Marvaruz
Марваруз (форсча: مرورود Марваруд, шунингдек форсча: مروروذ Марваруз) ёки Марв ал-Руз (арабча: مرو الروذ; “Дарё бўйидаги Марв”), маҳаллий доирада Марваруз (مروروذ) ва эски номлари билан машҳур бўлган. Марруз (مروذ) - Хуросондаги ўрта асрлардаги аҳоли пункти. Яқин атрофдаги Марв аш-Шоҳижон ёки Катта Марвдан фарқлаш учун Марв-и Кучик (форсча: مرو کوچک, “Кичик Марв”) номи билан ҳам танилган[1].
Шаҳар Афғонистоннинг замонавий Бала Мурғоб қишлоғи яқинида, Мурғоб дарёси Ғаржистон тоғларидан чиқиб, Қорақум даштига кирадиган жойда жойлашган эди. Замонавий Маручак ёки Марв-и Кучикнинг номи гарчи ўрта асрлар шаҳарчаси номидан олинган бўлса-да, у ерда аслида Қаср-и Аҳнаф номи билан аталган қўшни шаҳарча жойлашган кўринади[1].
Шаҳар исломгача бўлган даврда мавжуд бўлган, унинг ташкил топиши сосонийлар шоҳи Баҳром Гўр (420–438 йиллар) даврига тўғри келади. Унинг форс тилидаги асл номи Марвируд (مرورود) ёки Марвирут бўлиб, кейинчалик ал-Марваррудий ва ал-Маррудий сингари нисбаларда сақланиб қолган[1]. У ерда 553-йилда Несториан епископлиги бўлган ва 652-йилда мусулмонлар Форсни эгаллаган вақтда маҳаллий ҳоким Бадҳам мусулмонларга бўйсуниб, вассал ҳукмдорга айланган[1].
Аббосийлар даври географларининг хабар беришича, шаҳар Қаср-и Аҳнаф каби бир қанча атроф шаҳарчалар билан гуллаб-яшнаган қишлоқ хўжалигининг маркази бўлган. Ал-Муқаддасийнинг ёзишича, тахминан 980-йилда шаҳар Ғаржистон ҳукмдорларига қарам бўлган[1]. Бағдод шаҳрининг Ҳарбийя туманининг бир қисми ушбу шаҳар аҳолиси шарафига Марварудийя (مرورودية) деб номланган[2]. Салжуқийлар ҳукмдори Аҳмад Санжар шаҳарга айланаси тахминан 5000 қадам бўлган янги девор қурдиргач, шаҳар Салжуқийлар империяси даврида гуллаб-яшнашда давом этган[1]. ХИИ аср охирларида Хоразмшоҳлар ва Ғурийлар ўртасидаги доимий тўқнашувлардан шаҳар ва унинг атрофидаги ҳудудлар жабр кўрган ва у ерда 1190-йилда ғурийлар ҳукмдори Ғиёсиддин Муҳаммад (1163—1202) ва унинг хоразмлик рақиби Султон Шоҳ (1172—1193) ўртасида жанг бўлиб ўтган[1]. Шаҳар мўғуллар даври бузғунчиликларидан қутулиб қолганга ўхшаса-да, темурийлар даврида вайрон бўлган ва тарк этилган ҳудудган айланган[1].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Босwортҳ 1991, сс. 617–618.
- ↑ Кеннедй, Ҳ.. "БАГҲДАД и. Бефоре тҳе Монгол Инвасион – Энcйcлопаэдиа Ираниcа" (инглизча). Энcйcлопаэдиа Ираниcа Онлине. ҳттп://www.ираниcаонлине.орг/артиcлес/багҳдад-ираниан-cоннеcтион-1-пр-Монгол. Қаралди: 24-январ 2018-йил.