Meir Amit
| Меир Амит(מאיר עמית) | |
|---|---|
|
| |
| Таваллуди |
1921-йил |
| Вафоти |
2009-йил Исроил |
| Касби | Аман ҳарбий разведка бўлими бошлиғи |
Меир Амит (1921-йил 17-март, Тибериас, Фаластин — 2009 йил 17 июл, Исроил) — Исроил ҳарбий ва давлат арбоби, АМАН ҳарбий разведкаси ва Моссад ташқи разведкаси раҳбари. Машҳур совет шоири Борис Слуцкийнинг амакиваччаси .
Биография
Меирнинг ота-онаси 1920-йилда Харковдан Феодосия орқали Фаластинга келишган[1][2]. Унинг отаси Шимон-Ицхок Наумович Слуцкий (Чернигов вилояти, Кролевец тумани, Понорница шаҳрида туғилган) Абрам Наумович Слуцкийнинг укаси, шоир Борис Слуцкийнинг отаси эди[3]. Меир Слуцкий 1921-йил 17-мартда Тиберияда туғилган[4]. Кейинчалик унинг оиласи Қуддусга, кейин эса Рамат Ганга кўчиб ўтди.
Мактабда, 1936-йилда Меир фамилиясини Амитга ўзгартириб, „Хаганас“ сафига қўшилди. Социализм тарафдори бўлган Амит 939 йилда у киббутз аъзоси бўлди Алоним қуйи Галилейда
1940-йилдан 1945-йилгача Британия маъмурияти ташаббуси билан яратилган Фаластиннинг „яҳудий полицияси“ бўлимида да хизмат қилган.
Ҳарбий хизмат
Мустақиллик уруши даврида у ротани бошқарган, Мишмар ҲаЭмек ва Йизрил водийси[5] учун жангларда қатнашган.
Исроил давлати мустақиллиги эълон қилингандан сўнг, Меир Амит Исроил мудофаа кучларига қўшилди. Баталён командирининг ўринбосари сифатида у Қуйи Жалилей учун жангда қатнашган. Женин учун жангда яраланган. " Хорев " ва " Увда "[5] операцияларида қатнашган.
У „Голани“ бригадаси командирининг ўринбосари[1][6] этиб тайинланди. Уруш охирида у армияда қолди.
Меир Амит пиёда ва танк қўшинларида хизмат қилган, Исроилнинг „Мен қилгандек қил“ ҳарбий тамойилининг дирижёрларидан бири эди. 1950-йилда „Голани“ бригадасини бошқарган. 1951-йилда Амит ўша пайтда Жанубий ҳарбий округ қўмондони генерал Моше Даян билан учрашди. 1956-йилда, Сувайш инқирози даврида Амит бош штабнинг Операция бўлимининг бошлиғи бўлиб, ўша пайтгача Даян бошқарган. Генерал-маёр унвонини олиб, жанубий, кейин Марказий округи[1][6][5] қўмондони бўлиб хизмат қилган.
Амит Моше Даян ўрнига Бош штаб бошлиғи бўлиши мумкин эди, аммо 1958-йилда парашют қўшинларида режалаштирилган амалиёт пайтида Амитнинг парашюти сакраш пайтида тўлиқ очилмади. Меир тирик қолди, аммо 18 ой касалхонада ётди. Касалхонадан сўнг у нафақага чиқди ва Колумбия университетига ўқишга кирди. 1961-йилда у магистрлик даражасини олиб „Армия таълим тизимини киббутздаги таълим тизими билан қиёсий таҳлил қилиш“ дисертациясини ёзди[1][6].
1962-йилда АМАН ҳарбий разведкаси бошлиғи Хаим Герцог истеъфога чиққанидан кейин Моше Даян Меир Амитни бу лавозимга таклиф қилди. Барча разведка хизматлари куратори, номзоднинг разведка соҳасида тажрибаси йўқлигидан қўрққан Иссер Харелнинг салбий фикрига қарамай, Бош вазир Девид Бен-Гурион Бош штаб бошлиғи Зви Тзурнинг таклифига биноан Меир Амитни тайинлади. Ҳарбий разведка бошлиғи лавозимида у фақат бир йил раҳбарлик қилди.
