ↑ „Premiya «Prosvetitelь»“. www.livelib.ru. Qaraldi: 2024-yil 12-mart.

Adabiyotlar

  • Istoriya literaturы. Poetika. Kino. Sbornik v chestь Mariettы Omarovnы Chudakovoy, 2012.  (Novie materiali i issledovaniya po istorii russkoy kulturi. Vip. 9). – Bez ukaz. tiraja.

Havolalar

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi