Ziyosfera

Mehmetchik

Туркия мустақиллик уруши пайтида Меҳметчикларнинг окопларда милтиқларига ўрнатилган найзалар билан турган ҳолати

Меҳметçик (сўзма-сўз „Кичкина Меҳмет“) – Усмонли империяси ва Туркияда аскарларнинг халқ орасида қўлланиладиган умумий номи.

Бу ном Туркияда кенг тарқалган эркаклар исми Меҳметнинг охирига меҳр-муҳаббат маъносини англатувчи „чик“ қўшимчасини киритиш орқали пайдо бўлган[1]. „Меҳметчик“ сўзининг турк аскарининг умумий номи сифатида қачон ва қандай ишлатила бошлангани аниқ маълум эмас.

Бирлашган Қиролликда бунга ўхшаш ном „Томмй Аткинс“, АҚШда „Доугҳбой“ ёки „Г. И. Жоэ“[2], Австралияда „Диггер“[3], Янги Зеландияда эса АҚСҲ фуқаролар уруши даврида Конфедерация томонида жанг қилган аскарларга нисбатан „Жоҳннй Реб“[4] ишлатилган[5][6]. Мисол учун, „Пиёда Меҳметчи“ (пиёда аскар „кичкина Меҳмет“), „Отлиқ Меҳметчи“ (отлиқ аскар „кичкина Меҳмет“), „Тўпчи Меҳметчи“ (тўпчи „кичкина Меҳмет“) каби атамалар, оддий „Меҳметчи“ атамасидан фарқли ўлароқ, амалда деярли ишлатилмаган[7].

Тарихи

Меҳметчик номининг келиб чиқиши ҳақидаги ривоятлардан бирига кўра, 1912-йил январда Траблусгарп’даги Тобрук жангида шаҳид бўлган Меҳмет исмли аскарнинг ўлими Полк дафтарига „биринчи шаҳидимиз Меҳметчик“ деб ёзилган[8]. Бу фикрни Зеки Теоман „Йиллар бўйи Тарих“ журналининг 1984-йил октябр сонида „Меҳметчик номи қаердан келган“ сарлавҳаси остидаги мақоласида илгари сурган[9]. Бошқа бир ривоятга кўра, „Меҳметчик“ ибораси илк бор Биринчи жаҳон уруши даврида Мадина мудофааси пайтида Фаҳреттин Пошо томонидан жума хутбасида ишлатилган[10]. Яна бир қарашга кўра, „Меҳметчик“ ибораси дастлаб Биринчи жаҳон урушида Чаноққалъа фронтида жанг қилган Бигали Меҳмет Чавуш (1878-1964) учун қўлланилган[11][12][13][14]. 1915-йил 4-мартдаги инглиз қўшинлари туширилиши пайтида унинг қаҳрамонлиги окопдан окопга тарқалган. Меҳмет Чавушнинг номига меҳр-муҳаббат маъносини берувчи „-чик“ қўшимчаси қўшилиши билан у „Меҳметчик“ деб атала бошланган ва бу ном вақт ўтиши билан барча аскарларга нисбатан „Меҳметчик“ дейилишига илҳом берган, деб ҳисобланади[9][15]. „Меҳметчик“ исмини Усмонли подшоси Маҳмуд ИИ томонидан Еничери ўчоғи ёпилгандан сўнг ташкил этилган янги армияга „Асакир-и Мансуре-и Муҳаммадия“ номи берилгани билан боғлиқ фикрлар ҳам мавжуд.

Меҳметчи иборасининг туғилиш тарихи аниқ маълум бўлмаса-да, Себîлüрреşâд газетасининг 1916-йил 26-октябр сонида Чаноққалъада қаҳрамонлик кўрсатган аскарлар учун М. Ф. имзоси билан „Меҳметчи шеъри“ сарлавҳали шеърнинг чоп этилиши; Меҳметчик сўзи „Чаноққал’а мудофааси муносабати билан“ пайдо бўлганлигининг далили сифатида қаралган.

