Масжиди Ала (шунингдек, Жоме масжиди деб ҳам аталади) – Карнатака штатининг Мандя туманидаги Срирангапатна шаҳрида Срирангапатна қал’аси ичида жойлашган масжид. У 1786-1787-йилларда Типу Султон ҳукмронлиги даврида қурилган.

Масжид
Масжиди Ала
Масжиднинг панорамик кўриниши
Мамлакат  Ҳиндистон
Шаҳар Карнатака
Координаталар 12°24′50″Н 76°42′14″Э / 12.414°Н 76.704°Э / 12.414; 76.704
Миноралар сони 2
Миноралар сони 2

Тарихи

Срирангапатна қал’аси милодий 1454-йилда Вижаянагар империясининг ҳукмдори Тимманна Наяка томонидан қурилган деб ишонилади. Қал’ани 1495-йилда Водеярс, кейинроқ Аркотлик Наваб, Пешвас ва Маратҳалар эгаллаб олган[1]. Кришнаража Водеяр (1734-1766) ҳукмронлиги даврида қироллик кучли ҳарбий кучга айланган ва кейин Типу Султоннинг отаси ҳарбий генерал Ҳайдар Али назоратига ўтган[2]. 1782-йилда Ҳайдар Алининг ўғли Типу Султон қал’а ҳукмронлигини ўз зиммасига олади ва истеҳкомлар қуради. Қал’а Британия кучлари томонидан кўп марта босиб олинган[1].

Типу Султон масжидни 1786-1787-йилларда ўз саройи яқинида қурдирган[3][4]. Масжидда Ислом пайғамбари Муҳаммаднинг тўққизта исми тилга олинган учта ёзув мавжуд. Ёзувларда Типу Султоннинг масжид қурувчиси сифатида эслаб ўтилган. Ҳозирги вақтда масжид Ҳиндистоннинг Бангалор археологик тадқиқот доираси томонидан таъминланади ва бошқарилади. Масжидда мадраса ва хизматчилар учун хоналар мавжуд[5].

Ҳиндуларнинг айрим гуруҳлари масжид хануманлар ибодатхонаси устига қурилганини даъво қилишган. Масжиддаги ёзувлар форс тилида ёзилган, аммо уларда Типу масжид қурувчиси эканлиги айтилган.

Архитектураси

Масжид Бангалор дарвозасига яқин жойлашган ва иккита минорали қилиб қурилган. Масжид баланд платформа устида бунёд этилган. Масжидда Муҳаммаднинг тўққизта исми тилга олинган учта ёзув мавжуд.

Масжид ичидаги мадраса

Масжид иккита баланд минорадан иборат бўлиб, улар бир-биридан учта саккиз бурчакли қисмлари билан ажралиб туради. Миноранинг ҳар бир босқичини ажратиб турадиган галереяли балконлар мавжуд. Минораларнинг тепасига шолғом шаклидаги гумбазлар жойлаштрилган. Масжид ичида тўғри тўртбурчак шаклидаги катта намозхона бўлиб, томи арклар билан мустаҳкамланган. Минораларда, шунингдек, тўртбурчак шаклидаги айвоннинг деворларида қатор аркли тешиклар мавжуд[3]. Масжид икки қаватли бўлиб, бошқа масжидлардан фарқли ўлароқ, гумбази йўқ. 20-аср бошларида эски соат ўрнатилган. Мадраса масжид томонидан бошқарилади, у ерда асосан ислом динини ўргатилади[6]. Ҳозирги вақтда масжид Ҳиндистоннинг Бангалор археологик тадқиқот доираси томонидан таъминланади ва бошқарилади. Масжидда мадраса ва хизматчилар учун алоҳида хоналар қурилган.

Урушлар

Бир нечта муваффақияциз уринишлардан сўнг, полковник Wеллеслй қўмондонлиги остида инглиз қўшинлари 1799-йил 4-майда ниқоб кийиб ҳудудга ҳужум қилди. Қўшин таркибида 2494 инглиз зобити, 1 лак Маратҳа отлиқлари ва Низом аскарлари бор эди, улар жами 2 ярим миллиондан ортиқ кучга эга эди. Қал’а 20 мингдан кам аскарлар томонидан ҳимоя қилинган. Мир Садақ томонидан мардонавор кураш олиб борилиши, уларнинг биринчи муваффақиятини таъминлаган. Вазир қурол кукунига гўнг ва сув аралаштиради[2] Типу жангда ҳалок бўлади ва инглизлар Водеяр маликаси билан шартнома тузадилар[1][7][8].

Мунозаралар

Жамия масжиди Серингапатам баҳси[9]


Ҳинд гуруҳлари масжидда пужа ёки ҳиндларнинг Ҳамуман ёки Анженяга сиғинишига рухсат беришни талаб қилишади, чунки бу иншоот дастлаб зиёратгоҳ бўлгани ва Типу Султон ҳинду худоларини мажбуран олиб ташлаб, уни масжидга айлантирганини даъво қилишади. Кўрсатилган далиллар 1935-йилда Майсор ҳукумати томонидан нашр этилган Майсор археология бўлимининг йиллик ҳисоботида келтирилган. Бундан ташқари, гранит устунлардаги нақшларда ҳам ҳинду худолари ва ҳиндларнинг иконографияси ва Хойсала империясининг герби тасвирланган. 1935-йилги ҳисоботга кўра, Типпу мусулмон ёш йигитга, у Майсор устидан ҳокимиятни қўлга киритгандан сўнг, ибодатхонани масжидга айлантирилишини ваъда қилган ва ҳокимиятни қўлга киритгач, Типпу ваъдасини бажарган[10][11][12][9].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Верма, Амрит. Форц оф Индиа. Неw Делҳи: Тҳе Диреcтор, Публиcатион Дивисион, Министрй оф Информатион анд Броадcастинг, Говернмент оф Индиа, 2003 — 91–93-бет. ИСБН 81-230-1002-8. 
  2. ↑ 2,0 2,1 Товей, Wинифред. Cор Блимей! Wҳере 'Аве Ёу Cоме Фром?. М-Й Боокс Дистрибутион, 2013-02-14 — 29–32-бет. ИСБН 9780956535948. 
  3. ↑ 3,0 3,1 Десаи, Др. Зияуд-дин. Мосқуэс оф Индиа. Публиcатион Дивисион, Министрй оф Информатион анд Броадcастинг, Говернмент оф Индиа, 1966 — 39-бет. ИСБН 81-230-1001-Х. 
  4. ↑ „Дон'т наме университй афтер Типу: Wритер“. Тҳе Неw Индиан Эхпресс (2012-йил 21-ноябр). Қаралди: 2017-йил 21-январ.
  5. ↑ „Жума Масжид (Масжиди-Ала), Срирангапатна“. Арчеологиcал Сурвей оф Индиа (2018). 2022-йил 3-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 23-октябр.
  6. ↑ „Плаcес неарбй“. Сриранганатҳасwамй темпле, Срирангапатна, Ҳинду Религиоус Институтионс & Чаритабле Эндоwмент Департмент, Говернмент оф Карнатака. Қаралди: 2017-йил 21-январ.
  7. ↑ Сампатҳ, Викрам. Сплендоурс оф Роял Мйсоре. Рупа Публиcатионс, 2008 — 54-бет. ИСБН 9788129115355. 
  8. ↑ „Ринг анд сwорд оф Типу Султан“. Бритиш Мусеум. Қаралди: 2015-йил 24-июн.
  9. ↑ 9,0 9,1 "Аннуал Репорт". Мйсоре Арчаэологиcал Департмент: 61. 1935. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/ин.гов.игнcа.27273/паге/н117/моде/2уп. Қаралди: 5 Жуне 2022. Масжиди Ала]]
  10. ↑ „Роw овер Жамиа Мосқуэ ин Срирангапатна“ (2022-йил 13-май). Қаралди: 2022-йил 5-июн.
  11. ↑ „Карнатака: 'Дуринг Типу Султан руле Ҳануман темпле wас cонвертед инто Жамиа мосқуэ ин Срирангапатна'“. Тимес Ноw. ТН Натионал Деск (2022-йил 12-май). Қаралди: 2022-йил 5-июн.
  12. ↑ „Карнатака он алерт ас Ҳинду аcтивисц инсист то перформ 'пужа' ин Жамиа масжид“. Тҳе Неw Индиан Эхпресс. Қаралди: 2022-йил 5-июн.

Адабиётлар

  • Тҳомпсон, Рев. Э. W.. Тҳе ласт сиэге оф Серингапатам. Мйсоре Cитй: Wеслеян Миссион, 1990. ИСБН 8120606027.