Marutlar
Марутлар (санскрипт. मरुत) — Веда ва ҳинд мифологиясида бўрон, шамол, момақалдироқ ва чақмоқ маъбудлари. Ригведада 33 та мадҳия уларга аталган. Марутлар маъбудларнинг бутун гуруҳини (гана) ташкил қилади, улар уч марта етти, уч марта олтмиш ёки фақат еттита. Улар ака-укалардир. Ведаларда уларнинг отаси Рудра, онаси эса доғли сигир Пришни (булутнинг тимсоли). Баъзида Марутлар Адити ўғиллари, улар чақмоқ чақиши натижасида туғилган ёки ҳатто ўзларидан пайдо бўлган деб айтишади. Улар одатда Индрага ҳамроҳ бўлишади, айниқса жинлар билан жангларида, лекин баъзида улар Индрани жангда тарк этишлари ёки ҳатто у билан тўқнаш келишлари мумкин. Марутлар билан биргаликда чақмоқнинг тимсоли бўлган маъбуда Родаси кўпинча араваларда юради ва улар томонидан келин сифатида ҳимояланган[1]. Улар ялтироқ ёки олтин либос кийган гўзал, кучли ёш йигитлар сифатида тасвирланган. Марутларнинг қуроллари олтин болталар, чақмоқ найзалари, камон ва ўқлар, таёқлар ва пичоқлардир. Улар антилопалар ёки отлар тортган олтин араваларда ҳавода, ер ости дунёсидан то жаннатга қараб юришади. Марутлар ёмғир ёғдиради (матнда — тер, ёғ, асал, сут), момақалдироқ ва чақмоқ чақтиради, шамол қўзғатади, туман ҳосил қилади, сув оқимларини оқизади, баланд овозда қўшиқ айтишади, жодугарликка моҳир, мў’жизалар қилади[2]. Кўпинча улардан дармон-дорилар, ёмғир, бойлик, чорвачилик, шон-шуҳрат, қотилликдан ҳимоя ва раҳм-шафқат сўралади. Жангчилар сифатида Марутлар жанговар ва тажовузкор, даҳшатли ва ғазабга тўла. Улар отланса, тошлар, тоғлар ёрилиб, дарахтлар эгилиб, қал’алар ларзага келади, осмон гувиллайди, ер қўрқувдан титрайди, қоронғи бўлади. Ашваттҳа, муқаддас анжир дарахти, уларнинг ўрни ҳисобланади[3]. Баъзан Марутлар Рудралар билан тенглаштирилади.
Ведалардан кейинги даврда Дити ва Кашяпа кўпинча Марутларнинг ота-оналари деб аталади (бошқа манбаларга кўра — Марутвати ва Дхарма)[4].
Ведаларда Марутлар сони 2 дан 60 гача (қаранг: Ригведа, 9.96.8). Эпос ва Пуранада уларнинг сони 7 дан 49 тагача (еттидан еттита, еттитадан етти гуруҳ) иборат. Шундай қилиб, Рамаянада Индра Дитининг туғилмаган ўғлини чақмоқ билан 49 бўлакка бўлиб, Марутларга айлантиради. Худди шу ҳикоя, лекин туғилган Марутлар сонини кўрсатмасдан, Маҳабҳаратада ҳам мавжуд[5]. „Харивамша“[6] даги 23 та Марут номлари рўйхати ноёбдир.
Манбалар
- ↑ МаcДоннел А.А. А Ведиc Реадер фор Студенц. — Охфорд: Cларендон Пресс, 1917. — П. 21.
- ↑ Мифи народов мира / Ред. С. А. Токарев. — М.: Совецкая энсиклопедия, 1991. — Т. 2. — С. 121.
- ↑ Индуизм. Джайнизм. Сикхизм / Под общ.ред. М. Ф. Албедил и А. М. Дубянского. — М.: Республика, 1996. — С. 264. — ИСБН 5-250-02557-9.
- ↑ Ҳопкинс Э.W. Эпиc мйтҳологй. — Страссбург : К. Ж. Трубнер, 1915. — П. 96 — ИСБН 0-548-71855-5.
- ↑ Махабхарата. Книга пятая. Удёгапарва (Книга о старании). / Пер. с санскр. и коммент. В. И. Калянова. — Л.: Наука, 1976. — С. 224.
- ↑ Ҳопкинс Э.W. Эпиc мйтҳологй. — Страссбург : К. Ж. Трубнер, 1915. — П. 170. — ИСБН 0-548-71855-5