Урушдан кейин ёзилган кўплаб хотираларда ҳам Меҳметчик номи ҳозирги маъносида ишлатилган. Чаноққал’а фронтида ҳам хизмат қилган Меҳмет Шевки Язманнинг 1928-йилда Меҳметчик номи билан Европада нашр этилган Галиция хотиралари бунга мисол бўла олади.

Чаноққал’ада қўлга киритилган зафар ва кураш руҳи Истиқлол армиясида ҳам давом этган; Меҳметчик исмини қўллаш Озодлик урушидан кейин кенг тарқалган бўлиб, Корея уруши ва Кипр тинчлик ҳаракатлари газеталарида турк ҳарбий „Меҳметчик“ деб аталган.

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Забети Миндоаб, Насрин „Тüрк Дилинде Кüçüлтме Каврамı ве Кüçüлтме Эклери“ (7 şубат 2022). 13 март 2020да асл нусхадан архивланган.
  2. ↑ Ниcоле Д., Ҳоок C.. Оттоман Инфантрйман 1914-18. Оспрей Публишинг, 2010 — 978—1-84603-506-7-бет. 
  3. ↑ Тайлор П., Cуппер П.. Галлиполи, А Баттлефиэлд Гуиде. Кангароо Пресс, 1989. ,
  4. ↑ Şэҳназ Таҳир Гüрçаğлар. Тҳе политиcс анд поэтиcс оф транслатион ин Туркей, 1923-1960. Родопи, 2008 — 262-бет. 
  5. ↑ Давид Ниcоле, (Иллустратед бй Чриста Ҳоок), Оттоман Инфантрйман 1914–18, Оспрей Публишинг, 2010, ИСБН 978-1846035067, п. 38.
  6. ↑ Пҳил Тайлор, Пам Cуппер, Галлиполи, А Баттлефиэлд Гуиде, Кангароо Пресс, 1989, [паге неэдед]
  7. ↑ к примеру, Ариф Билге. Анадолунун Тüрклеşмеси, İслâмлаşмасı ве арамıздаки Румлар Тариҳи. Üлкü Басıмеви, 1971. 
  8. ↑ „"ВАҲ МЕҲМЕТÇİК, ВАҲ"“ (20 ҳазиран 2016). 2016-йил 25-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2025-йил 23-декабр.
  9. ↑ 9,0 9,1 Арслан, Öмер „Çанаккале Федекарı Бигалı Меҳмет Çавуş“. 7 аğустос 2021да асл нусхадан архивланган.
  10. ↑ „'Меҳметçик' ифадеси илк Медине мüдафаасıнда кулланıлдı“ (Тüркçэ). www.тиметурк.cом (6 şубат 2022). 2022-йил 6-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2025-йил 23-декабр.
  11. ↑ Тарı Гüнер, Сафие.. „Бигалı Меҳмет Çавуş мезарı баşıнда анıлдı“ (Туркиш) (2017-йил 4-феврал). 2017-йил 5-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 5-октябр.
  12. ↑ „Меҳметçик'ин исим бабасıна анıт мезар“ (Туркиш) (2017-йил 22-май). 2017-йил 5-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 5-октябр.
  13. ↑ Тарı Гüнер, Сафие.. „İлкер Баşбуğ, Бигалı Меҳмет Çавуş'ун мезарıнı зиярет этти“ (Туркиш) (2017-йил 19-январ). 2017-йил 22-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 5-октябр.
  14. ↑ Давид Ниcоле, (Иллустратед бй Чриста Ҳоок), Оттоман Инфантрйман 1914–18, Оспрей Публишинг, 2010, ИСБН 978-1846035067, п. 38.
  15. ↑ Ҳаcıöмероğлу, Адил „Ёлумуз Меҳмет Çавуş’а дüşтü“ (Тüркçэ). Айдинлик.cом.тр (6 şубат 2022). 2021-йил 18-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2025-йил 23-декабр. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi