Martinizm
Мартинизм – мистик ва эзотерик насронийликнинг йўналиши бўлиб, унинг таълимоти биринчи одамнинг илоҳий ердан тушишини, шунингдек, унинг илоҳийга реинтеграция ёки руҳий маърифат орқали қайтиш усулини тасвирлайди[1][2].
Мистик анъана сифатида мартинизм дастлаб 1740-йилда Франсияда Мартинес Де Пасқуалли томонидан ташкил этилган. Кейинчалик унинг шогирдлари Луи Клод Де Сент-Мартин ва Жан-Батист Виллермоз томонидан икки хил шаклда ривожланган.
Мартинизм – бу бир-биридан фарқ қиладиган иккита таълимотнинг умумий номи, шунингдек, 1886-йилда Огуст Шабосо ва Жерар Анкосс томонидан яратилган.
Мартинизмнинг бир нечта урф-одатларга бундай чалкаш бўлиниши 18-асрда ҳали мавжуд эмас эди. Кейинчалик мартинисм Мартинес Де Пасқуалли таълимоти ва Луи Клод де Сен-Мартин таълимоти, шунингдек, де Пасқуалли томонидан илҳомлантирилган Сен-Мартин асарлари деб номланди[3].
1909-йилдан 1916-йилгача Санкт-Петербургда рус мартинистларининг расмий нашриёти – „Изида“[4] журнали мавжуд бўлиб, у ерда Папус китоблари таржима қилинган.
Анъананинг учта тармоғи
Мартинизмда учлик рамзи
Мартинизмда учлик рамзи муҳим рол ўйнайди. Бу аҳамият Мартинес Де Пасқуалиснинг танланган Коэнлар ордени мавжуд бўлган пайтдан бошлаб кузатиш мумкин:

"Олдинги даражадаги" биринчи ҳолатимиз " ҳақида айтиб о'тилган номзод кейинги даражадаги одамнинг қулаши ҳақида тинглайди. У перпендикулярдан учбурчакка ёки асосий принцип билан бирликдан моддий нарсаларнинг учлигига о'тади.
Учбурчакда ифодаланган учлик рамзийлигининг аҳамияти Луи Клод де Сен-Мартин ва Мартинистлар Папус орденида сақланиб қолган. Мартинистлар орденининг муҳри Универсал Пантаклнинг рамзи, айланада тенг қиррали хоч ва олти бурчак билан бирлаштирилган гексаграммани ташкил этувчи иккита учбурчак коинотни тушунтириш учун Сент – Мартин томонидан ишлаб чиқилган деб ишонилади[5].
Мартинезизм: Мартинес Де Пасқуалли ва Коэн танлови
Мартинес де Пасқуалли 1727-йилда Греноблда туғилган ва 1774-йилда Сан-Домингода дунёвий ишлар билан шуғулланаётганда вафот этган. 28 ёшидан бошлаб Мартинес Де Пасқуалли Франсияда масонликнинг фаол аъзоси бўлган. 1765-йилда у Франсияда мунтазам равишда Масон итоаткорлиги вазифасини бажарадиган Коинотнинг танланган Коэнлари рицар-масонлари орденини таъсис этди.
Орден уставида уч гуруҳ даражалари мавжуд бўлган. Биринчиси мунтазам масонликнинг рамзий даражаларига ўхшаш эди. Даражаларнинг иккинчи гуруҳи аслида Масон эди, аммо Пасқуаллининг махфий таълимотига оид маслаҳатларни ўз ичига олган эди. Даражаларнинг учинчи гуруҳи мутлақо сеҳрли бўлган: масалан, у бутун дунёда ҳам, индивидуал шахс учун ҳам ёвузликка қарши жинни чиқаришни машқ қилган.
Пасқуалли ўзининг ягона китобида, „Мавжудотларнинг реинтеграцияси тўғрисида рисола“да танланган Коэнлар ишининг асосини ташкил этган фалсафани баён қилган. У биринчи навбатда Адам боғига ўхшатади ва Масиҳга „тузатувчи“ сифатида мурожаат қилади.
Танланган Коэннинг асосий мақсади сеҳрли ва мистик инвокациялар ва теургик операциялар мажмуаси орқали ер юзидаги ҳаётда ҳам бахтли кўринишга эга бўлиш эди.
Мартинес Де Пасқуалли вафотидан сўнг, танланган Коэнлар бир мунча вақт ишлашни давом эттирдилар. Шунга қарамай, бўлиниш ХИХ асрнинг биринчи ярмида ҳаракациз бўлган турли хил ибодатхоналар ўртасида бошланди. Танланган Коэнларнинг асл орденининг бир қисми бўлган охирги таниқли Коэн дестини 1868-йилда вафот этди.
Луи Клод де Сент-Мартин
Луи Клод де Сен-Мартин 1743-йилда Франсиянинг Амбоисе шаҳрида туг'илган ва 1803-йилда вафот этган. Дастлаб адвокат бо'либ ишлаган, кейин Бордода армияга хизматга кирган.

Сент-Мартиннинг сайланган Коэнларга кириши 1768-йилда содир бо'лган ва унинг фаолияти камида олти йил давом этган. Кейин у орденнинг энг юқори даражасига — пушти Хочнинг рицар даражасига ко'тарилган ва 1770-йилда Пасқуалли котиби бо'лди.
1777-йилда, танланган Коэнларнинг тафаккур амалиётини қабул қилишга розилигини олиш учун муваффақияциз уринишдан со'нг, Сент-Мартин ордендаги фаолиятини чеклади. 1790-йилда эса уни бутунлай то'хтатди.
Сент-Мартин о'з фалсафасини "нома'лум файласуф" тахаллуси остида ёзган бир нечта китобларида баён қилди. Улар орасида:
- Хатолар ва ҳақиқат то'г'рисида (Франсузчада: Дес эрреурс эт де ла вéритé) (1786)
- Истак одами (Франсузчада: Л'Ҳомме де дéсир) (1790)
- Янги одам (Франсузчада: Ле Ноувел Ҳомме) (1792)
- Тимсоҳ ёки яхшилик ва ёмонлик уруши (Франсузчада: Ле cроcодиле, оу ла гуэрре ду Биэн эт ду Мал) (1799)
- Инсон, унинг асл табиати ва хизмати
- Афоризмлар ва Максимлар
- Ма'навий инсон учун қо'лланма (ФР. Ле Министèре де л'ҳомме-эсприт) (1802)
- О'нта Ибодат
- Қизил Китоб
- Теософик Хатлар
- Худо, инсон ва Коинот о'ртасидаги муносабатларнинг табиий жадвали.
Виллермоз ва қайта ко'риб чиқилган Шотландия низоми
Жан-Батист Виллермоз 1730-йилда Лион шаҳрида туг'илган ва 1824-йилда шу ерда вафот этган. У йигирма ёшида қат'ий итоаткорлик қоидаларига амал қилган Масон ложасига тайинланган. 1767-йилда Виллермоз танланган Коэнларга тайинланди, натижада орденнинг энг юқори даражасига эришди ва Паскуалисдан энг асосий офицерлардан бири бо'лган олий судя унвонини олди.
1778-йилда Пасқуалли вафотидан кейин содир бо'лган тартибдаги келишмовчиликдан хавотирланиб, Виллермоз ва яна икки олий судя танланган Коэнлар ордени фалсафасини о'з ичига олган, аммо теургик амалиёциз ва Масоник рицарлар ҳамда темплар низомини о'з ичига олган Овергне провинсиясининг қат'ий итоаткорлик ложалари учун қо'шимча даражалар г'оясини ишлаб чиқган. Ушбу даражаларнинг тузилиши қуйидагича:
- О'қувчи
- Шогирд
- Уста
- Шотландиялик уста
- Новицкий
- Муқаддас шараҳ эҳсончиси
- Рицар конфессор
- Буюк рицар конфессор
Манбалар
- ↑ Серге Cаиллет.. Ла Франc-Маḉоннериэ Эгйптиэнне де Мемпҳис-Мисраḯм.. ИСБН ИСБН 2-84454-215-8.
- ↑ Артур Эдвард Уэйт. Энциклопедия Масонства. ИСБН ИСБН 5-9511-0005-4.
- ↑ Борис Леман. «Сен-Мартен, Неизвестный Философ как ученик Дома Мартинеса де Паскуалиса». ИСБН ИСБН 5-94698-048-3.
- ↑ Брачев В. С.. Религиозно-мистические кружки и ордена в России.
- ↑ Джон Майкл Грир. Энциклопедия Тайных Обществ, — 378-бет. ИСБН ИСБН 978-5-386-01758-3,.