Амитнинг хизматларидан бири армия махсус кучларини яратиш эди. Душман чизиғи орқасида махсус операцияларни ўтказиш муҳимлигини тушуниб, Амит „269-бўлинма“ ни тайёрлаш ва қуролланишига ҳисса қўшди ва Амитни қўмондон Авраам Арнанни қўллаб-қувватлади. Кейинчалик бу бўлинма Саерет Маткал номини олди ва Исроил Мудофаа Кучлари Бош штабининг асосий махсус бўлинмаси бўлди[6] .
Моссад директори
1963-йил 26 мартда Мисрда ракета дастурида ишлаётган немис олимларига қарши саботаж операциялари масаласида Бош вазир Бен-Гурион билан зиддият туфайли Иссер Харел истеъфога чиқди. Меир Амит Моссаднинг янги директори этиб тайинланди, у 1963-йил декабригача Моссад ва ҳарбий разведка раҳбариятини бирлаштирган[6].
Амитнинг етакчилик услуби аввалгисидан тубдан фарқ қилар эди. Шахсан Харелга содиқ бўлган баъзи ходимлар кетди, лекин Амит тезда иш бошлади ва янги ишчиларни жалб қилди[6]. Махсус хизматлар ўртасида аниқроқ тақсимланган вазифалар, компютерлаштириш жорий этилди, стратегик режалаштириш ва ваколатларни тақсимлаш ташкил этилди[6]. Амитнинг ислоҳотлари Олти кунлик уруш пайтида, Исроил разведкаси ғалаба қозониш учун зарур бўлган душман ҳақида деярли ҳамма нарсани билганида натижаларни берди. Бунга Мисрдаги Моссад агентлари Волфганг Лоц ва Суриядаги Эли Коэн[7][8][9] алоҳида ҳисса қўшдилар. Ишга қабул қилиш тамойиллари ўзгартирилди ва разведкачиларни тайёрлайдиган янги ўқув муассасаси очилди. Моссад штатлари унга бир қатор ҳарбий разведка ходимларининг ўтказилиши ҳисобига кўпайди[6].
Шу даврда Моссад араб ҳарбий учувчиларни ёллаш бўйича бир қатор муваффақиятли операцияларни ўтказди, кейин улар Исроилга учиб кетишди ва шу тариқа исроилликларга араб мамлакатларида хизмат кўрсатадиган сўнгги совет ҳарбий самолётларини ўрганиш имкониятини бердилар[10][11].
Амит Реувен Шилоанинг „периферик концепцияси“ нинг фаол тарафдори бўлган ва разведка ишлари учун Осиё ва Африкада очилган 30 дан ортиқ элчихоналардан фойдаланган. Бундан ташқари, разведка ходимлари дипломатик алоқалари бўлмаган мамлакатларда ишлаган. Моссад разведка маълумотларини баҳам кўрган америкаликлар ёрдамида Африка қитъасида кенг кўламли тадбирлар бошланди. Моссад Сингапурда ўз резидентурасини очди ҳамда Ҳиндистон ва Индонезия разведка хизматлари билан махфий алоқалар ўрнатди[12][6].
Моссаднинг 1965-йил октабр ойида Парижда Марокаш мухолифати етакчиси Маҳди Бен-Баркийнинг ўғирланишига алоқадорлиги Франсия президенти Шарл де Голлни ғазаблантирди ва Исроил-Франсия муносабатларига сезиларли таъсир кўрсатди. Хусусан, Париждаги Моссад қароргоҳи ёпилди, бу ташкилот учун оғир зарба бўлди. Исроилнинг ўзида оммавий жанжалнинг олди олинди, аммо Бош вазир Леви Эшколнинг разведка ва терроризмга қарши маслаҳатчиси бўлган Иссер Харел 1963-йилдан бери Ҳарел билан кескинлашган Меир Амитнинг истеъфосини талаб қилди. Натижада, Харелнинг ўзи истеъфога чиқди, ниҳоят хавфсизлик идораларидаги ишини якунлади[12][13][14].
Амитнинг ваколати 1968-йилда тугади. Бош вазир Леви Эшкол Бен Барка иши ва бошқа баъзи хато ва муваффақияцизликларни айтиб, ўз ваколатини узайтиришдан бош тортди. Баъзи экспертларнинг фикрига кўра, Моссаднинг йигирма йиллик обрўли ва мустақил раҳбарларидан сўнг, бош вазир бу лавозимда кўпроқ назорат қилинадиган одамни кўришни хоҳлади[12][6].
Нафақа
1969-йилда, нафақага чиққандан сўнг, Меир Амит ўша пайтдаги энг йирик Исроил саноат компанияси Коор Индустриэс президенти бўлди [6].
1976-йилда Шинуи ўзгариш учун ҳаракати Демократик Ҳаракат билан бирлашди; бирлашган ҳаракат " Ҳа-Тну’а ҳа-демократит ле-шиннуи " (қисқартирилган " ДАСҲ ") деб номланди. Меир Амит янги партияга қўшилди ва 1977-йил 13 июндан 1981-йил 20 июлгача Кнессетга сайланди. Кнессетда Амит Ташқи ишлар ва хавфсизлик қўмитаси аъзоси бўлган, 1978-йил 15-сентабргача транспорт ва коммуникациялар вазири лавозимида ишлаган[4].
1982-йилда Амит бизнесга қайтди ва Исроилнинг биринчи космик алоқа сунъий йўлдош дастурига раҳбарлик қилди[6]. 1993-2009 йилларда у Исроилнинг Спаcеcом телекоммуникация компанияси президенти бўлган. .
2003-йилда у давлат ва жамоат фаолияти учун Исроил Давлат мукофоти лауреати бўлди[5].
Исроил махсус тадқиқотлар марказини бошқарган[15].
2009-йил 17-июлда 88 ёшида вафот этди[16].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 {{{заглавие}}}.
- ↑ {{{заглавие}}}.
- ↑ {{{заглавие}}}.
- ↑ 4,0 4,1 „Депутат Кнессета, Меир Амит“. Кнессет. 2014-йил 7-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 28-сентябр.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 „Скончался экс-глава «Мосада» Меир Амит“. НЕWСру.cом (17 июля 2009). 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 21-сентябр.
- ↑ 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 Прохоров 2003.
- ↑ Морис Коэн. „С мыслью о брате“ (6 августа 2006). 2011-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30 октября 2008.
- ↑ Сергей Кулида. „Израильский Зорге: жизнь и судьба“. Радио Свобода (16 мая 2005). 2011-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30 октября 2008.
- ↑ Сергей Граб. „Секретные службы Израиля“. Досье секретных служб. Информационный центр «Ближний Восток» (2000 год). 2011-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 1 ноября 2008.
- ↑ Альберт Плакс. „Из операций израильской разведки“. Каскад. 2008-йил 25-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 3 февраля 2009.
- ↑ Дорон Геллер. „Стеалинг а Совиэт МиГ“ (эн). Жеwиш Виртуал Либрарй. Америcан-Исраэли Cооперативе Энтерприсе. 2011-йил 27-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 3 февраля 2009.
- ↑ 12,0 12,1 12,2 Альберт Плакс. „Меир Амит — человек-разведка“. Каскад. 2005-йил 18-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 4 февраля 2009.
- ↑ Владимир Фромер. „Солдат в Моссаде“. Иерусалимский журнал (март 2003). 2011-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30 октября 2008.
- ↑ Эфраим Ганор. „От тепла к холоду“. Мой Израиль. 2007-йил 17-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30 октября 2008.
- ↑ „Экс-глава «Мосада»: «Не обольщайтесь термином терроризм — мы ведем Третью мировую войну»“. НЕWСру.cом (28 марта 2006). 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 20-сентябр.
- ↑ „Формер министер, Моссад чиэф Меир Амит деад ат 88“ (эн). Йнет Неwс (07.17.09). 2014-йил 7-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 20-сентябр.
Адабиёт
- Прохоров Д. П.. Спецслужбы Израиля, 3000 экз, Досье. Спецслужбы мира, Москва: Олма-пресс, 2003. ИСБН 5765421024.