Megabayt
Мегабайт (аббр. Мбайт; халқаро аббр.: Мбйте, МБ)[1] — ахборот миқдорини ўлчаш бирлиги; 106 (1 000 000) ёки 220 (1 048 576) байтни англатиши мумкин.
Халқаро бирликлар тизими "мега-" префиксидан фақат 106ни белгилаш учун фойдаланишни тавсия қилади, 220 байт учун эса мебибайт номи қабул қилинган. Шу билан бирга, бу атама 220 байтга нисбатан қўлланган тарихий амалиёт ҳам мавжуд.
Тарих
Бир куни информатика мутахассислари 210 (1024) нинг қиймати 1000 га жуда яқин эканлигини пайқашди ва улар 1024 байтдаги ма’лумотлар миқдорини белгилаш учун халқаро бирликлар тизимининг СИ “кило-” префиксидан фойдалана бошладилар. Ушбу ёндашув бир нечта ўн йиллар давомида яхши ишлади, чунки бир килобайт ҳақида гапирган ҳар бир киши 1024 байтни назарда тутган. Аммо вақт ўтиши билан ушбу соҳада профессионал бўлмаган кўплаб фойдаланувчилар компютерларга қўшилишди ва уларнинг тасаввурларига кўра, кило- префикси 1000 ни (бир километрда 1000 метр) англатади[2].
Вақт ўтиши билан гигабайт ва терабайт ма'лумотларни сақлаш одатий ҳолга айланди ва бир қатор амалий сабабларга кўра иккилик арифметика ўнлик арифметикадан ноқулайроқ бўлиб қолди. Натижада, одамлар мегабайт сўзи нимани англатишини тушунмай қолдилар. Шундай қилиб, оператив хотира ишлаб чиқарувчилари одатда мегабайтни 220 деб ҳисоблашар эди, ташқи дискларни (масалан, қаттиқ дискларни) ишлаб чиқарувчилар эса, одатда, мегабайт 106 байтга тенг деб ҳисоблашади. Локал тармоқларни лойиҳалашда Мбайт/с ахборот узатиш тезлиги 220 байт/с деб қабул қилинган бўлса, телекоммуникация тизимларида худди шу қиймат 106 байт/с деб ҳисобланган. Бундан ташқари, мегабайтнинг 1 024 000 сифатидаги учинчи талқини пайдо бўлди, масалан, 1,44 дискет форматини белгилаш учун. Шундай қилиб, чалкашлик муаммоси ҳақиқатга айланди[2].
Содир бўлаётган ҳодисанинг ушбу хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда, Халқаро Электротехника Комиссияси (ХЕК) қўмитаси мега- префикси ан'анавий ва таниқли ма'нода (106) ишлатилиши керак, деб қарор қилди, мегабайтнинг иккилик ўлчами аниқ кўрсатилган ҳоллар бундан мустасно. ХЕК ҳужжатининг биринчи версияси 1998-йилда нашр этилган, иккинчи нашри 2000-йилда чиққан[2]. Кейинчалик шунга ўхшаш қарор Халқаро бирликлар тизимида ўз аксини топди. Шундай қилиб, "СИ Брошюраси" ҳужжатида 106 байт қийматини белгилаш учун "мегабайт" номидан фойдаланиш, 220 байт қиймати учун эса "мебибайт" номидан фойдаланиш тавсия этилади[3].
Тарихий жиҳатдан бир қатор соҳаларда мегабайтни 220 деб белгилаш амалда сақланиб қолган. Шундай қилиб, у алоҳида дастурий та'минотда (масалан, Wиндоwс оиласининг операцион тизимларида) намоён бўлиши мумкин ва 1999-йилги ЖЕДЕC 100Б.01 (ингл.) стандартида мавжуд[4].
Россиянинг 2009-йилдаги "Қийматлар бирликлари тўғрисидаги Низомга" мувофиқ, "Мегабайт" атамаси 220 байт ма'носида қўлланади, префикснинг ўзи бош ҳарфдан ёзилади. Бунда, халқаро белгилашдан ХЕК 60027-2 Халқаро стандарти[1] томонидан тавсия этилган "М" (МБ, Мбйте) префикси билан фойдаланишга рухсат берилади.
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 „Положение о единицах величин, допускаемых к применению в Российской Федерации“. 2013-йил 2-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 25-март. (Wайбаcк Мачине сайтида 2013-11-02 санасида архивланган)
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Префихес фор Бинарй Мултиплес — Тҳе НИСТ Референcе он Cонстанц, Униц, анд Унcертаинтй.
- ↑ „Деcимал мултиплес анд субмултиплес оф СИ униц. СИ префихес“ (эн). СИ Брочуре: Тҳе Интернатионал Сйстем оф Униц (СИ). Буреау Интернатионал дес Поидс эт Месурес. — паге 143. Қаралди: 2019-йил 9-октябр.
- ↑ ЖЕДЕC Стандардс & Доcуменц: 100б01.